Кіріспе

Лондонның Челси ауданындағы заманауи өнер мұражайы. Саатчи галереясы – 1985 жылы Чарльз Саатчи ашқан, заманауи өнерге арналған Лондон галереясы және тәуелсіз қайырымдылық қоры. Чарльз Саатчидің коллекциясына негіделген көрмелер, американдық суретшілер мен минимализмнен бастап, Дэмиен Хирст басқаратын жас британдық суретшілерге дейін, одан кейін тек суреттерден тұратын көрмелер Саатчи галереясын әлемдік деңгейде заманауи өнердің танымал өкіліне айналдырды. Галерея әртүрлі ғимараттарда орналасқан: алдымен Солтүстік Лондонда, содан кейін Темза өзенінің оң жағалауында, ал қазір Челсиде, Йорк герцогының штаб-пәтерінде. 2019 жылы Саатчи галереясы тіркелген қайырымдылық ұйымы мәртебесін алды және тарихында жаңа кезең бастады. Жақында өткен көрмелердің ішінде суретші JR-дың жеке көрмесі «JR: Chronicles» және 2019 жылдың қыркүйек айында өткен «London Grads Now» ерекшеленді, онда пандемияға байланысты дипломдық жұмыстардың көрсетілімі тоқтатылған жетекші көркем өнер мектептерінің түлектеріне галерея алаңы ұсынылды. Галереяның миссиясы – суретшілерді қолдау және заманауи өнерді барлығына қолжетімді ету үшін физикалық және цифрлық кеңістіктерде тартымды, көтеріңкі және білім беру мақсатында жобаларды ұсыну. Галереяда заманауи шығармашылық мәдениет контекстінде маңызды және қызықты тақырыптарға арналған кураторлық көрмелер ұйымдастырылады. Оның білім беру бағдарламалары жас буынның шығармашылық мүмкіндіктерін ашуға, жаңа ойларға шақыруға және инновацияларды ынталандыруға бағытталған. 2019 жылы Саатчи галереясы қайырымдылық ұйымына айналып, жеке қайырымдамаларға сүйеніп, түскен қаражатты негізгі білім беру қызметіне қайта инвестициялау және заманауи өнерге барлығының қолжетімділігін арттыруға жұмсады.

Ашылу және АҚШ өнері

Саатчи галереясы 1985 жылы Лондонның Сент-Джонс Вуд ауданындағы Боундери-роудта қолданыстан шыққан бояу фабрикасында ашылды. Алғашқы көрме 1985 жылдың наурыз-қазан айларында өтті, онда американдық минималист Дональд Джадд, американдық абстрактілі суретшілер Брис Марден және Сай Твомбли, сондай-ақ американдық поп-арт суретшісі Энди Уорхолдың көптеген туындылары қойылды. Бұл Твомбли мен Марденнің Ұлыбританиядағы алғашқы көрмесі болды. 1985 жылдың желтоқсанынан 1986 жылдың шілдесіне дейін американдық мүсінші Джон Чемберленнің, американдық минималистер Дэн Флавиннің, Сол Левитттің, Роберт Райманның, Фрэнк Стелланың және Карл Андренің туындыларынан көрме ұйымдастырылды. 1986 жылдың қыркүйегінен 1987 жылдың шілдесіне дейін галереяда неміс суретшісі Ансельм Кифер және американдық минималистік мүсінші Ричард Серраның туындылары көрсетілді. Серраның мүсіндері соншалықты үлкен болғандықтан, оларға орын жасау үшін галереямен іргелес тұрған қарауылшының пәтері бұзылды. 1987 жылдың қыркүйегінен 1988 жылдың қаңтарына дейін Саатчи галереясы Джефф Кунс, Роберт Гобер, Питер Галли, Хайм Штайнбах, Филип Таффе және Кэролл Данхам қатысқан «New York Art Now» атты екі көрме өткізді. Бұл көрме осы суретшілерді Ұлыбританияға алғаш рет таныстырды. Минимализм мен поп-арттың үйлесімі кейіннен «Жас британ суретшілері» (YBA) тобын құраған көптеген жас суретшілерге әсер етті. 1988 жылдың сәуір-қазан айларында американдық бейнелеуші суретші Леон Голубтың, неміс суретшісі және фотографы Зигмар Полкенің және американдық абстрактілі экспрессионист суретші Филип Густонның туындылары қойылды. 1988 жылдың қарашасынан 1989 жылдың сәуіріне дейін өткен топтық көрмеде қазіргі заманғы американдық суретшілер, оның ішінде Эрик Фишл ең белгілісі болды. Сәуірден қазанға дейін галереяда американдық минималист Роберт Мангольд пен американдық концептуалдық суретші Брюс Науманның көрмелері өтті. 1989 жылдың қарашасынан 1990 жылдың ақпанына дейін Лондон мектебінің суретшілері Луциан Фрейд, Франк Ауербах, Леон Коссофф және Говард Ходжкиннің қатысуымен бірқатар көрмелер ұйымдастырылды. 1991 жылдың қаңтарынан шілдесіне дейін галереяда американдық поп-арт суретшісі Ричард Арцшвагер, американдық фотограф Синди Шерман және британдық инсталляция суретшісі Ричард Уилсонның жұмыстары көрсетілді. Уилсонның «20:50» атты, толығымен майға толы бөлмесі Саатчи галереясының Боундари-роудтағы орнында тұрақты инсталляцияға айналды. 1991 жылдың қыркүйегінен 1992 жылдың ақпанына дейін америкалық фотограф Андрес Серраноның туындыларынан топтық көрме ұйымдастырылды.

Жас британдық суретшілер

Бірден Саатчи өзінің АҚШ өнерінің көп бөлігін сатып, британдық суретшілердің жаңа буынына инвестиция жасады және оларды "Жас британ суретшілері" деген атпен көрмелерге шығарды. Суретшілердің ядросы 1988 жылы Дэмиен Хирст ұйымдастырған "Фриз" атты маңызды көрмеде біріктірілді. Саатчи Лондондағы өнер колледждерінен және "балама" суретшілердің шеберханаларынан жасаған өзінің таңдауларымен оны толықтырды. Оның YBA суретшілерінің алғашқы көрмесі 1992 жылы өтті, онда жұлдызды экспонат – формальдегидте сақталған акула бар Хирст витринасы, "Тірі адамның санасындағы өлімнің физикалық мүмкін еместігі" деп аталды. Бұл Саатчидің қаржысымен іске асырылды. Ол 1990-жылдардағы британдық өнердің символына және бүкіл әлемдегі Бриттарттың белгісіне айналды. Соңғы кезде Саатчи былай деді: "Дэмиен Хирсттің Голдсмит колледжінің студенттерімен бірге ұйымдастырған 1988 жылғы «Фриз» көрмесі аса жақсы болған жоқ. Көптеген туындылар орташа деңгейде болды, ал Хирсттің өзіндік ештеңе жасаған жоқ, тек қабырғаға биік орналасқан түрлі-түсті картон қораптардың жиынтығы ғана болды. Бірақ ең бастысы – олардың үмітпен мақтана білуі ерекше көзге түсті". Саатчидің осы суретшілерді насихаттауы 90-шы жылдар бойы жергілікті өнерді басып алды және оларды бүкіл әлемге таныстырды. Көрмелер сериясына Дженни Савилл, Сара Лукас, Гэвин Турк, Джейк және Динос Чепмен, сондай-ақ Рейчел Уайтрид кірді. "Сенсация" қыркүйек айында Корольдік академияда көп дау тудырып ашылды және Саатчи коллекциясынан 42 суретшінің 110 жұмысын көрсетті. 1999 жылы "Сенсация" Берлиндегі Гамбургер Баунхофтағы Ұлттық галереяға, содан кейін Нью-Йорктегі Бруклин өнер мұражайына сапар шекті, бұл бұрын-соңды болмаған саяси және медиалық жанжалдарды тудырып, қазіргі заманғы өнердің "моральдық" мәселелері туралы пікірталасқа түйін болды.

Невротикалық реализм және қайырымдылық

Сонымен қатар, галереяда түрлі тақырыптағы басқа да көрмелер ұйымдастырылды. 1998 жылы Саатчи «Нейротикалық реализм» деген екі бөлімді көрме ашты. Көрме сыншылар тарапынан көп шабуылға ұшырағанымен, оған Сесили Браун, Рон Муек, Нобель және Вебстер, Декстер Далвуд, Мартин Малони, Дэн Кумбс, Шантал Джофф, Майкл Рейдекер және Дэвид Торп сияқты болашақ халықаралық жұлдыздардың көптеген туындылары енді. 2000 жылы «Ant Noises» («сенсация» сөзінің анаграммасы) атты, сондай-ақ екі бөлімнен тұратын көрме, Дэмиен Хирст, Сара Лукас, Дженни Савилл, Рейчел Уайтерред, Чепмендер, Гэвин Тюрк, Трейси Эмин және Крис Офилидің туындылары арқылы өз бағытын табуға тырысты. Осы кезеңде Жинақ 50 студия мен төрт галереядан тұратын «30 Underwood St» суретшілер ұжымында орналасты. Галерея бірнеше ірі қайырымдылық көмек көрсетті, соның ішінде 1999 жылы Ұлыбританияның Өнер кеңесі Жинағына 100 өнер туындысын тапсырды, ол елдегі мұражайлар мен галереяларға «несие кітапханасын» ұсынады, жас суретшілерге қызығушылықты арттыру және оларды қолдау мақсатында; 2000 жылы Ұлттық өнер жинақтары қоры (қазір Өнер қоры деп аталады) арқылы жас британ суретшілерінің 40 туындысын Ұлыбританияның сегіз мұражай жинағына; ал 2002 жылы ауруханалардағы суреттер бағдарламасына 50 өнер туындысын сыйлады, ол Англия, Уэльс және Ирландиядағы NHS ауруханаларына, палаталарына және денсаулық сақтау орталықтарына 3000-нан астам түпнұсқа өнер туындыларын несиеге беру кітапханасын ұсынады. Галерея Боундери Роудтан көшкеннен кейін, бұл жерді Ардмор тобы «The Collection» деген атпен тұрғын үйлер салу үшін қайта жаңартып құрды.

Аудандық зал

2003 жылдың сәуір айында галерея Оңтүстік жағалаудағы, бұрынғы Үлкен Лондон Кеңесінің бас кеңсесі болған Каунти-Холлға көшті. Бұл шараға 1000-ға жуық қонақ қатысты, оның ішінде суретші Спенсер Тюник жасаған 200 жалаңаш адамның қатысқан "жалаңаш оқиғасы" болды. Ашылу көрмесінде Дэмиен Хирстің ретроспективасы, сондай-ақ Джейк және Динос Чепмен, Трейси Эмин сияқты басқа YBA өкілдерінің туындылары, одан бөлек Джон Братби, Паула Рего және Патрик Колфилд сияқты танымал суретшілердің жұмыстары қойылды. Хирст ретроспективадан бас тартып, оны өзінің өмірбаяндық мәліметтеріне енгізбеді. Ол қайырымдылық шарасы үшін өзінің фирмалық нүктелерімен безендірген Mini автокөлігінің маңызды туынды ретінде көрсетілуіне ашуланды. "Мен Чарльз Саатчидің органдық бұрауыш машинасының маймылы емеспін. Ол өнерді тек әмианымен ғана таниды. Ол өнер құндылықтарына сатып алу арқылы әсер ете алатынына сенеді және ол әлі де солай істей алады" деді ол. (2004 жылдың шілдесінде Хирст: "Мен Чарльзды құрметтеймін. Шынында айтқанда, ешқандай қақтығыс жоқ. Оны көрсем, сөйлесеміз, бірақ біз ешқашан тым жақын дос болған емеспіз") 2004 жылы Саатчидің жақында сатып алған туындылары (Стелла Вайнның жұмыстары да бар) "Жаңа қан" көрмесінде ұсынылды, онда көбінесе көпшілікке беймәлім, түрлі техникаларда жұмыс істейтін суретшілердің туындылары көрсетілді. Көрме сыншылар тарапынан теріс қабылданып, Саатчи сыншыларға қарсы ашуланып сөйледі. Саатчи YBA өкілдерінің көпшілігі тарихта "тек есімдермен ғана" қалдыратынын айтты және 2004 жылдың желтоқсанында Хирстің әйгілі акуласын шамамен 7 миллион фунт стерлингке сатты (ол оны 1991 жылы 50 000 фунт стерлингке сатып алған еді), содан кейін Хирстің кем дегенде он екі туындысы сатылды. Рон Муэкке тиесілі төрт туынды, оның ішінде "Пиноккио" және "Өлі әке" сияқты маңызды туындылары шамамен 2,5 миллион фунт стерлингке сатылды. Бұл сату 1980 жылдардағы соғыстан кейінгі американдық өнер коллекциясының көп бөлігін сатумен салыстырылды. 2005 жылдың 28 қыркүйегінде галерея Йорк герцогінің Челсидегі штаб-пәтеріндегі жаңа және кеңірек үй-жайға көшетінін хабарлады, бірақ Саатчи бұл орынды тастаудың "қасіретті" екенін айтты. 2005 жылдың 6 қазанында County Hall-дың иелері және жалға берушілері Shirayama Shokusan Company және Cadogan Leisure Investments компаниялары Danovo-ға (Саатчи оның көпшілік акционері болды) қарсы сотқа шағымданып, Саатчи галереясы ретінде сауда жасаған компанияның шарттарды бұзғанын айтты, оның ішінде Time Out журналындағы "бір билетті екі адамға" акциясы және рұқсатсыз аймақтарда көрме ұйымдастыру сияқты мәселелерге қатысты. Сот шешімі галереяға қарсы болды; судья сэр Дональд Рэти үй-жайдан кетуге бұйырды, өйткені галерея үй иелерінің құқықтарын "әдейі елемеген". 2006 жылдың 8 қазанында Danovo шамамен 1,8 миллион фунт стерлинг берешегімен соттың бұйрығымен таратылды, өйткені сот айыппұлын төлеуге үлкермеді.

Йорк герцогының штабы

2008 жылдың 9 қазанында галерея өзінің жаңа ғимаратын ашты, ол The Observer газетінде «Лондонның ең әдемі өнер кеңістіктерінің бірі» деп сипатталды. Ол Лондонның Кингс-роудтағы Йорк герцогының штаб-пәтерінде, Слоан-сквердің жанында орналасқан. Ғимаратты Пол Дэвис + Партнерс және Оллфорд Холл Монаган Моррис архитекторлары жаңартып ретке келтірді. Ол «Лондонның кез келген жеріндегіден жарық, биік және әдемі» 15 көрме залынан тұрады. Басты ашылу көрмесі – жаңа қытай өнеріне арналған «Революция жалғасуда: Қытайдан жаңа өнер» көрмесі болды. Онда сурет, мүсін және инсталляция жанрындағы жұмыстармен жиырма төрт жас қытай суретшісінің туындылары ұсынылды, олардың ішінде Чжан Хуан, Ли Сонсонг, Чжан Сяоган, Чжан Хайиң және концептуалды суретшілер Сун Юань мен Пэн Ю болды. Көрме Қытайдың Мәдени революциясымен байланысты саяси мәселелерге, сондай-ақ қазіргі заманғы саяси ахуалға назар аударды. «Революция жалғасуда» көрмесімен ашылу туралы шешімге 2008 жылғы Пекин Олимпиадасынан кейін Қытайға болған әлемдік қызығушылық тікелей ықпал етті. Джеки Вулшлагер Financial Times газетінде бұл «осы елде ұсынылған қазіргі заманғы қытай өнерінің ең әсерлі көрмесі» екенін айтты және оны «өлімге әкелетін» Тернер сыйлығының сол кездегі көрмесімен салыстыра отырып, «Саатчидің қытай өнерінің коллекциясы – Tate өлтіретін, бірақ сатып ала алмайтын нәрсе» деді. Ол бұл «ұлттық мекемелермен бәсекелесе алатын жеке музейдің үлгісі» екенін атап өтті. Жақында өткен көрмелердің арасында Тутанхамон: Алтын фараонның қазыналарының турнелік көрмесінің Лондон бөлігі, суретші JR-дың жеке көрмесі «JR: Хроникалар» және 2019 жылдың қыркүйегінде өткен «Лондон Градтары қазір» көрмесі бар. Соңғысы пандемияға байланысты дипломдық жұмыстардың физикалық көрмесі тоқтатылған жетекші көркемсурет мектептерінің түлектеріне галерея кеңістігін ұсынды (бұл идеяны The Sunday Times газетінің сыншысы Валдемар Янушчак «жақсы идея» деп бағалап, Saatchi галереясын «әрбір өнер студентінің білімінің маңызды бөлігі – дипломдық көрмелерден жасалған осы іріктемені ұйымдастырғаны үшін мақтауға лайық» деп атады).

Философия

Саатчи галереясының мақсаты – Лондонның Tate Modern сияқты мекемелерде көрінбейтін заманауи туындыларды көрсету. Галереяның бұрынғы даму жетекшісі Ребекка Уилсон: «Галереяның басшылық қағидасы – қазір жасалып жатқан жұмыстарды, бүгінгі ең қызықты суретшілерді көрсету. Бұл адамдардың назарын ертеңгі күні Дэмиен Хирст болуы мүмкін жас таланттарға аудару». Галереяның мақсаты – өнерді тек таңдаулылар үшін емес, барлық адамға қолжетімді ету.