Кіріспе

Gebel el Silsila немесе Gebel Silsileh (جبل السلسلة Jabal al Silsila немесе Ǧabal as Silsila – "Таулар тізбегі" немесе "Таулар қатары"; Египет: ẖny, Khenyt, Kheny немесе Khenu – "Есу орны"; Немец: Dschabal as Silsila – "Ruderort" немесе "Ort des Ruderns" – "Есу орны"; Итальян: Gebel Silsila – "Monte della Catena" – "Жоғарғы тау тізбегі") Жоғарғы Мысырдағы Асванның солтүстігінде орналасқан, мұнда Нилдің барлық ұзындығы бойынша ең тар жерге жақын екі жағындағы тік жарлар жабылады. Бұл орын Эдфу мен аралығында. Осы тастың қолданылуы үлкен арқалықтарды пайдалануға мүмкіндік берді. Ахенатонның мүсіншісі Бек осы жерде тас карьерін ашуды бақылады.

Қасиетті орындар, шіркеулер мен ғибадатханалар

Бұл жерде Нилдің батыс және шығыс жағында көптеген тас карьерлері болған. Бұл жерде тас қазуды басқаратын лауазымды тұлғалар салған көптеген киіз үйлер бар. Ежелгі Мысырдың көптеген ғибадатханалары осы жерден құмтас алған, бұл крокодилдердің құдайы және суды басқарушы. Ұлы Спеоста визирлерге тиесілі екі шатыр бар. Кіреберістің оңтүстік жағында Меренптахтың визирі Панехесидің киізі орналасқан. Панехеси Меренптахқа құлшылық етеді. Панехеси сондай-ақ Меренптах, патшайым Исетнофрет және ханзада Сети Меренптах (кейіннен Сети II) бейнеленген стелада көрсетілген. Өзен жағасында тағы да киіз үйлер салынған. Олардың көпшілігі Хатшепсут пен Тутмос III билік еткен кезеңге жатады. Бұған астық қоймаларын қадағалаушы Миннахт, мөрді қадағалаушы және патшалық жаршысы Сеннуфер, мөрді қадағалаушы Нехеси, Жоғарғы және Төменгі Мысырдың пайғамбарларын қадағалаушы Хапусенб және патшайым Сененмуттың басқарушысы сияқты жоғары лауазымды шенеуніктердің киіз үйлері кіреді. Шығыс жағалаудағы зерттеу жұмыстары 49 карьерді анықтады, олардың ең ірісі 34-ші карьер (Q34) (оның үлкендігіне байланысты 7 бөлікке бөлінді), онда 54 тас киіз үй бар. Шығыс жағалауда Аменхотеп III дәуірінен бірнеше стела сақталған. Стеллалар мен олардың мәтіндері Карл Ричард Лепсиус еңбегі «Денкмахлерде» сипатталған. Стеллалар зақымдалған, бірақ олардың бірі 35-ші жылда жазылған. Аменхотеп Амон-Реге құлшылық етеді және жазуларда «Собектің сүйіктісі» деп аталады. Стеллаларды Жорж Легрен зерттеді және сипаттады. Бұл жаңалық Гебель-эль-Силсиланың карьерлік қызметінен басқа қасиетті орын екенін растайды. Бұдан өзге, бұл жер күнге табынуға бейім сияқты. Олар ұйымдастырған түрлі топтар 2012 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Бұрынғы эпиграфикалық жазбалардың жеткіліксіздігі және қазіргі уақыттағы нашарлап бара жатқан жағдайларға байланысты шығыс жағалауна баса назар аударылды. Оның маңызды жаңалығы – Хени ғибадатханасы. Жоба цифрлық археологияны қолдануымен де ерекшеленеді. Зерттеу жобасы сонымен қатар көк шырыш, яғни тырнақалды құрттың бейнеленген амулетін тапты.

Жақында ашылған жаңалықтар

2019 жылдың ақпан айында швед-египет археологтары Аменхотеп III билік құрған кезеңде жасалған, құмтастан қашалған 16,4 фут ұзындығы және 11,5 фут биіктігіндегі қошқар басты сфинкс (немесе криосфинкс) табылды. Бұл жаңалықтан бөлек, "ураeus" немесе оралған кобра символы және иероглифтермен өрнектелген жүздеген тас сынықтары да табылған.

Климат

Қазіргі уақытта Гебель-эль-Силсиланың (Хену) климаты жыл бойы өте ашық, құрғақ, жарқын және күннөлді, барлық маусымда, маусымдық өзгерістері аз, ал жылына шамамен 4000 сағат күн сәулесі түседі, бұл теориялық күн сәулесінің максималды ұзақтығына өте жақын. Силсила – Жер бетіндегі ең күннөлді аймақтардың бірінде орналасқан. Көппен-Гейгер климат жіктеу жүйесі Гебель-эль-Силсиланың ауа райын, Мысырдың қалған бөлігі сияқты, ыстық шөлді климат (BWh) деп жіктейді. Қыстары қысқа, шамалы және өте жылы болады. Қыс уақыты өте жағымды және ыңғайлы, ал жазы қайнаған күнмен бірге шыдамсыз ыстық. Бірақ шөл ауасы құрғақ болғандықтан, ыстықты көтеру оңайырақ. Хену климаты жыл бойы өте құрғақ, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 1 мм-ден кем. Бұл шөлді аймақ әлемдегі ең құрғақ жерлердің бірі, және жауын-шашын әр жыл сайын жаумайды. Ауа негізінен құрғақ, оңтүстікке және Асуанға қарай одан да құрғақ болады. Ал солтүстікке және Луксорға қарай өзен бойында ауаның ылғалдылығы артады.

Аудио/радио

Скотт Робертс Мария Нильссон мен Джон Уордты сұхбатқа тартып алды (екеуі де Швецияда болған кезде), "The Intrepid Radio Program" радио бағдарламасы, Intrepid Paradigm Broadcast Network, 2015 жылдың 31 мамыры, жексенбі күні, CDT бойынша сағат 21:00-22:00 (2015 жылдың 1 маусымы UTC 0400 0600 UTC), Висконсин, АҚШ, 2015 жылдың 1 маусымында мұрағатталған подкаст; 2011 жылдың 11 маусымында қол жеткізілді.