Кіріспе

Америкалық сағатшы, Массачусетс штатының сағатшысы Саймон Уиллард (3 сәуір 1753 - 30 тамыз 1848) – белгілі американдық сағатшы. Саймон Уиллард сағаттары Массачусетс штатының Бостон қаласына жақын Графтон және Роксбери қалаларында жасалған. Оның көптеген жаңалықтары мен уақытты өлшеуді жетілдірулерінің ішінде, Саймон Уиллард галереялық немесе банджо сағаты деп аталған сегіз күндік патенттелген сағатты ойлап тапқаны үшін ең жақсы танымал.

Ерте өмір

Саймон Уиллард – Массачусетс колонисі Саймон Уиллардтың (1605–1676) екінші шөбересі – Америкадағы Виллард әулетінің бесінші буынының өкілі болды. Виллард әулеті 1634 жылы Англияның Кент графтығындағы Хорсмонденнен келген және Массачусетс штатындағы Конкорд қаласын құрушылардың бірі еді. Саймон Уиллардтың ата-анасы Бенджамин Уиллард (1716–1775) және Сара Брукс (1717–1775) болды, олар Графтон қаласында туып өскен. Саймон, Виллард ағаларының барлығы сияқты, 1753 жылдың 3 сәуірінде Графтон шаруашылығында дүниеге келді. Ол отбасыдағы екінші ұл болды; оның ағалары Бенджамин (1743–1803), Аарон (1757–1844) және Ефрем (1755–1832) еді. Қазір Виллард үйі мен сағат мұражайы болып табылатын шаруашылық 1718 жылы Виллард әулетінің үшінші американ буынымен салынған. Саймон Уиллард туған кезде үйде бір ғана бөлме болған. Саймоннан 10 жас үлкен ағасы Бенджамин сағат жасау өнерін үйреніп, 1766 жылы үйдің жанында шеберхана ашқан. Басқа Виллард ағаларына да Бенджамин сағат жасауды үйреткен деген болжам бар. Он бір жасында Саймон сағат жасауды оқуға кірісті, ол осы салаға қабілетті екенін көрсетті. Бір жылдан кейін Бенджамин Моррис есімді ағылшынды сағат жасауды үйрету үшін жалдады. Кейін Саймон Моррис бұл істе көп білмейтінін, ал нақты кеңес берушісі ағасы Бенджамин болғанын айтты. Тағы бір жыл өткен соң Саймон өзінің алғашқы биік сағатын жасады. Виллардтар, сол замандағы басқа сағатшылар сияқты, өмірін шаруашылық жұмыстарымен және сағат жасаумен бөлісті. Сағат жасау ісі табысты болған соң, Бенджамин 1767 жылы Массачусетс штатындағы Лексингтон қаласында шеберхана ашты. Саймон Уиллард Графтон қаласында жеке ісін жүргізді; кейбір сағаттарда «Саймон Уиллард, Графтон» деген белгісі бар. Графтон қаласындағы шеберханасында Уиллард басқа сағатшылардың сағаттарын зерттеді, оларды жөндеу үшін оған әкелді. Ол осы уақыт өлшегіш құралдарының тиімділігін арттыру мақсатында көптеген тәжірибелер жасады. Сол кездегі ең кішкентай сағат – тұғырлық сағат болды, ол Саймонның 1802 жылы патент алған галереялық сағатына әсер етті. Оның келесі туындысы – галереялық сағатына негізделген полкалық сағат болды.

Американың ізашарлық индустриясы

Шамамен 1780 жылы Саймон Уиллард Бостонның Роксбери көшесіндегі 2196 (кейін Вашингтон көшесі деп аталды) мекенге көшіп, өз бетімен төрт бөлмелі шеберхана құрды. Ұзақ өтпей, оның інісі Аарон да сондағы маңайға қоныстанды, шамамен ширек миль қашықтықта. 1784 жылы Уиллард жарнамалады: «Саймон Уиллард Роксбери көшесінде, Плимутқа бұрылатын жолға қарама-қарсы дүкен ашты. Сол жерде Саймон Уиллард сағат жасау ісін барлық саласында жүргізеді». Аарон сияқты Саймон да ықшам сағаттардың механизмін жетілдіруге ден қойды. Бірақ 1790 жылдардан бастап Уиллардтың шеберханасы үлкен сағаттарды көптеп жасап қана қоймай, сонымен бірге сағаттарды жөндеу жұмыстарын да атқарды. Саймон мен Аарон Уиллард екеуі де 18 ғасырғы сағат жасау білімін заманауи өнеркәсіптік әдістермен (алдын ала құйылған бөлшектер, үлгілерді пайдалану, еңбек бөлінісі, стандартталған өндіріс, тиімді басқару) үйлестірді. Саймон мен Аарон Уиллард әрқайсысы өз дүкендерінің айналасында шамамен ширек миль радиуста өнеркәсіптік аймақтар құрды. 1807 жылы Бостонның жиырма фабрикасы Виллард ағайындыларының бизнесіне бөлшектер мен материалдарды жеткізуге келісім жасады. Бұл материалдарға магони (жақын жердегі диірмендерден), сағат бөлшектері (соның ішінде 20 жиһаз жасаушы), алтын жалатылған бұйымдар және басқа да маңызды көркемдік ресурстар кірді. Екі ағайынды Уилард та бірдей жеткізушілерді пайдаланды және көбінесе бір жұмысшыларды бөлісті. Ертедегі Америка Құрама Штаттарында маңызды шикізаттардың, әсіресе мыстың жетіспеуіне байланысты, көптеген сағат жасаушылар қозғалыстарын ағаштан немесе басқа нашар сапалы материалдардан жасады, немесе бөлшектер мен толық қозғалыстарды Англиядан импорттап, оларды жергілікті магонидан жасалған сағат корпустарына жинады. Бостондық сағаттар сапасымен мәртебелі символға айналды. Америкалықтар сағаттарды қонақ бөлмелеріне, кеңселерге, шіркеулерге немесе басқа да қоғамдық орындарға сатып алуға құштар болды. Саймон Уиллардтың сағаттары Америкада ең танымал болды. Дегенмен, олар көптеген адамдар үшін әлі де қымбат болды. Шындығында, Саймон Уиллард әсемдікке толы көркемдік бөлшектерімен (әсіресе мыс әшекейлерімен) ерекшеленетін сәнді модельдерді жасауды ұнатты. Саймон Уиллардтың сағаттарын жасауға көптеген шеберлік қажет болды, ал олардың механизмдері ерекше дәлдікке ие болды. Оның өзінің де білімі жоғары болды, ол тісті дөңгелектерді іздер қалдырмай өңдеп, бір ай ішінде отыз секундтан аспайтын қателікпен механизмдерді жасады. 1810 жылға қарай Саймон мен Аарон Еуропада жасалған сағаттармен теңдестірілетін сағаттарды шығара бастады. Бүгінде Саймонның сағаттары аукционда жоғары бағаға сатылады, себебі олардың өте жоғары сапасы бар. Саймон Уиллард жеке өзі клиенттерімен сұхбаттасып, әрбір бөлшекті бағалап, техниктеріне әрбір механизмді клиенттің үйінде жан-жақты сынап көруді бұйырды. Ол әр сағаттың ішіне нұсқаулық, нұсқаулар мен жазбаша кепілдік қосты. Сағатты сатып алу кезінде қажетті техникалық қолдау да берілді. Саймон жарнама туралы көп білмесе де, шеберханасын листовкалар арқылы насихаттады, оларды сағат корпусының ішіне жабыстыратын. Ол былай деп жарнамалады: «Бұл сағаттар ең жақсы сапада жасалған. Олар бір жыл бойы тоқтамай жұмыс істейді. Жаңа сағаттарды сатып алу, ескі немесе қолданылған сағаттарды сатып алудан гөрі әлдеқайда тиімді екенін дәлелдейміз. Саймон Уиллард өзінің барлық сағаттарына кепілдік береді». Бірақ жылдар өте келе оның қолтаңбасы кейде сағаттарынан жоғалып кетті немесе жасырылды.

Ұзын сағаттар

Саймон Уиллард көптеген әсем бөлшектермен әшекейленген, өте сәнді ұзын сағаттар жасады. Ең қымбат биік сағаттардың магоний корпустары 18 ғасырдың ортасындағы ағылшын стилінде болды және барлығы бірдей ағылшын мыс механизмдерімен, корпусының күрделілігі олардың соңғы бағасын анықтады. Уиллардтың шеберханасының ерекшелігі ретінде, сағаттың жоғарғы жағындағы әсемдіктердің үстінде үш тұғыр орналасқан, олардың үстіне екі шар тәрізді финиал және үлкен құс фигурасы қойылған. Сонымен қатар, Аарон сияқты, Симон жартылай арка пішіндес шыны есік жасады. Сағат бетіне Бостон суретшілері әртүрлі суреттер салды. Аз ғана қосымша механизмдермен, сағат бетінде қозғалмалы фигуралары бар көңілді дөңгелектер орналастырылып, сатып алушылардың қызығушылығын тиімді түрде қоздырды. Өмірі бойы Уиллард 1200 биік модель жасады. Бірақ 1802 жылы галерея сағаты патенттелгеннен кейін, ол биік сағаттар жасаудан бас тартып, одан кейін олар тек арнайы тапсырыс бойынша ғана жасалды.

Патент сағат немесе "банжо" сағаттары

Саймон Уиллард Роксбериде кейін "банжо" сағаты деп аталатын патенттік сағатты ойлап тапты. Бұл Американың алғашқы коммерциялық тұрғыдан сәтті қабырға сағаты болды. Бұл – инновациялық дизайн. Бұл американдық алғашқы сегіз күндік қабырға сағаты, салмағы корпустағы маятник алдында ілінген алғашқы американдық қабырға сағаты және салмағы шкивке бекітілген алғашқы американдық қабырға сағаты. Латуньнан жасалған сағат механизмі айтарлықтай кішірейтілді, соның арқасында 19 ғасырдың басында тапшы болған латунь үнемделді. Оның пішіні дәстүрлі дөңгелекті барометрлерді еске түсіретін. Алғашқы патенттік сағаттар қолмен, тапсырыс бойынша жасалған. 1805 жылға қарай сағат механизмдері мен стандартты корпус көптеп өндіріліп, сағаттың құны төмендеді. Оның кішкентай өлшемі бағасын 30 долларға дейін төмендетті, дегенмен бұл әлі де үлкен сома еді. Дегенмен, американдық тұтынушылықтың дамуымен Саймонның патенттік сағаты сағат индустриясына революция жасап, АҚШ-тағы ең танымал сағатқа айналды, ал Еуропада оған баламасы болған жоқ. Уиллард өзінің өнертабысына патент алған (1802 ж.), бірақ Саймонның көптеген бәсекелестері бұл құжатты назарға алмады, патенттік сағаттың өздерінің нұсқаларын жасап көп пайда тапты. Алайда Саймон мұндай қолдануға қарсы талап қоймады. 1802 жылдан кейін Саймонның шеберханасында кішкентай "банжо" және полка сағаттары негізгі өнім болды, ал Саймон АҚШ бойынша өзінің басқа да маңызды жобаларын іске асырды. Соңында Уиллардтың шеберханасы 4000 шағын сағат (банжо және полка сағаттары) өндірді. Патент алғаннан бері патенттік сағат бастапқы дизайнында сақталды. Әдетте, олар кері жағынан неоклассикалық мотивтермен боялған шыны тақташалармен қоршалған. Сонымен қатар, Уиллард патентке сәйкес "банжо" сағатын кеңейтіп, әлдеқайда үлкен "секундтық соққысы бар" реттегіштер жасады.

Сағат

Банжо үлгісін жасаудан бұрын Саймон сөрелік сағатты (1780 жылдар, Графтон) жобалаған. Ол биік үлгіге ұқсас болды, бастапқы қалқасы мен негізі сақталған, бірақ ортаңғы бөлігі болмады. Ұзартылған сөрелік сағаттардың бағасы да төмен болды, олар коммерциялық жағынан табысты болды. Сөрелік үлгілер шамамен 1830 жылға дейін өндірілді.

Маяк сағаты

1818 жылы ол шам сағаты деп аталатын және Америкада жасалған алғашқы дабыл сағаты ретінде танылатын шатыр сағатының түрін ойлап тапты және патент алды. Бастапқыда "Патенттік дабыл сағаты" деп аталған олар, көзге көрінетін ұқсастықтары үшін (20 ғасыр термині) маяк сағаттары деп белгілі болды. Корпустарының дизайны сол кезде танымал болған неоклассицизм және Империя стиліндегі классикалық өнерге негізделген. Дегенмен, бұл сағаттардың кейбіреулері одан да қарапайым, боялған жиһазға, әсіресе Виндзор орындықтарына деген қызығушылықты көрсетеді. Айта кетелік, сағатшының 1824-25 жылдары АҚШ-қа келген маркиз де Лафайеттің сапары құрметіне жасаған ерекше данасы Ақ үй кітапханасының кітап сөрелерінің бірінде сақталған. Оның негізінде Лафайеттің медальоны бейнеленген.

АҚШ Сенаты (1801)

Вашингтондағы АҚШ Капитолийі үшін Сенат Саймон Уиллардтан үлкен галерея сағаты жасауды сұрады. Кейіннен оған сағатты орнату және оның жұмыс істеуін көрсету шақырылды. Бұл сапар Саймон Уиллардтың президент Томас Джефферсонмен танысуына себеп болды және ерекше маңызға ие болды. Осыдан кейін олар жақын дос атанды.

Томас Джефферсон (1801 1802 жылдары)

1801 жылы Томас Джефферсон Саймон Уиллардқа оның банджо сағаты әлі патенттелмегенін ескертті. Содан кейін, 1801 жылдың 25 қарашасында Уиллард АҚШ Патент бюросына өтініш жолдады. Патент 1802 жылдың 8 ақпанында мақұлданып, ресімделді. Оған президент Джефферсон, Мемлекеттік хатшы Джеймс Мэдисон және Бас прокурор Леви Линкольн қол қойды. Келесі жылдары Саймон Уиллард Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласының жанындағы Монтичеллодағы үйіне Томас Джефферсонға қонаққа барды. Олар онда көптеген әңгімелер жүргізді. Бір күні Томас Джефферсон Уиллардты жас ағашты кесіп түсіруге шақырды. Кейін Джефферсон одан таяқ жасады. Таяқтың күміс тұтқасына: "Томас Джефферсоннан Саймон Уиллардқа, Монтичелло" деген жазу жазылды.

Ескі Оңтүстік кездесу үйі

Министр Джозеф Экли және Бостон шай партиясын жоспарлау ортасы болған Бостонның Олд Саут жиналыс үйінің қауымы Уиллардқа бөлменің оңтүстік галереясының қоршауындағы мінбардың қарама-қарсы жағына ілінерлік оюлы және алтынмен қапталған галерея сағатын жасауды тапсырды. Сағаттың үстінде жоғары рельефте жасалған және алтынмен қапталған кең жайылған бүркіт бейнеленген, оның биіктігі 32 дюйм. Сағат шамамен 1805 жылы тапсырылды және қауым Бостонның Бэк-Бэйдегі Олд Саут шіркеуіне көшкенге дейін 1872 жылға дейін жиналыс үйінде болды. Қазір Бостонның Freedom Trail-дегі мұражайға айналған Old South Meeting House-те түпнұсқаның орнына көшірмесі қойылған.

Гарвард колледжі

Уилард 50 жыл бойы Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард колледжінің барлық сағаттарының мерзімдік күтімін жүзеге асырды. Одан әрі, ол Гарвардтың сағаттарды басқаруын қадағалады. Уиллард Гарвардқа екі сағат сыйлады. Бірі - биік корпусты сағат, екіншісі - Университет залының жанындағы бөлмеге орнатылған қабырғаға ілінетін реттегіш сағат болды. Бір қызықты оқиға Гарвардтың үлкен планетарийінің (оррикасының) бұзылуымен байланысты. Көптеген шеберлер оны жөндеуге тырысып, сәтсіз аяқтады, соңында Гарвард басшылығы оны жөндесе, Саймонға маңызды сыйлық ұсынды. Уиллард бірнеше күн бойы құрылғыны зерттеді. Ол тесік бұрғылап, қаптаманы бекіту арқылы планетарийді жөндеді. Қанағаттанған басшылар сұрады: "Енді, Виллард мырза, біз сізге қанша төлеуіміз керек?" Уиллард қарапайым түрде: "Ой, шамамен тоғыз пенс жетеді деп ойлаймын."

Вирджиния университеті (1826)

1826 жылы Томас Джефферсон Саймон Уиллардтан Шарлоттсвиллдегі Вирджиния университеті үшін мұнара сағаты жасауды сұрады. Сағат университеттің ротондасына орналастырылуы тиіс еді. Джефферсон сағаттың барлық жоспарларын және техникалық талаптарын берді. Осы жоспарларға сәйкес Уиллард сағаттың барлық бөліктерін нақты жинады. Сағат 1827 жылы орнатылды. Бірақ Джефферсон сағат жұмыс істейтінін көре алмады, себебі ол 1826 жылдың шілдесінде қайтыс болды. 1895 жылы болған өрт университеттің ғимаратын және Уиллард жасаған сағатты қиратты.

Бұрынғы президент Джеймс Мэдисон (1827)

Вирджиния штатының Оранж қаласындағы Монпельер үйінде бұрынғы президент Мэдисон Саймон Уиллардты қабылдады. Мэдисон Уиллардқа екінші тамаша таяқ сыйлады. Оның сабы күміспен қапталған, және оған "Америка Құрама Штаттарының бұрынғы президенті Джеймс Мэдисонның Саймон Уиллардқа сыйлығы, 1827 жылдың 29 мамыры" деп жазылған.

АҚШ Капитолимі (1837)

1837 жылы ресми сұраныс бойынша Саймон Уиллардтың маңызды екі жұмысының соңғы екеуі тағы да АҚШ Капитолийіне жіберілді. Уиллардқа 84 жас болғанымен, ол екеуін де жеке орнату үшін сапар шекті. Бір сағат ескі Сенат палатасына орналастырылды, бірақ кейіннен Ескі Жоғарғы Сот палатасына көшірілді. Екіншісі – 1819 жылы Карло Францони жасаған, бұрыннан бар корпусқа орнатуға арналған, жалаңаш механизм; ол грек тарих перісі Клионың күймедегі бейнесін көрсетеді. Ол қазір Ұлттық мүсін залы деп аталатын Өкілдер палатасының ескі палатасының шығыс кіреберісінің үстінде орналасқан. Екі сағат та қазірге дейін жұмыс істеп тұр.

Өнертабыстар

Галереялық немесе банджо сағаты бірнеше жыл бұрын Графтонда ойлап табылған, бірақ оның патенты 1802 жылы алынған. Алғашқы модель «Графтон қабырға сағаты» деп аталған. Кейіннен ол «Жақсартылған сағат» деп те белгілі болды. 1816 жылы оның патентынің мерзімі бітті. Бостонға келгеннен кейін Уиллард етті шағып пісіруге арналған қозғалмалы механизм – айналмалы тісті құрылғыны жасады, ол сыртқы ошақтар үшін арнайы жасалған еді. Ол үшін ол дәстүрлі ағылшын фонарь сағатын кішірейтіп, оның бөліктерін жеңілдетті. Уиллардтың сағат тісті құрылғысына 1764 жылдың 2 шілдесінде патент берілді және құжатқа Джон Хэнкок қол қойды. Уиллард патент алған үшінші сағат – «Патенттік дабыл сағаты» болды, ол сондай-ақ «Маяк» деп те аталатын және ағылшын «Скелет» сағатына ұқсас еді.

Ханна Уиллард

Саймон Виллард 1776 жылдың 29 қарашасында Ханна Виллардқа үйленді. Ол 20 жастағы Графтон қаласында туған жергілікті тұрғын болған. Олардың жалғыз ұлы 1777 жылдың 6 ақпанында дүниеге келді және оған Исаак Уотс Виллард деген ат қойылды.

Мэри Бёрд

1787 жылы Саймон Уиллард 24 жастағы бостондық Мэри Бёрдке қайта үйленді. Олардың ұлдары Бенжамин мен Симон әкесінің шеберлігін жалғастырды. Уиллард әулетінің келесі буындары да сәтті сағатшылар болып жұмыс істеді. 1828 жылдан бастап Саймон Уиллард кіші (1795–1874) әкесінің шеберханасында сағат жасау өнерін үйренді, кейін Бостонда жеке шеберханасын ашты. Ол сонымен қатар сағаттар мен хронометрлерге маманданса, ең маңызды жұмыстары Гарвард университетінің астрономиялық сағаты және Жаңа Англияның барлық теміржолдары үшін уақытты стандарттаған астрономиялық реттегіш болды.

Соңғы жылдар

1839 жылы Саймон Уиллард зейнеткерлікке шықты. Ол өзінің ісін шәкірті Элнатан Таберге сатты. Сонымен қатар, Табер компанияның атын да алды. 1848 жылдың 30 тамызында Саймон Уиллард Бостонда қайтыс болды. Ол 95 жасқа толыпты. Оның кәсіпкерлік қасиеттерінің арқасында Саймон өмірін бес жүз доллармен аяқтады. Дегенмен, сол кезде басқа бәсекелес сағат өндірушілер Банжо сағатын көптеп шығарудан пайда тапты, ал Саймон авторлық құқық ақысын талап етпеді.

Мұра

Қазіргі таңда Саймон Уиллардтың сағаттары американдық шедеврлер ретінде танылған. Осы себепті, оларды антиквариаттар мен мұражайлар ерекше іздейді. Кемістіксіз жағдайда Саймон Уиллард сағаты көбінесе 50 000 доллардан бастап 250 000 долларға дейін сатылады. Уиллард ағайындылары еңбекті бөлу және бұрыннан қалыпталған бөліктерді пайдалану арқылы сағат өндірісінде революция жасады. Дегенмен, тарихи тұрғыдан олардың сағаттары кеңінен танылмағандығы қабылданған. Керісінше, Илай Терри қарапайым американдықтардың арасында сағатқа ие болуды танымал етті.

Уиллард үйі мен сағат мұражайы

Гraftон фермасы, Виллард отбасының алғашқы шеберханасы орналасқан жер, қазір жұртшылыққа ашық және Виллард үйі мен сағаттар мұражайына айналды. Мұражайда 90-нан астам түпнұсқа сағаттар мен Виллардтардың көптеген мұралық заттары қойылған.

Ескі Стурбридж ауылы

Дж. Чейни Уэллс сағат галереясы Массачусетс штатының Стурбридж қаласындағы Ескі Стурбридж ауылында орналасқан. 122 сағаттан тұратын коллекция 1725 жылдан 1825 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. Кейбір туындылардың құны жүздеген мың доллардан асып түседі. Коллекцияда Саймон Уиллардқа жатқызылатын бірнеше сағат бар.

Ұлттық сағат және сағаттар мұражайы

Колумбиядағы (Пенсильвания штаты) Ұлттық сағат және сағаттар мұражайында бірнеше Саймон Уиллард сағаттары бар.

Дедхам тарихи қоғамы

Дедхам тарихи қоғамы, Массачусетс штатының Дедхам қаласында Симон Уиллард жасаған Chippendale оюлы, магонийден жасалған астрономиялық қабырға сағатын сақтайды: гравировка мерзімі 1780-81 жылдар; мәңгілік күнтізбе 1780 жылдан басталады.

Саймон Уиллардтың АҚШ пошта маркасы

2003 жылдың 24 қаңтарында АҚШ пошта қызметі «American Design Series» сериясынан еске алуға арналған 10 центтік марка шығарды, онда Саймон Уилардты еске алу мақсатында Банжо сағаты бейнеленген. Дерри Крейг (Дерри Нойс; 1952 жылы туған → Вашингтондық адвокат Грегори Б. Крейгтің әйелі) салған марка – Лу Ноланның (Луис Джеймс Нолан; 1926–2008) акварель суретінен Уилардтың Банжо сағатының циферблатының немесе беткі жағының бейнесі. Марка 2008 жылдың 15 шілдесінде, Нолан қайтыс болғанға дейін бірнеше ай бұрын қайта шығарылды.

Жалпы сілтемелер

; ; . ; ; . ; . ; ; .