Ричард Демарко: Шотландиялық суретші және өнерді дамытушы

Кіріспе

Британдық суретші

Ричард Демарко CBE (9 шілде 1930 жылы Эдинбургте туған) – шотланд суретшісі және көркем және сахна өнерін қолдаушы.

Ерте өмір

Ол 1930 жылдың 9 шілдесінде Эдинбургтегі Гровенор көшесінде, Кармино Демарко мен оның әйелі Элизабет Валентина Фусконың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның туысы Теодора ди Марко, салон шебері және альт иесі болған.

Ричард Демарко галереясы

Демарко 1963 жылы Эдинбургтегі Траверс театрын құрушылардың бірі болды. Үш жылдан кейін ол және театр галереясын ұйымдастырушылардың басқалары Траверстен шығып, Ричард Демарко галереясын құрды. Эдинбург Фриндж фестивалі кезінде өнер көрсетілімдері өткізілетін бұл галерея 1966 жылдан 1992 жылға дейін жұмыс істеді. Көп жылдар бойы Демарко галереясы Шығыс Еуропамен мәдени байланыстарды нығайтты, 1969 жылдан Пол Неагу, 1973 жылдан Марина Абрамович және 1986 жылдан Neue Slowenische Kunst сияқты суретшілерді Шотландияда таныстырып, қазіргі Польша, Румыния және Югославия өнерінің көрмелерін ұйымдастырды, сондай-ақ шотланд суретшілерінің Еуропа бойынша байланыстарын кеңейтті. Демарконың суретші Джозеф Бьюиспен байланысы 1970 жылы «Стратегияны өнерге айналдыру» іс-шарасынан бастап, 1980 жылы Джимми Бойл күндері Бьюистің аштықпен қарсыласуына дейін түрлі шараларға әкелді. 1970 және 1980 жылдары Тадеуш Кантордың Cricot 2 тобының қойылымдары да ерекше көзге түсті, оның ішінде 1972 жылғы Эдинбург фестивалінде Эдинбургтің бұрынғы кедейханасында «Су тауығы» атты ресми емес қойылымы болды. Кейінірек Cricot 2 Эдинбургке қайта оралды. Демарко Бьюис пен Канторды таныстырды және «Сұлулар мен қарапайымдар» қойылымының бірінде Бьюис Кантордың басшылығымен өнер көрсетті. Шотландияның өнер кеңесі 1980 жылы Джозеф Бьюистің Джимми Бойлді қолдауына байланысты туған даудан кейін жылдық грантын тоқтатқаннан кейін, Демарко галереясы көп жыл бойы қаржылық қиындықтармен күресті. 1990 жылдардың басынан бері Ричард Демарконың қызметі Демарко Еуропалық өнер қорының қолдауымен жалғасты. 2008 жылдың қараша айында Дэнди университеті Демарко архивінен 1963–1980 жылдарды қамтитын маңызды материалдарды онлайн режимінде жариялады [онлайн архивке тікелей сілтеме төменде берілген]. Бұл кезеңдегі Демарконың қызметіне қатысты суреттер, әсіресе Джозеф Бьюис, Тадеуш Кантор, Пол Неагу және Марина Абрамовичпен бірлескен жұмыстар Демарко архивінен таңдап алынған материалдарда бар. Бұл таңдауда 1972–1980 жылдар аралығындағы Эдинбург өнер саяхаттарының толық құжаттамасы да ұсынылған. Демарко кем дегенде алпыс елден келген суретшілерді қатыстыра отырып, негізінен Эдинбургте бірнеше мың көркем көрмелер, пьесалар, музыкалық кештер, конференциялар және басқа да түрлі өнер шараларын ұйымдастырды, олардың ішінде Орталық және Шығыс Еуропаның барлық елдері, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Батыс Еуропаның барлық елдері, Австралия, Оңтүстік Африка, Таяу Шығыс және Азияның басқа да аймақтары бар. Ол және оның Demarco European Arts Foundation қоры Польша, Литва, Хорватия, Босния, Мальта, Грузия, Венгрия, Италия және тағы да басқа елдерде көрмелер мен фестиваль бағдарламаларын ұйымдастырды. Оның «Эдинбург өнері» саяхаттары бүкіл Еуропаны шарлап, Шотландиямен қатар басқа елдердің суретшілері мен ғалымдарын қызықты тұлғалармен, көркем коллекциялармен, қалалармен, ландшафттармен және оқиғалармен таныстырды, сондай-ақ Еуропаның соңғы 5000 жылдық мәдени тарихын зерттеді. Оның тұрақты халықаралық көзқарасының арқасында ол 2013 жылдың «Еуропа азаматы» атағына сәтті ұсынылды. Бұл 2011 жылы Брюссельде өткен «Еуропадағы Шотландия: Шотландиядағы Еуропа» көрмесінен кейін болды. Оның жеке туындылары 2011 жылғы Венеция биенналесіндегі итальян павильонына қосылды. 2013 жылы Демарко Венеция биенналесінде итальян-шотланд павильонын ұйымдастырды, бұл оның он төртінші павильоны болды.

Demarco was a co founder of the Traverse Theatre in Edinburgh in 1963. Three years later he and other organisers of the theatre's gallery space left the Traverse to establish what became the Richard Demarco Gallery. The gallery, which doubled as a performance venue during the Edinburgh Fringe, ran from 1966 to 1992. For many years, the Demarco Gallery promoted cultural links with Eastern Europe, both in terms of presenting artists such as Paul Neagu from 1969, Marina Abramović from 1973 and Neue Slowenische Kunst from 1986 within Scotland, organising exhibitions of contemporary Polish, Romanian and Yugoslav art and in establishing outgoing connections for Scottish artists across Europe. Demarco's involvement with the artist Joseph Beuys led to various presentations, from Strategy Get Arts in 1970 to Beuys' hunger strike during the Jimmy Boyle Days in 1980. Also particularly notable were the presentations by Tadeusz Kantor's Cricot 2 group during the 1970s and 1980s, including a celebrated unofficial performance of The Water Hen at the former Edinburgh poorhouse during the 1972 Edinburgh Festival. Cricot 2 returned to Edinburgh in later years. Demarco introduced Beuys and Kantor to one another and in one performance of Lovelies and Dowdies Beuys performed under Kantor's direction. For many years, after the Scottish Arts Council withdrew its annual grant in 1980 following controversy associated with Joseph Beuys' support for Jimmy Boyle, the Demarco Gallery led a financially straitened existence. Since the early 1990s, Richard Demarco's activity has continued under the auspices of the Demarco European Art Foundation. In November 2008 a substantial selection from Demarco's archives, covering the period 1963–1980, was made available on line by the University of Dundee [see below for direct link to online archive]. Images of Demarco's activities during this period, in particular collaborations with Joseph Beuys, Tadeusz Kantor, Paul Neagu and Marina Abramović are available in the selection from the Demarco archives. Detailed documentation of the Edinburgh Arts journeys from 1972 to 1980 are also available in this selection. Demarco has presented several thousand art exhibitions, plays, music, conferences, and various other performances, mainly in Edinburgh, involving artists from at least sixty countries, including all of central and eastern Europe during the Cold War, North and South America, all countries of western Europe, Australasia, and from Southern Africa, Middle East, and other parts of Asia. Exhibitions and festival programmes were also organised by him and his Demarco European Arts Foundation in other countries including Poland, Lithuania, Croatia, Bosnia, Malta, Georgia, Hungary, Italy to name but a few. His 'Edinburgh Arts' journeys criss crossed all of Europe, taking artists and academics from other countries alongside those of Scotland to visit interesting people, great collections, cities, landscapes, and events, to examine Europe's cultural history of the past 5,000 years. It is for his consistent internationalism that he was being successfully nominated as European Citizen of the Year 2013. This also followed from his exhibition "Scotland in Europe: Europe in Scotland" in Brussels in 2011. His own artworks were included in the Italian pavilion of the 2011 Venice Biennale. In 2013 Demarco organised an Italo Scottish pavilion at the Venice Biennale, his fourth pavilion there.

Эдинбург фестивалі

Ричард Демарко Эдинбург фестивальдерінің барлығына қатысып, олардың көпшілігінде өнер бағдарламаларын ұйымдастырды, соның ішінде Эдинбург халықаралық фестивалі үшін ірі өнер көрмелерін, сонымен қатар «ресми фестиваль» деп аталатын шараларды. Ол Эдинбург фестивалінің бастауынан бері тығыз байланыста болды, сонымен қатар соңғы онжылдықтарда әлемдегі ең ірі өнер фестивалінде 3500-нан астам қойылым мен 40 000-нан астам өнер көрсетіліміне арналған тым қарапайым ой-қызылдар ұсынылғаны үшін оны сынға алды. Осы жылдар ішінде ол түрлі күрделі театрлық қойылымдар, өнер көрмелері және басқа да мәдени шараларды ұйымдастырды. Эдинбург фестивалінің алаңдарында алғаш рет өз елдерінен тыс жерлерде пайда болған көптеген суретшілер, актерлер, режиссерлер, музыканттар, кинооператорлар кейіннен әлемге әйгілі болды, мысалы Тадеуш Кантор, Иветта Бозсик және Марина Абрамович. Галерея ешқашан пайда табу үшін жұмыс істемеді, көптеген өнерпаздарға аз немесе мүлдем төлемсіз қойылымдар қоюға немесе көрмеге қатысуға рұқсат берілді. Демарконың өзі де өнер және коммерциялық тәуекелдерге бей-жай емес. Мысалы, 1995 жылы оның алаңында жас Дэмиен Хирстің опералық инсталляциясымен бірге Сараевоның қамалданған қаласынан келген суретшілер тобы орналасты. Суық соғыс кезінде Демарко темір пердені 100 рет кесіп өтіп, Орталық және Шығыс Еуропадан жүздеген суретшілер мен өнер топтарын Эдинбург фестивалінде өнер көрсету үшін шақырды. Оның бағдарламасында 1000-нан астам өнер көрмесі мен бірнеше мың сахналық өнер туындылары бар, сондай-ақ 60-тан астам елден келген суретшілер қатысты. Оның негізгі мақсаты – Эдинбург фестивалінің бастапқы қағидасына адал болу, яғни өнер тілі арқылы соғыстың жараларын емдеу. Демарко Шотландияда және одан тыс жерлерде кеңінен танылған және жақсы көрілетін өнер қайраткері. Ол Фриндж фестивалінің ұйымдастырушыларының шектерін сынады, Эдинбургтен тыс жерде фестивальдық қойылымдарды ұйымдастырды. Олардың арасында Шекспирдің «Макбет» пьесасының толық костюмді, толық көлемді қойылымы Форт қосылған Инчколм аралында қойылды. Әрқашан даулы тұлға болған Демарко, фестиваль тарихының және жоғары өнер құндылықтарының маңыздылығын үнемі атап өтуде, авангардтық болса да, оның тәсілі шотландтық өнер қауымдастығымен әрқашан да үйлеспеді, себебі Фриндж фестивалі коммерциялық мүдделерге көбірек ұмтылып, Эдинбургтің шетіндегі комедия фестивалінің үстемдігіне әкелді. 1999 жылдан бастап Демарконың Фриндж фестиваліне қатысуы Rocket Venues негізін қалаушы Ксела Батчелдермен бірлесіп, Demarco Rocket Productions ретінде жүзеге асты. 2003 жылы Rocket Venues бұрын Pleasance Theatre (Pleasance Over the Road) пайдаланған, Роксбург Плейс пен Драммонд көшесінің бұрышында орналасқан, қайта жаңартылған шіркеу – Roxy (кейде Demarco Roxy деп те аталады) өнер үйін иеленді. 2008 жылы ғимарат басқа ұйымға сатылды, ол жалға алу бағасын екі есеге арттырды, соның салдарынан Rocket Venues үйсіз қалды. Ричард Демарко мен Ксела Батчелдер (қазір толық уақытты доцент) әлі де білім беру және фестивальдік жобалар бойынша, бірақ кішігірім көлемде ынтымақтастықтарын жалғастыруда. 2011 жылғы фестивальден бастап, Крейгкрук қамалынан көшіп, Демарконың мұрағаттары, көрмелері, театры және басқа да шаралары үшін жаңа орны – Эдинбургтің оңтүстігіндегі Медоустың шығыс жағында орналасқан Саммерхолл, Еуропаның ең ірі жеке көп өнер орталығы, онда жыл сайын 1300-ге жуық қойылым, соның ішінде 100-ден астам өнер көрмесі ұйымдастырылады. Саммерхолл бір ғасыр бойы Корольдік (Дик) Ветеринариялық зерттеулер мектебі болды, оны 2011 жылдың қарашасында Эдинбург университетінен Демаркомен көп жылдар бойы байланысы бар сатып алушылар сатып алды. Ветеринария мектебі қала сыртындағы жаңа кампусқа көшті.

Richard Demarco has attended every Edinburgh Festival and mounted arts programmes in most of them including major art exhibitions for the Edinburgh International Festival, also called the 'official festival'. He has been extensively involved with the Edinburgh Festival Fringe since its inception, while also being highly critical of it in recent decades for delivering too much shallow entertainment in what is the largest arts festival in the world with over 3,500 productions and 40,000 performances every August. Over the years he has put on a wide variety of challenging theatre productions, art exhibitions and other cultural events. Many of the artists, actors, directors, musicians, film makers who first appeared outside their home countries at his Edinburgh festival venues subsequently became world renowned such as Tadeusz Kantor, Yvette Bozsik, and Marina Abramović. The gallery venue was never run for profit; many performers were allowed to put on productions or exhibit at little or no cost. And Demarco himself has been no stranger to artistic and commercial risks. For instance, in 1995, his venue hosted a group of artists flown out from the then besieged city of Sarajevo alongside an opera installation by the young Damien Hirst. During the Cold War Demarco crossed the Iron Curtain 100 times bringing hundreds of artists and arts groups out of Central and Eastern Europe to perform at the Edinburgh Festival. His programs of more than 1,000 art exhibitions and several thousand performing arts productions, and have included artists from more than 60 countries. His ethos is to remain faithful to the founding principle of the Edinburgh Festival, which is to heal the wounds of war through the languages of the arts. Demarco is one of the most widely recognised and best loved arts figures in Scotland and far beyond. No stranger to media controversy, Demarco has challenged successive Fringe organisers' boundaries by staging festival productions outside Edinburgh. These have included a full costume, full length production of Shakespeare's Macbeth staged on Inchcolm Island in the Firth of Forth. Always a controversial figure, not least in constantly emphasising the importance of recalling festival history and high art values however avant garde, his approach has not always sat easily with the Scottish arts establishment as the Fringe has become increasingly driven by commercial considerations that led to over dominance of the Comedy Festival in the Edinburgh fringe. From 1999, Demarco's involvement at the Fringe was in collaboration with Rocket Venues founder Xela Batchelder, as Demarco Rocket Productions. In 2003, Rocket Venues took over the Roxy (also sometimes known as the Demarco Roxy) Art House, a converted church on the corner of Roxburgh Place and Drummond Street on the South Side of Edinburgh, previously used by the Pleasance Theatre (Pleasance Over the Road). In 2008 the building was sold to another organisation, who doubled the rent and subsequently left Rocket Venues without a home. Richard Demarco and Xela Batchelder (now a full time Associate Professor) still collaborate on educational and festival type projects, but on a smaller scale. Since the 2011 festival, moving from Craigcrook Castle, Demarco's new home for his archives, exhibitions, theatre and other events is Summerhall at the East end of The Meadows, Edinburgh Southside, Europe's largest private multi arts centre where 1,300 productions including over 100 art shows are staged annually. Summerhall was for a century the Royal (Dick) School of Veterinary Studies until purchased from Edinburgh University in November 2011 by buyers closely associated with Demarco over many years. The veterinary school moved to a new campus outside the city at Easter Bush.

Жазу

Демарко 1980-ші жылдар бойында "ArtReview" (бұрынғы "Arts Review" журналы) журналына үнемі мақала жазып тұрған.

Құрметтер мен марапаттар

Бұрын OBE орденімен марапатталған ол, 2006 жылдың желтоқсан айындағы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде CBE орденіне ие болды. 1976 жылы Ричард Демарко Польша үкіметінен алтын медаль алды, ал 1986 жылы Италия Республикасының кавалері атанды. 1992 жылы Виткаси сыйлығымен марапатталды. 2012 жылы Шотландия Корольдік академиясында өткен «Он диалог» атты үлкен ретроспективадан кейін Германия мен Польшадан бірдей алтын медаль алды. Сол жылы ол Румыниядан алтын медаль, ал Польшаның Варшава қаласындағы Мәдениет министрінен тағы бір алтын медаль алды. Еуропа мен Солтүстік Америка университеттерінен құрметті докторлық дәрежесін алды және 1993 жылдан 2000 жылға дейін Кингстон университетінде Еуропа мәдениеті профессоры болып жұмыс істеді. Ол 2013 жылдың 19 тамызында Еуропалық Парламент кеңсесінде өткен салтанатта Еуропалық азамат медалін алды. Бұл құрметке ие болған Ұлыбритания азаматының жалғызы және өнер саласынан алғашқысы болды. Сондай-ақ, 2013 жылы Демарко BBC-нің Сью Перкинс жүргізген «Мәдениет шоуының» бір бөлімінде пайда болды. Бұл бөлім Траверс театрының 50 жылдығына арналған еді. 2014 жылдың 24 наурызында Демарко Эдинбург қалалық кеңесінен гравировкаланған «Сүйіспеншілік кубогын» алды, оны қалалық кеңес төрағасы қалалық палатада табыс етті. Салтанатты шарада Эдинбург Макары Рон Батлин осы оқиғаға арнап жазылған өлеңді оқыды. Демарконың қол іздері бұрынғы Эдинбург сыйлығының иегерлері – Ян Ранкин, Дж.К. Роулинг, Джордж Керр, сэр Крис Хой, профессор Питер Хиггс және Элизабет Блэкэддердің іздерімен қатар қалалық палатаның төртбұрышындағы тақташаға түсірілді.