Кіріспе

Үндістанның экономикалық шолуы – Үндістан Үкіметінің Қаржы министрлігінің жылдық құжаты. Қаржы министрлігінің Экономикалық істер департаменті осы шолуды жыл сайын, Одақтық бюджеттен бұрын Парламентке ұсынады. Ол Үндістанның Бас экономикалық кеңесшісінің жетекшілігімен дайындалады. Бұл құжат Бюджет сессиясы кезінде Парламенттің екі палатасына да ұсынылады. Үндістанның алғашқы экономикалық шолуы 1950-51 жылдары Одақтық бюджеттің бір бөлігі ретінде ұсынылған. 1964 жылдан кейін ол бюджеттен бөлек ұсынылатын болды және бюджет ұсынылмас бұрын, жыл сайын Бюджет сессиясында таныстырылады. Құжат міндетті емес. Дегенмен, оның маңыздылығына байланысты жыл сайын дайындалып, ұсынылады. Бұрын Үндістан Үкіметінің толыққанды қаржылық статистикасы болмаған.

2022 жылы Үндістанның экономикалық зерттеуі

Қаржы министрі Н.Сітахараман 31 қаңтарда ұсынған шолуда 2022 жылдың 1 сәуірінен басталатын қаржы жылына арналған бюджеттің тұсаукесері туралы толық мәліметтер берілді. Сауалнамаға Қаржы министрлері Панкадж Чаудхари мен Бхагат Кишанрао Карад, Қаржы хатшысы Т.В. Соманатхан, Экономикалық істер департаменті хатшысы Ажай Сет және Салық хатшысы Тарун Баджаджтың қолдау көрсетуі ескерілді. Экономикалық шолу 2021-22 экономиканың әртүрлі салаларының жай-күйін және өсімді жеделдету үшін қабылдануға тиіс реформалар туралы егжей-тегжейлі мәліметтер ұсынады. 2020-21 жылдары жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 7,3 пайызға төмендеді. Шолуға сәйкес, пандемия салдарынан туындаған қиындықтарға Үндістанның экономикалық жауабы сұранысты басқару емес, ұсынысты реформалау болып табылды. 2023 қаржы жылындағы өсімді кең ауқымды вакцинация, ұсыныстағы реформалар және либералды реттеулермен қамтамасыз ету жоспарлануда. Шолуда үкіметтің капиталдық шығындары сәуір мен қараша аралығында жылдық көрсеткіш бойынша 13,5 пайызға өскені, инфрақұрылымға баса назар аударылғаны айтылды – жолдар, тас жолдар, теміржолдар, тұрғын үйлер және қалалық істер. 2021 жылдың сәуірінен қарашасына дейінгі кезеңде жалпы капиталдық шығындар 2,74 лакх крор рупиге жетті, бұл өткен жылғы 2,41 лакх крор рупиден жоғары. 2022 жылғы Экономикалық шолуда Үндістанның банктік жүйесі пандемияның соққысын жақсы қарсы алғаны, тіпті кейбір әсерлер кешігіп байқалса да, айтылды. Экспорттың қарқынды өсуі және өсімді қолдау үшін капиталдық шығындарды арттыруға қажетті қаржылық мүмкіндіктердің болуы маңызды. Шолуға сәйкес, пандемия салдарынан туындаған қиындықтарға Үндістанның экономикалық жауабы сұранысты басқару емес, ұсынысты реформалау болды. 2021-22 жылдары мемлекеттік қаржыны консолидациялау жоспарлануда, пандемия кезеңіндегі дефицит және қарыз көрсеткіштерінің өсуінен кейін. Жалпы тұрақты капитал құрылымының (ЖТҚҚ) 2021-22 жылдары 15 пайызға өсуі және пандемияға дейінгі деңгейге толыққанды қайта оралуы күтілуде. Базардың тұрақты жағдайын сақтау үшін бірқатар дәстүрлі және дәстүрлі емес шаралар қабылданды, бұл ретте шығындарды азайту, тәуекелдерді басқару және нарықты дамыту мақсатында үкіметтердің қаржылық қажеттіліктерін тиімді қанағаттандыру көзделді. Осы шаралардың нәтижесінде 2020-21 жылдары мерзімі өткен қағаздар бойынша үкіметтің салмақты орташа құны нарықтағы қарыз алудың 141,2 пайызға өсуіне қарамастан, 17 жылдық ең төменгі деңгейге, 5,79 пайызға төмендеді. Экономикалық шолу 2021-22 жылы Үндістанды импорттық инфляцияға қатысты сақ болуға ескертті. Ағымдағы қаржы жылында оптомдық бағалар индексі (ОБИ) бойынша инфляцияның өсуі, тұтынушы бағалары индексі (ТБИ) бойынша инфляцияның тенденцияларынан өзгеше, жоғары деңгейде қалып отыр. Шолу шағын және маргиналды фермерлердің өнімділігін ұсақ шаруашылықтарға арналған технологиялар арқылы арттыру қажеттігін атап өтеді. Зерттеуде климаттық қаржының 2070 жылға қарай көміртегінің нөлдік эмиссиясына қол жеткізу үшін Үндістанның климаттық іс-қимылының табысты болуы үшін маңызды екені айтылды. Шолуда майлы дақылдарға, дәнділерге және бау-бақша шаруашылығына көшуге басымдық беру қажеттігі көрсетілді. Фермерлерді күріш пен бидай өсіруден дәнділер мен майлы дақылдарға ауысуға ынталандыру еліміздің дәнділер мен майлы дақылдар бойынша өзін-өзі қамтамасыз етуіне және импортқа тәуелділікті азайтуға көмектеседі. Экономикалық шолу сонымен қатар коронавирустың Омикрон нұсқасының таралуына байланысты әлемдегі жаңа шектеулер туризмге және жақын арада ішкі жолаушылар тасымалына қауіп төндіретінін ескертті. Вакцинация – бұл тек денсаулық сақтауға қатысты мәселе ғана емес, сонымен қатар экономиканы, әсіресе байланыс-интенсивті қызметтерді ашу үшін маңызды. Сондықтан оны қазіргі уақытта макроэкономикалық көрсеткіш ретінде қарастыру керек. Бас экономикалық кеңесші Санжиев Саньял баспасөз мәслихатында ауыл шаруашылығы секторының "күрделі жағдайлардағы шектеулерге ең аз әсер еткеніне таңқаларлық емес" деді. Бұл сектор 2020-21 және 2021-22 жылдары да өсті. Өнеркәсіп секторы кері дамуды бастан кешірді, бірақ қазір пандемияға дейінгі деңгейден 4,1 пайызға жоғары, деді ол. PEA Санжив Саньялдың сөзіне сәйкес, 2020-21 жылы 6,2% төмендегеннен кейін, 2021-22 жылы Үндістанның жалпы жалпы ұлттық табысы (ЖЖҰТ) жылдық көрсеткіш бойынша 8,6% өсті. Саньял Үндістанның валюталық резервтері қазір 636 миллиард долларды құрап, әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі екенін, бұл импорттың 13,2 айлық көлеміне тең екенін атап өтті. Бас экономикалық кеңесші атап өткендей, 2021-22 жылдары әлеуметтік қызметтерге жұмсалған шығындар шамамен 20 лакх крор рупиге жетті, ал білім беру және денсаулық сақтауға жұмсалған шығындар осы кезеңде тиісінше 6,97 лакх крор рупи және 4,72 лакх крор рупиге жетті.

2020 жылғы Үндістанның экономикалық зерттеуі

Қаржы министрі Н.Сітахараман 2019-20 жылғы экономикалық шолуды 31 қаңтарда өткен Парламенттің бюджеттік сессиясында ұсынды. Бұл шолуды Үндістан Үкіметінің Бас экономикалық кеңесшісі (CEA) Кришнамурти Субраманян дайындады. Шолу Парламентке ұсынғаннан кейін CEA баспасөз мәслихатында да оны таныстырады. Биылғы жылы шолу 100 рупиялық банкноттың түсімен бірдей – лаванда түсте басылды, бұл ескі мен жаңаның интеграциялануын символдайды. Шолудың басты тақырыбы – "Этикалық байлық құру". Құжатта 2024-25 жылға қарай Үндістанды 5 триллион долларлық экономикаға айналдыру стратегиясы баяндалған. Бұл Үндістан экономикасының көзге көрінбейтін күштерін бизнеске қолдау және нарыққа сенім арқылы нығайтуды қамтиды; сонымен бірге "кроннизмге" бағытталған саясаттан бас тартып, этикалық байлық құруға назар аударуды көздейді. Шолу 2019-20 жылдары Үндістанның экономикалық көрсеткіштерін, оның ішінде қаржылық жағдайды, сыртқы сектордағы өзгерістерді, ақша-кредиттік саясатты және қаржылық делдалдық қызметті, инфляцияны, тұрақты даму мен климаттың өзгеруін, ауыл шаруашылығы мен азық-түлік тауарларын басқаруды, өнеркәсіп пен инфрақұрылымды, қызмет көрсету секторын, әлеуметтік инфрақұрылымды, жұмыспен қамту және адам капиталын қамтиды. Шолуда көтерілген негізгі мәселелердің қатарында – бастауыш кәсіпкерлікті дамыту, бизнеске қолдау және нарықтық бағдарламаларды қолдау, нарықтың жұмысын бұрмаламайтын саясат, жұмыс орындарын құру және өсуді қамтамасыз ету, Үндістанда бизнес жүргізудің жеңілдігін арттыру, NBFC секторы үшін ерте ескерту денсаулық сақтау жүйесін құру, жекешелендіру және "талин экономикасы" бар.

Этикаға негізделген байлық құру

Экономика негізі ретінде "Адекватты байлық құрудың" маңыздылығына ерекше назар салынады. "Арташастра", "Тируккурал" және "Ұлттардың байлығы" еңбектеріне сілтеме жасалады. Бұл мәтіндер арқылы зерттеу, байлық құру идеяларының Үндістанның мәдени мұрасында терең тамырланғанын көрсетеді. Зерттеуде Үндістанның экономикалық істердегі бұрынғы басымдығының кездейсоқ емес, саналы түрде жоспарланған нәтиже екені атап көрсетіледі. Зерттеу Үндістанның ЖІӨ көрсеткіштерінің шындыққа сәйкес екенін дәлелдейтін фактілер ұсынады. Үндістан тұрақты дамуды қамтамасыз ететін және климаттық өзгерістерге кешенді көзқараспен келе жатқан өсу жолында. Зерттеу жұмыс орындарын құрудағы Қытай моделін үлгі алуды ұсынады.