Кіріспе
Венераның геологиялық құрылысы мен құрамы Венераның геологиясы – Венера планетасының бетін, қабығын және ішкі құрылысын зерттейтін ғылыми сала. Күн жүйесінде ол Жерге ең жақын және массасы жағынан оған ең ұқсас, бірақ магниттік өрісі немесе танымал плиталық тектоника жүйесі жоқ. Жер бетінің көп бөлігі ашық жанартаулық тау жыныстарынан тұрады, кейбіреулері жұқа және дақылды топырақ қабаттарымен жабылған, бұл Жер, Ай және Марспен күрт контраст құрайды. Соққы кратерлері де бар, бірақ Венера Жерге ұқсас, өйткені басқа тасты планеталардағыдай көптеген кратерлер жоқ, олар негізінен олармен жабылады. Бұл Венера атмосферасының қалыңдығының кішкентай денелерді жер бетіне жетпей тұрып бұзуына байланысты, ал ірі кратерлердің сирек кездесуі вулкандық қайта жаңартудың нәтижесі болуы мүмкін, тіпті катастрофалық сипатта. Вулканизм Венерадағы геологиялық өзгерістердің басты қозғаушы күші болып көрінеді. Кейбір вулкандық жер бедері планетаға тән бірегей болып көрінеді. Жердегідей қалқан тәрізді және күрделі жанартаулар бар, бірақ бұл жанартаулар Жердегі немесе Марстағылардан әлдеқайда төмен. Венераның Жерге шамамен бірдей мөлшері, тығыздығы және құрамы болғандықтан, жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, вулканизм планетада қазір де жалғасуы мүмкін. Венераның беті салыстырмалы түрде тегіс, ол үш топографиялық бөлімге бөлінеді: жазықтар, биік жазықтар және таулы жерлер. Радарлық бақылаудың алғашқы кезеңдерінде таулы жерлер Жердің құрлықтарымен салыстырылды, бірақ қазіргі зерттеулер бұл сыртқы ұқсастық екенін және плиталық тектониканың болмауы бұл салыстыруды қателетінін көрсетті. Тектоникалық белгілер шектеулі деңгейде кездеседі, оның ішінде бүктелулер мен жарықтардан тұратын сызықтық «деформация белдеулері» бар. Бұлар мантиялық конвекцияның нәтижесі болуы мүмкін. Тессералар (екі немесе үш өлшемде бүлінген және жарылған үлкен аймақтар) және арахноидтар (өгіз торына ұқсайтын құрылымдар) сияқты көптеген тектоникалық белгілер вулканизммен байланысты. Эолдық жер бедері планета бетінде кеңінен таралған емес, бірақ планета атмосферасы тау жыныстарын химиялық тозуға ұшыратуына, әсіресе биік жерлерде, дәлелдер жеткілікті. Планета өте құрғақ, атмосферада су буының тек химиялық іздері (20 ppm) ғана бар. Радарлық суреттерде бұрын су немесе мұз болғандығын көрсететін жер бедері жоқ. Атмосферада уақыт өте келе газ шығару және күннің шаңбазы эрозиясы арқылы ұшпа элементтерден айырылғандығын көрсететін изотоптық дәлелдер бар, бұл Венерада ерте заманда сұйық су болған болуы мүмкін екенін білдіреді, бірақ бұған тікелей дәлел табылған жоқ. Венераның геологиялық тарихы туралы көптеген пікірталас әлі де жалғасуда. Венераның бетіне өте қалың атмосфера (Жер атмосферасынан 90 есе қалың) және беткі температурасының жоғары болуы себепті қол жеткізу қиын. Ол туралы білетіндердің көп бөлігі орбиталық радарлық байқаулардың нәтижесінде алынған, өйткені жер беті тұрақты түрде бұлт жамылғысымен жасырылған. Сонымен қатар, бірнеше қондырғылар жер бетінен деректерді, соның ішінде суреттерді қайтарды. 2023 жылдың қазанында жарияланған зерттеулер Венерада ежелгі заманда плиталық тектоника болған болуы мүмкін екенін және нәтижесінде ортасы тіршілікке қолайлы болған болуы мүмкін екенін алғаш рет көрсетті. «Пионер Венера» орбиталық биіктік өлшегіштерінің деректеріне сәйкес, жер бетінің 51% орташа радиустың ішінде орналасқан, ал жер бетінің тек 2% орташа радиустан жоғары биіктікте орналасқан. «Магелланның» биіктік зерттеу эксперименті ландшафттың жалпы сипатын растады. «Магеллан» деректеріне сәйкес, топографияның 80% орташа радиустың ішінде. Ең маңызды биіктіктер Лакшми Планумын қоршап тұрған тау тізбектерінде орналасқан: Максвелл Монтес (11 км, 6,8 миль), Акна Монтес (7 км, 4,3 миль) және Фрея Монтес (7 км, 4,3 миль). Венераның салыстырмалы түрде тегіс ландшафтына қарамастан, альтиметриялық деректерде үлкен көлбеу жазықтар да табылды. Мұндай жағдай Максвелл Монтес тауларының оңтүстік-батыс жағында байқалады, оның кейбір бөліктері 45°-қа дейін еңіске ие. 30°-дық еңіс Дану Монтес және Темис Регио аймақтарында тіркелді. Жер бетінің шамамен 75% жалаңаш тау жыныстарынан тұрады. «Пионер Венера» орбиталық зондының биіктік өлшегіш деректеріне сүйене отырып, «Магеллан» деректерімен толықтырылған планетаның топографиясы үш провинцияға бөлінеді: жазықтар, шөгінді жазықтар және таулы жерлер.
The geology of Venus is the scientific study of the surface, crust, and interior of the planet Venus. Within the Solar System, it is the one nearest to Earth and most like it in terms of mass, but has no magnetic field or recognizable plate tectonic system. Much of the ground surface is exposed volcanic bedrock, some with thin and patchy layers of soil covering, in marked contrast with Earth, the Moon, and Mars. Some impact craters are present, but Venus is similar to Earth in that there are fewer craters than on the other rocky planets that are largely covered by them. This is due in part to the thickness of the Venusian atmosphere disrupting small impactors before they strike the ground, but the paucity of large craters may be due to volcanic re surfacing, possibly of a catastrophic nature. Volcanism appears to be the dominant agent of geological change on Venus. Some of the volcanic landforms appear to be unique to the planet. There are shield and composite volcanoes similar to those found on Earth, although these volcanoes are significantly shorter than those found on Earth or Mars. Given that Venus has approximately the same size, density, and composition as Earth, it is plausible that volcanism may be continuing on the planet today, as demonstrated by recent studies. Most of the Venusian surface is relatively flat; it is divided into three topographic units: lowlands, highlands, and plains. In the early days of radar observation the highlands drew comparisons to the continents of Earth, but modern research has shown that this is superficial and the absence of plate tectonics makes this comparison misleading. Tectonic features are present to a limited extent, including linear "deformation belts" composed of folds and faults. These may be caused by mantle convection. Many of the tectonic features such as tesserae (large regions of highly deformed terrain, folded and fractured in two or three dimensions), and arachnoids (those features resembling a spider's web) are associated with volcanism. Eolian landforms are not widespread on the planet's surface, but there is considerable evidence the planet's atmosphere causes the chemical weathering of rock, especially at high elevations. The planet is remarkably dry, with only a chemical trace of water vapor (20 ppm) in the Venusian atmosphere. No landforms indicative of past water or ice are visible in radar images of the surface. The atmosphere shows isotopic evidence of having been stripped of volatile elements by off gassing and solar wind erosion over time, implying the possibility that Venus may have had liquid water at some point in the distant past; no direct evidence for this has been found. Much speculation about the geological history of Venus continues today. The surface of Venus is not easily accessible because of the extremely thick atmosphere (some 90 times that of Earth's) and the surface temperature. Much of what is known about it stems from orbital radar observations, because the surface is permanently obscured in visible wavelengths by cloud cover. In addition, a number of landers have returned data from the surface, including images. Studies reported in October 2023 suggest for the first time that Venus may have had plate tectonics during ancient times and, as a result, may have had a more habitable environment, possibly once capable of harboring life forms. According to data from the Pioneer Venus Orbiter altimeters, nearly 51% of the surface is located within of the median radius of ; only 2% of the surface is located at elevations greater than from the median radius. The altimetry experiment of Magellan confirmed the general character of the landscape. According to the Magellan data, 80% of the topography is within of the median radius. The most important elevations are in the mountain chains that surround Lakshmi Planum: Maxwell Montes (11 km, 6.8 mi), Akna Montes (7 km, 4.3 mi) and Freya Montes (7 km, 4.3 mi). Despite the relatively flat landscape of Venus, the altimetry data also found large inclined plains. Such is the case on the southwest side of Maxwell Montes, which in some parts seems to be inclined some 45°. Inclinations of 30° were registered in Danu Montes and Themis Regio. About 75% of the surface is composed of bare rock. Based on altimeter data from the Pioneer Venus Orbiter probe, supported by Magellan data, the topography of the planet is divided into three provinces: lowlands, deposition plains, and highlands.
Биікті жерлер
Бұл аймақ планетаның шамамен 10% -ын қамтиды, ал биіктігі одан да жоғары. Таулы аймақтардың ең ірі провинциялары – Афродита Терра, Иштар Терра және Лада Терра, сондай-ақ Бета Регио, Фиби Регио және Темис Регио аймақтары. Альфа Регио, Белл Регио, Эистла Регио және Толус Регио – бұл таулы аймақтардың кішірек бөліктері. Осы аймақтардағы кейбір жерлер радар сигналдарын тиімді шағылыстырады. Жоғары диэлектрлік тұрақтыға ие минералдар таулы аймақтардағы температурада тұрақты болар еді, бірақ планетаның қалған бөлігін құрайтын жазықтарда тұрақсыз. Пирит, темір сульфиді, осы талаптарға сай келеді және ықтимал себеп ретінде қарастырылады; ол жанартаулық таулы аймақтардың ұзақ мерзімді күкіртті Венера атмосферасына ұшырауынан туындаған химиялық әсерлесу нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Венерада пириттің болуы күмәнді, атмосфералық модельдеу Венера атмосферасының жағдайларында оның тұрақты болмауы мүмкін екенін көрсетеді. Таулы аймақтардағы жоғары радиолокациялық шағылыстың себебін түсіндіру үшін температураға байланысты диэлектрлік тұрақтысы өзгеретін ферроэлектрлік материалдың болуы сияқты басқа да гипотезалар ұсынылды (Венерада биіктікке қарай температура градиенті өзгеретіндіктен). Венера бетіндегі радарлық жарқын таулы аймақтардың сипаттамасы әртүрлі екені байқалды. Мысалы, Максвелл Монтес минералогиялық өзгерістерге сәйкес келетін, қар сызығы сияқты өткір шағылыс өзгерісін көрсетеді, ал Овда Регио биіктікке қарай бірте-бірте жарықтанады. Овда Региодағы биіктікке қарай жарықтандыру ферроэлектрлік сипаттамаға сәйкес келеді және хлорапатит болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Жатылу жазықтары
Шөгінді жазықтардың орташа биіктігі 0-ден 2 км-ге дейін жетеді және планета бетінің жартысынан астамын құрайды.
Төменгі жерлер
Қалған беті жазықтардан тұрады және көбінесе нөлдік биіктіктен төмен жатады. Радарлық шағылыс деректері сантиметрлік деңгейде бұл аймақтардың жоғары жазықтардан эрозияланған ұсақ материалдың жиналуы (түйірленуі) нәтижесінде тегіс екенін көрсетеді.
Жер бетіндегі бақылаулар
Венераға он ғарыш кемесі сәтті қонды және деректерді қайтарды; барлығы Кеңес Одағымен ұшырылды. Венера 9, 10, 13 және 14 кемелерінде камералар болды және олар топырақ пен тау жыныстарының суреттерін түсірді. Спектрофотометрия нәтижелері көрсеткендей, осы төрт миссия қонғанда құм бұлттары көтерілді, яғни құм бөлшектерінің кейбіреуі шамамен 0,02 мм-ден кіші болуы керек. Төрт аймақтағы тау жыныстары қабатты құрылымды көрсетті, ал кейбір қабаттар басқаларына қарағанда жарықтандырылған. Венера 13 және 14 аймақтарындағы тау жыныстарымен жүргізілген тәжірибелер олардың кеуекті және оңай ұсақталатынын (максималды жүктемесі 0,3-1 МПа) көрсетті – бұл тау жыныстары әлсіз біріккен шөгінділер немесе вулканизм туфтары болуы мүмкін. Венера және Магелланның деректері келіседі: диаметрі кішкентай соққы кратерлері өте сирек, ал Магелланның деректері диаметрі кішкентай кратерлердің жоқтығын көрсетеді. Кішкентай кратерлер дұрыссыз пішіндес және топтасып орналасқан, бұл соққы дененің жылдамдығын жоғалтуын және ыдырауын көрсетеді. Дегенмен, жер бетінің сипаттамалары толығымен кездейсоқ таралуға сәйкес келеді, бұл планетаның бүкіл беті шамамен бірдей жаста немесе кем дегенде үлкен аудандары орташа жасқа жақын дегенді білдіреді. Бұл деректердің жиынтығы Венераның беті геологиялық жағынан жас екенін көрсетеді. Соққы кратерлерінің таралуы планетаның дерлік толық қайта жаңартылуын талап ететін модельдермен ең сәйкес келеді. Осы белсенділік кезеңінен кейін процестердің қарқыны төмендеді және соққы кратерлері жинала бастады, содан бері тек шағын өзгерістер мен қайта жаңартулар болды. Барлығы бір уақытта пайда болған жас бет, басқа планеталармен салыстырғанда ерекше жағдай.
Жаһандық қайта өңдеу оқиғасы
Кратерлерді санауға негізделген жас есептері, Марс, Меркурий және Айдың көп ескі беттерінен өзгеше, жас бетін көрсетеді. Қабықтың плиталар тектоникасы арқылы қайта өңделуі жоқ планетада мұндай болуына түсінік керек. Бір гипотеза бойынша, Венера шамамен 300-500 миллион жыл бұрын жаһандық қайта жаңартуға ұшыраған, ол ескі кратерлердің іздерін жойған. Бұл құбылыстың бір мүмкін түсіндірмесі – Венерадағы циклдік процестің бір бөлігі болуы. Жерде плиталар тектоникасы мантиядан жылудың адвекция арқылы шығуына мүмкіндік береді, яғни мантия материалдарын бетке тасымалдау және ескі қабықты мантияға қайтару арқылы. Бірақ Венерада плиталар тектоникасының белгілері жоқ, сондықтан бұл теория бойынша планетаның ішкі бөлігі қызып (радиоактивті элементтердің ыдырауынан), мантиядағы материал бетке шығу үшін жеткілікті ыстық болғанша қызады. Соңынан жүрген қайта жаңарту оқиғасы планетаның көп бөлігін немесе барлығын лавамен жабады, мантия процесті қайта бастау үшін жеткілікті салқындағанша.
Жанартаулар
Венераның бетінде вулканизм басым. Венера сырттай Жерге ұқсас болғанымен, Жер геологиясында өте белсенді тектоникалық тақталар Венерада жоқ сияқты. Планетаның шамамен 80% -ы жүзден астам ірі оқшауланған қалқан тәрізді жанартаулармен, көптеген кішкентай жанартаулармен және корона сияқты жанартаулық құрылымдармен тізілген жанартаулық лава жазықтарының мозаикасынан тұрады. Бұл – Венераға тән ерекше геологиялық нысандар: жүздеген метрге дейін көтеріліп, кең аумақты жабатын үлкен сақина тәрізді құрылымдар. Олар Уранның Миранда спутнигінде ғана табылған. Олар мантиядағы қозғалатын ыстық массаның қабықты күмбез пішінде итеруінен пайда болады деп саналады, содан кейін салқындаған лава орталық бөлігінде құлап, бүйірлерінен ағып шығып, тәж сияқты құрылымды қалдырады: корона. Вулкандық шөгінділерде де айырмашылықтарды көруге болады. Көп жағдайда, вулкандық белсенділік белгілі бір нүктеге шоғырланған, ал шөгінділер осы нүктенің маңында табылады. Мұндай жанартаулар "орталық жанартаулық" деп аталады, себебі жанартаулар және басқа географиялық нысандар ерекше аймақтарды құрайды. Вулкандық белсенділіктің екінші түрі радиалды немесе орталықтандырылмаған; кең аумақты су тасқыны базальттары жабады, бұл Жердегі Деккан тұзақтары сияқты нысандарға ұқсас. Мұндай жарылыстар "ағынды" жанартаулардың пайда болуына әкеледі. Диаметрінен кіші жанартаулар Венерада өте көп, олардың саны жүздеген мыңға, тіпті миллионға жете алады. Көптегендері жалпақ күмбездер немесе "панкейктер" сияқты көрінеді, олар Жердегі қалқан тәрізді жанартаулардың қалыптасуына ұқсас жолмен пайда болған деп есептеледі. Бұл панкейк күмбезді жанартаулар дөңгелек пішіндес, биіктігі енінен әлдеқайда төмен. Мұндай жанартаулардың жүздеген тобы "қалқандық алқаптар" деп аталатын аймақтарда жиі кездеседі. Венерадағы күмбездер Жердегіден 10-100 есе үлкен. Олар көбінесе "короналармен" және "тессералармен" байланысты. Панкейктер Венераның жоғары атмосфералық қысымында шығарылған, силикаға бай, жоғары тұтқыр лавадан пайда болған деп саналады. Шеттері тігізделген күмбездер (көптеген "аяқтары" бар күмбездер ретінде көрінетіндіктен, оларды "кенелер" деп те атайды) шеттеріндегі жер сілкінісі сияқты жаппай ыдырау оқиғаларына ұшыраған деп есептеледі. Кейде олардың төңірегінде қиыршықтар шашырап жатады. Венерадағы жанартаулар негізінен қалқан тәрізді. Дегенмен, Венераның қалқан тәрізді жанартауларының морфологиясы Жердегі қалқан тәрізді жанартаулардан ерекшеленеді. Жерде қалқан тәрізді жанартаулардың ені ондаған шақырымға жетеді, ал биіктігі (Мауна Кеа мысалында, теңіз түбінен өлшенеді) 10 шақырымға дейін жете алады. Венерада бұл жанартаулар жүздеген шақырым аумақты қамти алады, бірақ олар салыстырмалы түрде жазық, орташа биіктігі шамалы. Венера бетінің ерекше нысандары – новалар (диктер немесе грабендердің радиалды желілері) және арахноидтар. Новалар магманың үлкен көлемін жер бетіне шығару кезінде пайда болады, нәтижесінде сәулеленген қырлар мен сайлар түзіледі, олар радарға жақсы көрінеді. Бұл диктер лава шыққан орталық нүктеден симметриялық желі құрайды, онда магма камерасының құлауынан пайда болған шұңқыр болуы мүмкін. Арахноидтар өрмек торына ұқсас болғандықтан осылай аталды, олар бірнеше концентрлі сопақшалардан және нова сияқты күрделі радиалды жарықтар желісінен тұрады. Арахноидтар деп белгіленген 250-ге жуық нысанның ортақ тегі бар ма, әлде әртүрлі геологиялық процестердің нәтижесі ме – әлі белгісіз.
Other unique features of Venus's surface are novae (radial networks of dikes or grabens) and arachnoids. A nova is formed when large quantities of magma are extruded onto the surface to form radiating ridges and trenches which are highly reflective to radar. These dikes form a symmetrical network around the central point where the lava emerged, where there may also be a depression caused by the collapse of the magma chamber. Arachnoids are so named because they resemble a spider's web, featuring several concentric ovals surrounded by a complex network of radial fractures similar to those of a nova. It is not known whether the 250 or so features identified as arachnoids actually share a common origin, or are the result of different geological processes.
Тектоникалық белсенділік
Венераның жаһандық плиталар тектоникалық жүйесі жоқ сияқты көрінгенімен, планетаның бетінде жергілікті тектоникалық белсенділікке байланысты әртүрлі белгілер бар. Осалдықтар, бүгілулер және жанартаулар сияқты ерекшеліктер осы жерде кездеседі және олар көбінесе мантиядағы процестермен қозғалуы мүмкін. Венераның белсенді жанартаулық әрекеті таулардың тізбегін, жарылу аңғарларын және тессера деп аталатын жерлерді қалыптастырды, бұл сөз грек тілінде «еден плиткалары» дегенді білдіреді. Тессералар миллиардтаған жылдар бойындағы қысылу және кернеу деформациясының әсерін көрсетеді. Жердегіден айырмашылығы, Венерадағы деформациялар планетаның мантиясындағы аймақтық динамикалық күштермен тікелей байланысты. Гравитациялық зерттеулер Венераның Жердегідей астеносферасы – төмен тұтқырлықтағы және механикалық әлсіздіктегі, Жердің қыртыстық тектоникалық тақталарының қозғалуына мүмкіндік беретін қабаттың жоқтығын көрсетеді. Венера бетіндегі бұл қабаттың болмауы планетаның мантиясындағы конвекциялық қозғалыстармен Венера бетінің деформациясын түсіндіруді талап етеді. Венерадағы тектоникалық деформациялар әртүрлі масштабтарда жүзеге асырылады, олардың ең кішісі сызықтық сынықтармен немесе ақаулармен байланысты. Көптеген аймақтарда бұл ақаулар параллель сызықтардың желілері түрінде көрінеді. Ай мен Марстағыларға ұқсас шағын, үзіліссіз тау қырқалары табылды. Жанама тектониканың әсері қалыпты ақаулардың болуымен көрінеді, онда қыртыс қоршаған тау жынысына қатысты бір аймақта шөгіп кеткен, сондай-ақ беткі сынықтардың болуымен көрінеді. Радарлық суреттер көрсеткендей, осы типтегі деформациялар экваторлық аймақтарда және оңтүстік ендікте орналасқан белдемдерде шоғырланған. Бұл белдемдердің ені жүздеген шақырымға жетеді және планетаның барлық бөлігінде өзара байланысып, жанартаулардың таралуымен байланысты жаһандық желіні құрайды. Литосфераның кеңеюінен пайда болған Венераның жарықтары – ені ондаған метрден жүз метрге дейін, ал ұзындығы жүздеген метрге жететін депрессиялар тобы. Бұл жарықтар көбінесе Бета Регио, Атла Регио және Эистла Регионың батыс бөлігі сияқты күмбездер түріндегі ірі жанартаулық биіктіктермен байланысты. Бұл биік жазықтар мантиялық шұңқырлардың (магма ағындарының көтерілуі) нәтижесі болып көрінеді, олар биіктікке, сынықталуға, бұзылуға және вулканизмге себеп болды. Венерадағы ең биік тау тізбегі – Иштар Террадағы Максвелл Монтес – қысу, кеңейту және бүйірлік қозғалыс процестерінен қалыптасқан. Жер қойнауында кездесетін географиялық ерекшеліктің тағы бір түрі – жер бетінен бірнеше метр биіктікте орналасқан, жүздеген шақырым ені мен мыңдаған шақырым ұзындығы бар жота белдеулері. Бұл белдеулердің екі негізгі шоғырлануы бар: біреуі Лавиния Плантиада, оңтүстік полюске жақын, ал екіншісі Атланта Плантиаға жақын, солтүстік полюске жақын. Тессералар негізінен Афродита Террасында, Альфа Региода, Теллус Региода және Иштар Терраның шығыс бөлігінде (Фортуна Тессера) кездеседі. Бұл аймақтарда әртүрлі геологиялық бірліктердің грабендерінің бірімен-бірі үйлесіп келуі және қиылысуы байқалады, бұл олардың планетаның ең көне бөліктері екенін көрсетеді. Бұрын тессералар Жердегідендей тектоникалық тақталармен байланысты континенттер деп есептелген; шындығында олар, мүмкін, базальттық лаваның су тасқынынан пайда болған үлкен жазықтар, содан кейін қарқынды тектоникалық сынықтарға ұшырады. Дегенмен, 2023 жылдың 26 қазанында жарияланған зерттеулер Венераның ежелгі заманда алғаш рет плиталар тектоникасы болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Нәтижесінде Венерада өмірге қолайлы орта болуы мүмкін, және бұрын өмір формалары болған болуы мүмкін.
Магниттік өріс және ішкі құрылым
Венераның қабығы орташа есебімен қалың болып көрінеді және мафикалық силикатты тау жыныстарынан тұрады. Венераның мантиясы шамамен қалың, оның химиялық құрамы хондриттерге ұқсас болуы мүмкін. Бұл Венераның сыртқы ядросында конвекцияның жоқ екенін көрсетеді. Конвекция ядроның ішкі және сыртқы бөліктері арасындағы температураның айырмашылығы болғанда пайда болады, бірақ Венерада мантиядан жылуды шығаруға арналған плиталардың тектоникасы болмағандықтан, сыртқы ядродағы конвекция жылы мантиямен тоқтатылуы мүмкін. Сондай-ақ, Венерада қатты ішкі ядроның болмауы да мүмкін, егер ядро тым ыстық болса немесе балқыған никель-темірдің қатуына жеткілікті қысым болмаса. Сондықтан, эолдық жер бедерінің сирек кездесуінің басқа себептері болуы керек. Бұл планетада тасымалданатын құмды бөлшектердің салыстырмалы түрде аз екенін білдіреді, бұл механикалық эрозияның өте баяу қарқынының салдары болуы мүмкін. Венерадағы шөгінділердің пайда болуына ең маңызды процесс соққыдан пайда болған кратерлер болуы мүмкін, бұл соққы кратерлері мен желдің соғатын жер бедері арасындағы көрінетін байланыспен расталады. Бұл процесс Венераның бетіндегі соққы кратерлерінен шығарылған материалдың (эжекта) көрінісінде байқалады. Метеорит соққысы кезінде шығарылған материал атмосфераға көтеріледі, онда жел оны батысқа қарай тасымалдайды. Материал бетке қонғанда, парабола тәрізді пішіндер қалыптасады. Мұндай шөгінділер әртүрлі геологиялық нысандар мен лава ағындарының үстінде орналасуы мүмкін. Сондықтан, бұл шөгінділер планетадағы ең жас құрылымдар болып табылады. Магелланнан алынған суреттер 60-тан астам соққыға байланысты парабола тәрізді шөгінділердің бар екенін көрсетеді. Желмен тасымалданатын эжекталық материал жер бетін жаңарту процесіне жауап береді, бұл Venera зығырларының өлшемдеріне сәйкес, секундтына шамамен бір метр жылдамдықпен жүзеге асады. Венераның төменгі атмосферасының тығыздығын ескере отырып, желдер жер бетінің эрозиясын және ұсақ бөлшектердің тасымалдануын тудырады. Эжекталық шөгінділермен жабылған аймақтарда жел желілері, құм төбелері және ярдангтарды табуға болады. Жел желілері желдің эжекталық материал мен жанартау күлін соққанда пайда болады, оны күмбездер сияқты топографиялық кедергілердің үстіне жинақтайды. Нәтижесінде, күмбездердің желге қарсы беткейлері беткі қабатты алып тастайтын ұсақ бөлшектердің әсеріне ұшырайды. Мұндай процестер астыңғы материалды ашады, ол басқаша құрылымға ие, сондықтан қалыптасқан шөгіндіге қарағанда радарда басқаша сипаттамаларға ие. Құм төбелері құм түйіршіктері сияқты бөлшектердің жиналуынан және толқын тәрізді пішіндерден қалыптасады. Ярдангтар желмен тасымалданатын материал әлсіз шөгінділерді ойып, терең ойыстар жасағанда пайда болады. Соққы кратерлерімен байланысты желдің сызықтық пішіндері экваторға қарай бағытталған траекторияны ұстанады. Бұл тенденция орта ендіктер мен экватор арасындағы Хэдли жасушаларының айналым жүйесінің бар екенін көрсетеді. Магелланның радарлық деректері Венераның жоғарғы бетінде шығысқа қарай соққан күшті желдердің және жер бетіндегі меридиональдық желдердің бар екенін растайды.
Химиялық эрозия
Ескі лава ағындарының химиялық және механикалық эрозиясы көмірқышқыл газы мен күкірт диоксидінің қатысуымен атмосферамен бетінің реакциясынан туындайды (толық мәліметтер үшін карбонат-силикат циклына қараңыз). Бұл екі газ планетадағы ең көп таралған газдың бірінші және үшінші орында тұрады, ал екінші орында инертті азот тұрады. Реакцияларға көмірқышқыл газының силикаттарды карбонаттар мен кварцқа дейін ыдыратуы, сондай-ақ күкірт диоксидінің силикаттарды сусыз кальций сульфаты мен кварцқа дейін ыдыратуы кіруі мүмкін.
Ежелгі сұйық су
NASA-ның Годдард ғарыш зерттеулер институты және басқалар Венерада бұрын 2 миллиард жылға дейін Жердегідей көп суы бар, саяз мұхит болған болуы мүмкін деп болжады. Олардың теориялық моделінде қолданылған параметрлерге байланысты, соңғы сұйық су 715 миллион жыл бұрын буланып кеткен болуы мүмкін. Судың құрамына кіретін сутек, Еуропа Ғарыш агенттігінің "Венера Экспресс" ғарыш кемесі анықтағандай, бүгінгі күнге дейін ғарышқа жоғалып жатыр.
Интернеттегі ресурстар
Грейзек, Эд (2004). Венера туралы мәліметтер. NASA. 2005 жылдың 11 шілдесінде алынды. АҚШ Геологиялық қызметі, "Планеталық номенклатура тізімі (Венера)". 2005 жылдың 13 шілдесінде алынды.
Вита Финци, С., Хоуарт, Р. Дж., Таппер, С., және Робинсон, С. (2004) "Венера кратерлері және короналардың пайда болуы" Ай және планеталар ғылымы XXXV
Стофан, Э. Р., Гамильтон, В. Э., Джеймс, Д. М., және Смрекар, С. Э. (1997) "Венерадағы короналар: морфологиясы және пайда болуы" Венера II Баугер және басқалар., ред., Аризона университетінің баспасы, Тусон, 1997.
Vita Finzi, C., Howarth, R. J., Tapper, S., and Robinson, C. (2004) "Venusian Craters and the Origin of Coronae" Lunar and Planetary Science XXXV
Stofan, E. R., Hamilton, V. E., Janes, D. M., and Smrekar, S. E. (1997) "Coronae on Venus: Morphology and Origin" Venus II Bougher et al., eds., University of Arizona Press, Tucson, 1997
Жарияланымдар
Венераның беті. Ладислав Э. Рот пен Стивен Д. Уоллдың Магеллан радарлық карталау миссиясы. NASA арнайы жарияланымы, Вашингтон, 1995 жылғы маусым (SP 520).
Қарым-қатынас кітаптары
Венераның бетінің өзгеруі, Магелланның жазықтардағы байқаулары негізінде, Р. Э. Ардвисон, Р. Грили, М. С. Малин, Р. С. Сондерс, Н. Р. Айзенберг, Дж. Дж. Плаут, Э. Р. Стофан және М. К. Шепард. Геофизикалық зерттеулер 97, 13.303. (1992)
В. Т. К. Джонсонның Венераға арналған Магеллан бейнелеу радары миссиясы. IEEE 79, 777. (1991)
Планеталық ландшафттар, 3-ші басылым, Р. Грили. Чэпман және Холл. (1994)
Питер Каттермолдың "Венераның геологиялық тарихы", 1-ші басылым. UCL баспасы. (1994)
The Magellan Imaging Radar Mission to Venus, by W. T. K. Johnson. Proc. IEEE 79, 777. (1991)
Planetary Landscapes, 3rd Edition, by R. Greeley. Chapman & Hall. (1994)
Venus – the geological story, 1st edition, by Peter Cattermole. UCL Press. (1994).