Кіріспе

Топыраққа қосылатын қоспалар Топыраққа қосылатын өнім топырақтың физикалық қасиеттерін, әдетте оның құнарлылығын (өсімдіктерге қорек беру қабілетін) және кейде оның механикасын жақсарту үшін қолданылады. Жалпы қолданыста "топырақ кондиционері" термині көбінесе топырақ түзетулері (немесе топырақты жақсарту, топырақ жағдайы) категориясының кіші жиынтығы ретінде қарастырылады, бұл көбінесе тыңайтқыштар мен органикалық емес материалдардың кең ауқымын қамтиды. Құрылыс саласында топырақты кондиционирлеу топырақты тұрақтандыру деп те аталады. Топырақты кондиционерлерді нашар топырақты жақсартуға немесе топырақты дұрыс қолданбағандықтан зақымдалған топырақты қалпына келтіруге қолдануға болады. Олар нашар топырақты тиімдірек етіп, топырақты жақсы жағдайда ұстауға көмектеседі.

Құрамы

Топырақ сапасын жақсартуға қабілеттілігі үшін көптеген материалдар топырақ кондиционерлері деп сипатталған. Мысалы, биокөмір, сүйек ұны, қан ұны, кофе ұны, компост, компост шай, кокос, тыңайтқыш, сабан, торф, спагнум шыбын, вермикулит, күкірт, әк, гидроабсорбциялық полимерлер және биототықтар. Көптеген топырақ кондиционерлері сертификатталған органикалық өнімдер түрінде, органикалық дақылдарды немесе органикалық бақтарды күтіп-ұстауға мүдделі адамдар үшін беріледі. Жердің барлық түрлерін онлайн-дүкендерден, балабақшалардан және бау-бақшаға арналған құралдар дүкендерінен сатып алуға болады.

Топырақ құрылымы

Топырақ кондиционерлерін көбінесе топырақ құрылымын жақсарту үшін пайдаланады. Топырақ уақыт өте тұншығып қалады. Топырақтың тығыздалуы тамырдың өсуіне кедергі келтіріп, өсімдіктердің қоректік заттар мен суды сіңіру қабілетін төмендетеді. Топырақты кондиционерлер топырақты еркін ұстау үшін көбірек жер бетіне және пішініне әсер етеді.

Топыраққа қажетті қоректік заттар

Ғасырлар бойы адамдар нашар топыраққа өсімдіктердің өсуін қамтамасыз ету қабілетін арттыру үшін заттар қосып келді. Бұл материалдардың кейбіреулері, мысалы, компост, балшық пен торф, әлі күнге дейін кеңінен қолданылады. Көптеген топырақ түзетулері сондай-ақ көміртек пен азот сияқты қоректік заттарды, сондай-ақ пайдалы бактерияларды қосады. Кальций, магний және фосфор сияқты қосымша қоректік заттар да түзетулер арқылы толықтырылуы мүмкін. Бұл топырақты байытады, өсімдіктердің өсіп, күшті болуына мүмкіндік береді.

Катион алмасуы

Топыраққа түзетулер енгізу топырақтың катион алмасу қабілетін (ККК) айтарлықтай арттыра алады. Топырақ өсімдіктердің қоректік заттарын сақтайтын қойма ретінде қызмет етеді. Топырақтың белгілі бір қоректік заттар тобын, катиондарды, сақтау қабілеті. Топырақтағы ең көп таралған катиондар - кальций, магний, калий, аммоний, сутек және натрий. Топырақта болатын катиондардың жалпы саны, оның жалпы теріс заряды, топырақтың катион алмасу қабілеті. КОК неғұрлым жоғары болса, солғұрлым теріс заряд жоғары болады және өсімдік тамырларымен алмасатын катиондар саны да артады, бұл өсімдіктер үшін қажетті қоректі қамтамасыз етеді.

Суды ұстау

Топырақты кондиционерлер суды жақсы ұстамайтын құрғақ, қалың топырақта суды ұстап тұруды жақсарту үшін пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, органикалық материалды қосу құмды топырақтың суды ұстап тұру қабілетін айтарлықтай жақсарта алады және оларды топырақтың рН-ін белгілі бір өсімдіктердің қажеттіліктеріне сәйкес реттеу үшін немесе аса қышқыл немесе сілтілі топырақты тиімді пайдалану үшін қосуға болады. Топырақты жақсартуда компост пен балшықтың рөлін атқару үшін басқа материалдарды пайдалану мүмкіндігі 20 ғасырдың басында ғылыми негізде зерттеліп, топырақты кондиционирлеу термині қолданылды. Мұндай материалдарды бағалаудың негізгі критерийлері олардың тиімділігі, топырақтың ылғалдылығын ұзақ уақытқа арттыру, микробиологиялық белсенділікті ынталандыру, қоректік заттардың деңгейін арттыру және өсімдіктердің тіршілік ету деңгейін жақсарту болып табылады. Бірінші синтетикалық топырақ кондиционерлері 1950 жылдары енгізілді, ол кезде гидролизделген полиакрилонитрил химиялық ең көп қолданылған. Судағы өз салмағынан бірнеше жүз есе көп суды сіңіретін қабілеті үшін полиакриламидтер мен полиметакриллер (сонымен қатар гидроабсорбентті полимерлер, суперабсорбентті полимерлер немесе гидрогельдер деп те аталады) 1960 жылдары ауыл шаруашылығында, бау-бақшада және ландшафтта сыналды. Тәжірибелер олардың акриламид мономерінің жоғары қалдықтарына байланысты фитотоксикалық екенін дәлелдеген кезде қызығушылық жоғалды. Кейіннен өндіріс саласындағы жетістіктер мономерлердің концентрациясын уытты деңгейден төмендетеді, бірақ ғылыми әдебиеттер өсімдіктердің сапасын немесе тіршілігін арттыру үшін осы полимерлерді пайдалануда сәл жетістікке жеткенін көрсетеді. 1980-жылдардың басында, мүмкін тиімді құралдардың жаңа буынының пайда болуы, оның ішінде пропенамид пен пропенамид пропенаты отбасыларының гидроабсорбентті полимерлері мен сополимерлері жаңа перспективаларды ашты.

Топырақты тұрақтандыру

Құрылыс саласында топырақты жақсартудың кейбір әдістері бар, олар өте жұмсақ топырақтың тиімді беріктігі мен төзімділігін жақсартуға арналған, мысалы, жер асты метрополитені немесе туннель құрылысын жүргізу үшін терең туннельдер қазу кезінде. Топырақты тұрақтандыру техникасы төмен қысымды химиялық пропиленкалы шөгіндісі сонымен қатар Шығыс өзенінің қоқыс тастайтын жерінде тұрғын үй құрылысында үйінді негіздеріне балама ретінде биік іргетасты бекіту үшін пайдаланылды. Қысымды тұнбалауды қалдық материалдар немесе әртүрлі және ірі топырақтар бар жерлерде дұрыс қолдану қиын болуы мүмкін.

Қолдану

Топыраққа кондиционерлерді бірнеше жолмен қолдануға болады. Кейбірін егіп-өсірмес бұрын, жерді өңдейтін жермен өңдейді. Басқалары егілгеннен кейін немесе өсімдік өсіп тұрған уақытта мерзімді түрде қолданылады. Топырақты кондиционермен тазартуды бастамас бұрын топырақты тексеру керек. Бұл сынақ қандай кондиционерлердің қол жетімді жағдайларға барынша сәйкес келетінін анықтайды.

Экологиялық мәселелер

Жердің кондиционерлерін өсімдіктерге немесе бақшаға қосу салауатты өсімдіктерді алудың тамаша жолы болып көрінсе де, кейбір түзетулерді шамадан тыс қолдану экологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін. Мысалы, топыраққа қосылатын тұздар, азот, металдар және басқа да қоректік заттар топыраққа қосылғанда өнімді болмайды және өсімдіктердің денсаулығына зиян келтіреді. (Қылжырлы заттарды жағуды қараңыз.) Судың сапасына және қоршаған ортаға зиян келтіретін артық қоректік заттардың суға ағып кетуі де орын алады.