Кіріспе

Сунабеда – Үндістанның Одиша штатындағы өнеркәсіптік қала және муниципалитет, Қорапут аймағының аңғарларында орналасқан. Hindustan Aeronautics Limited (HAL) ұшақ құрастыру компаниясының қозғалтқыштар дивизионы және Сухой дивизионы, Қорғаныс министрлігінің мемлекеттік кәсіпорны Сунабедада орналасқан. Бұл қаладағы басқа да маңызды мекемелер: Әскери-теңіз қару-жарағы қоймасы (NAD), мемлекеттік басқару кеңселерi, Үндістан Спорт Агенттігі жатақханасы, Ориса орталық университеті (CUO) және CoBRA (Қатаң әрекетке дайын коммандос батальоны) батальондық штабы.

Тарих

1965 жылы құрылған, негізінен HAL қызметкерлерін орналастыру үшін, Сунабеда жоспарлы және ұйымдастырылған қалашық болып табылады. Ол теңіз деңгейінен шамамен 1000 метр биіктікте орналасқан. Құрылысына дейін бұл жергілікті тайпалар мекендеген «Ескі Сунабеда» деп аталатын ауыл болған. Чикапар ауылының маңында және ішінде тұратын шамамен мың тайпа адамы ХАЛ зауытының құрылысы үшін үйсіз қалды. Зауыт Ресейлік мамандармен бірлесіп салынса да, қалашық пен зауыт ғимараттарын Одиша штатының инженерлері салған. Жоба «Аэроқозғалтқыш зауыты» (AEF) деп аталды. Тұрғын үйлерден тұратын аудан АЭФ ауданы деп аталады, оған бас инженер жауапты. 1971 жылғы Индия-Пакистан соғысынан кейін Бангладештен келген босқындар үшін уақытша лагерь салынды, ол Сунабеда-3 деп аталды және бүгінде көбінесе бенгалдық индуистерден тұрады. Одишаның шағын өнеркәсіп корпорациясы 43 тас жолының жанында Одиша ағаш және инженерлік шеберханасын ашты. Көбінесе бенгалдықтар ағаш өңдеушілер болып жұмыс істеді. Колаб су тоғаны салынғанда Сунабеданың төңірегінде үлкен көл пайда болды. Кейбір бенгалдықтар балық аулаумен айналысып, бүгінде Сунабеда балық аулау қайықтары мен торларын жасау орталығына айналды, одан Малкангириден келген балықшылар да жабдықтарын сатып алады. Сунабедада өсім байқаусыз болды, ал АЭФ жобасы HAL өндірісін бастағаннан кейін жабылғандықтан, қарбалас күнделікті өмір біртіндеп тоқырады. Сол сияқты, HAL-ға жаңа жұмысқа алу біраз уақыттан кейін тоқтатылды, адамдар зейнеткерлікке шықты, ал Микоян (MIG) сериялы ұшақтар жаңа үлгілерге ұтылып бара жатқандықтан лауазымдар бос қалды. 1980-жылдардың соңында Даманжодиде NAD және Ұлттық алюминий компаниясы (NALCO) құрылғаннан кейін Сунабеда мен Семилигудадағы жағдай жақсарып, тұрақтанды. «Су-30» ұшағының өндірісі HAL-де жаңа бөлімше ашуға мүмкіндік берді, соның арқасында жағдай одан да жақсара түсті. Орталық резервтік полиция күшінің (CRPF) «COBRA» атты арнайы жасағының штаб-пәтері, сондай-ақ орталық университет пен Индира Ганди атындағы ұлттық ашық университетінің (IGNOU) ашылуы аймаққа жаңа серпіліс әкелуі күтілуде.

Орналасқан жері

Сунбеда Корапуттан шығысқа қарай 20 шақырым қашықтықта орналасқан. Корапуттан жиі автобустар мен таксилер қатынайды. Ең жақын теміржол стансалары Думурипут, Даманжоди және Корапут болғанымен, көптеген адамдар Андхра-Прадеш штатындағы Визианагарамда түсуді артық көреді. Таулар мен орман арқылы өтетін 26-шы ұлттық тас жол (бұрынғы 43-шы ұлттық тас жол) Сунбедаға саяхатты естен шығармайтын тәжірибеге айналдырады. Сунбедада I, II, III деп бөлінген үш аймақ бар, олар тиісінше AEF Colony, HAL қалашығы және NAC (хабарланған аумақтық кеңес) болып табылады. Олар пошта индексінің соңғы таңбасына байланысты осылай аталған. Көк жасыл өсімдіктерге толы төбелер мен таулар – көруге тұрарлық жер. HAL балабақшасы көпшілікке ашық және көруге лайық. Балабақшаның жанында бұғылар паркі де бар. Қала шетіндегі мұражайда осы жердің және зауыттың даму тарихы көрсетіледі.

ХАЛ қалашығы

Суннабеда – ПХЭД колониясы, АЭФ колониясы, Шантингар, НАК, Семилигуда, Д.П. лагері, Жадагуда, Малигуда, Джерси фермасы, Ағаш және Даманжоди сияқты іргелес аудандармен жақсы жоспарланған және әдемі қалашық. Бұған қоса, жақын жерде көптеген таулы аймақтар мен сарқырамалар орналасқан. HAL зауыты қаланың орталығында орналасқан, онда шамамен алты мың адам жұмыс істейді және компания қызметкерлері мен жұмыскерлері үшін тұрғын үйлермен қамтамасыз етеді. Тұтас қалашық жеті секторға бөлінген, олар өз кезегінде А-дан Y-ға дейін аймақтарға бөлінеді, ал "RA" аймағы ең ірісі болып табылады. RA, QA, LA, NG, UA, JA, IB, KA, KG, GG сияқты басқа да аймақтар бар.

Демография

2001 жылғы Үндістан халық санағы бойынша, Сунабеданың халқы 58 647 адамды құрады. Халықтың 52% еркектер, ал 48% әйелдер. Сунабедадағы оқу сауаттылығының орташа көрсеткіші 62%, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (59,5%) жоғары: еркектердің сауаттылығы 69%, әйелдердің сауаттылығы 54%. Сунабеда халқының 12% 6 жасқа дейінгі балалар.

Білім

Ең көне, бірақ салыстырмалы түрде аз танымал мектеп – Сунабеда 1-дегі мемлекеттік жоғары мектеп, оның бір түлегі Шри Джаярам Панги Парламент мүшесі болған. Қаланың ескі бөлігіндегі көптеген білімді адамдар осы элиталық мектептің, T&R департаментіне қарасты түлектері болуы мүмкін. Сунабедадағы қызмет ететін офицерлер мен теңізшілер, теңіз күштерінің азаматтық қызметкерлері, Армия және Әуе күштерінің өкілдері, сондай-ақ зейнеткерлер мен жергілікті тұрғындарға үздіксіз және сапалы білім беруді қамтамасыз ету мақсатында 1989 жылы NAD KV Sunabeda құрылды (1-сыныптан бастап 5-сыныпқа дейін), қазіргі таңдағы 12-сыныпқа дейін KV Sangathan басшылығымен, Корапут, Даманджоди сияқты алыс жерлерден келген оқушылармен қанағаттанарлық түрде жұмыс істеп келеді. Hindustan Aeronautics Limited (HAL) зауытының қызметкерлері үшін Aeronautics Education Society (AES) 1968 жылы бірлесіп оқытатын, ағылшын тіліндегі Vyomayana Samstha Vidyalaya (VSV) мектебін құрды, бұл бұрынғы DAV English Medium School еді, LKG-ден 12-сыныпқа дейін сабақтар оқытылады. Ол қала шетінде, Utkal кинотеатрының жанында орналасқан. Онда 3 ғимарат бар: бастауыш мектеп (LKG-ден 5-сыныпқа дейін), орта мектеп (6-сыныптан 8-сыныпқа дейін) және негізгі ғимарат (9-сыныптан 12-сыныпқа дейін). Барлық емтихан (10-сынып және 12-сынып) мектеп аумағында өткізіледі және CBSE бағдарламасымен орта білім беру кеңесіне бекітілген. VSV түлектері Үндістан мен шетелдегі әлемдік компанияларда жоғары лауазымдарда жұмыс істейді. Apollo Medvarsity вице-президенті Бибхути Ачарья V. S. Vidyalaya түлегі. Бірден-бір миссионерлік мектеп – Jeevan Jyothi Convent School, Сунабедадан 5 км қашықтықтағы Семилигудада орналасқан. A. E. F. колониясында Sunabeda Public School (ICSE) де бар. 1965 жылы құрылған Sunabeda Public School бұрынғы бөлінбеген Корапут ауданындағы ең көне ағылшын тіліндегі мектеп. Бұл LKG-ден 12-сыныпқа дейін сабақтар оқытатын, интернатта оқылатын бірлесіп оқытатын мектеп. Басқа мектептер: A. G. H. School және A. D. A. V. School. Бастауыш мектептер: A аймақ мектебі, D аймақ мектебі, R аймақ мектебі, U аймақ мектебі және I аймақ мектебі. Сунабедадағы әйелдер білімін дамыту үшін Sunabeda Women's College деп аталатын әйелдер колледжі бар. NAC ауданында білімді дамыту үшін Aurobindo Integral School және Saraswati Vidya Mandir (1985 жылы құрылған) да құрылды. Saaraswati Vidya Mandir – Бубанешвар орта білім беру кеңесіне қарасты Ория тіліндегі мектеп.

Спорт

Қаланың ортасында үлкен стадион орналасқан. Бұл стадионда көптеген аймақтық іс-шаралар өтеді. Тәуелсіздік күні мен Республика күні әсем әрі салтанатты түрде тойланады. Хоккей, футбол, крикет және басқа да жеңіл атлетика жарыстары осы стадионда өткізіледі. Бұл жерде екі жылда бір рет ұлттық деңгейдегі футбол турнирлері ұйымдастырылады. Еліміздің түкпір-түкпірінен келген командалар осы турнирге қатысады. ХАЛ қалашығында спорт клубы бар. Сонымен қатар, Сунабедада ХАЛ мен Үндістан Спорттық Орталығы бірлесіп басқаратын спорттық жаттығу орталығы бар. Бұл орталық негізінен 13-15 жас аралығындағы оқушыларды жаттықтырады. Үміткерлер Корапуттың жақын аудандарынан іріктеледі. Осы орталықтың тәрбиеленушілері садақ атудан ұлттық деңгейдегі чемпионаттарға қатысып, мемлекетке даңқ әкелді.

Мәдениет

Сунабедада Корапут Жағанатх ғибадатханасынан да ескі, өте көне Жағанатх ғибадатханасы бар. Бұл оқиға ХАЛ ашық ауа шатырында аяқталатын жылдық Рат-Ятраға ие. Бұл шара Сунабедадағы маңызды жылдық оқиға болып табылады. Шантинагардағы Маа Банадурга ғибадатханасы – аймақтың ең көне ғибадатханасы, онда тайпалық халықтар жылдық Чайта Парба мерекесін тойлайды, бұл Сунабеда аймағындағы ең көне жылдық оқиға. Сунабедадағы негізгі мәдени шаралар – Рат-Ятра, Висвакарма Пуджа, Дюшера және басқа да мерекелер. АЭФ колониясында және ХАЛ қалашығындағы L аймағында Жағанатх ғибадатханасы бар. АЭФ колониясының автобус аялдамасына жақын төбедегі Шива ғибадатханасында тойланатын Маха-Сиваратри мерекесі бар. IB аймағында Хануман ғибадатханасы да бар. L аймағында Сварнахетра, B аймағында Тарини, R және K аймақтарында Мангала, G аймағында Гайатри, E аймағында Сантосима, F аймағында Сатьясай және ХАЛ қалашығында тұрғындардың рухани дамуы үшін тағы көптеген ғибадатханалар бар. Жағанатх ғибадатханасының шекарасында Баба Бисванат құдайға сыйынған Шива ғибадатханасы орналасқан. Шива мен Жағанаттан басқа, Ганеш және Лакшми ғибадатханалары да бар. Қаланың әлеуметтік іс-шаралары үшін Жағанатх ғибадатханасының шекарасында Арнапурна және Лакшми мандаптары салынған. Қаланың шетінде Чиккаппара деген төбе бар. Тау басында ең көне ғибадатхана – "Ие Шива" ғибадатханасы, ал таудың етегінде Парвати ғибадатханасы орналасқан. Ғибадатхананың жанында 1989 жылдың 15 ақпанында қасиетті Аяппа ғибадатханасы орналасқан.