Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы институт

Оңтүстік Африканың заңгерлік есепшілер институты (SAICA) – Оңтүстік Африканың есеп саласындағы ең беделді ұйым және әлемдегі жетекші есеп институттарының бірі ретінде кеңінен танылған. Институт 48 000-нан астам мүшелері мен серіктестеріне, яғни, заңгерлік есепшілерге (CAs(SA)), сондай-ақ, жалпы есепшілерге (AGAs(SA)) және есепші-техниктерге (ATs(SA)) кең ауқымды қолдау қызметтерін ұсынады. 2021 жылғы маусым айының мәліметі бойынша институттың 48 000-нан астам мүшесі бар. SAICA мүшелерінің кәсіби өмірінің барлық кезеңінде қолдау, кеңес және қызметтермен қамтамасыз етеді. SAICA мүшелері – бизнес кеңесшілері, бизнес лидерлері және кәсіпкерлер. SAICA мүшелері аккредиттелген CA(SA), AGA(SA) немесе AT(SA) тағайындамаларын пайдалана алады.

Халықаралық қатысу

SAICA мүшелері Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары қорының (IFRS қоры), Халықаралық есеп беру стандарттары кеңесінің (IASB), Халықаралық қаржылық есептілік түсіндіру комитетінің (IFRIC) және Халықаралық бухгалтерлер федерациясының (IFAC) кеңесі сияқты халықаралық есеп беру органдарында қызмет етеді. Халықаралық байланыс және ынтымақтастық SAICA-ның беделі мен имиджі үшін маңызды болып табылады. Сондықтан институт Шығыс, Орталық және Оңтүстік Африка бухгалтерлер федерациясында (ECSAFA) ықпалды рөл атқарады. ECSAFA бухгалтерлік мамандықтың дамуын үйлестіреді және Шығыс, Орталық және Оңтүстік Африкада кәсіби біліктілік пен этиканың халықаралық деңгейде танылған стандарттарын ілгерілетеді. SAICA 2011 жылдың 5 мамырында құрылған Панафрикалық бухгалтерлер федерациясының негізін қалаушы мүшесі болды. SAICA сонымен қатар 2005 жылы құрылған әлемдегі жетекші кәсіби бухгалтерлік ұйымдардың альянсы – Global Accounting Alliance (GAA) мүшесі. GAA қызмет сапасын жақсарту, ақпарат алмасу және маңызды халықаралық мәселелер бойынша ынтымақтастық орнатуға бағытталған. Ол ұлттық реттеушілермен, үкіметтермен және мүдделі тараптармен мүше ұйымдардың ынтымақтастығы, консенсус пікірлерін білдіру және мүмкіндігі болған жағдайда басқа халықаралық ұйымдармен, әсіресе IFAC-пен бірлесіп жұмыс істеу арқылы өзара әрекеттеседі. 2023 жылдың шілдесінде SAICA Оңтүстік Африкада ISSB стандарттарын енгізді, осылайша жаһандық тұрғыдан үйлесімді, сенімді және салыстырмалы тұрақтылық есебін қамтамасыз етуді көздеді.

Тарих

Оңтүстік Африкадағы бухгалтерлер үшін алғашқы кәсіби институт – 1894 жылы Оңтүстік Африка Республикасында Йоханнесбургте 65 мүшемен құрылған Бухгалтерлер және аудиторлар институты болды. Бір жыл өткен соң, Наталда Бухгалтерлер институты құрылды. Кәсіпті реттеу қажеттілігі салдарынан түрлі провинциялық институттар құрылды. Стандарттауға қадам ретінде 1905 жылы алғашқы шәкірттік шарты енгізілді, ал 1909 жылы алғашқы журнал жарық көрді. Журнал 1954 жылға дейін тұрақты түрде жарияланбаса да, мүшелерге тікелей бағытталған жалғыз коммуникация құралы болды және бірігу қажеттілігін көрсетті. 1905 және 1907 жылдар аралығында Кап колониясы, Оранжерия өзені колониясы және Натал есімдерімен есептік қоғамдар құрылды. 1907 жылдың соңына қарай Трансвааль бухгалтерлер қоғамы (Оңтүстік Африкадағы тіркелген бухгалтерлердің жартысынан астамын құрады) 522 мүшеге жетті. Бастапқы кездерден бастап ұлттық орган құруға әрекеттер жасалды. Бірінші маңызды қадам 1921 жылдың 6 мамырында Оңтүстік Африка бухгалтерлік қоғамдарының жалпы емтихан комиссиясының құрылуы болды, ол қоғамдардың атынан емтихан процесін жүргізу үшін құрылды. Бірігу жолындағы екінші маңызды кезең 1927 жылы, «Реттелген бухгалтерлер тағайындамасы (Жеке)» заңы парламентте қабылданды. Бұл заң CA(SA) қорғауға мүмкіндік берді, оны тек сол кездегі провинциялық қоғамдардың мүшелері ғана пайдалана алды. 1999 жылы SAICA PAAB (IRBA-ның алдыңғы ұйымы) -дан біліктілік емтиханының 1-бөлімін белгілеу міндетін алды, ал PAAB аудиторлық стандарттарды белгілеу жауапкершілігін алды, осылайша екі органның да рөлдері анықталды.

Болашақ

Аудиторлық кәсіп 1990 жылдардың басында ААҚ-ны қайта қараудың ұзақ процесін бастады, және бұл процесс 2005 жылы Аудиторлық кәсіп туралы заң (2005 жылғы 26-заң) қабылдануымен аяқталады (Заң 2006 жылғы 1 сәуірде күшіне енді). Халықаралық және жергілікті корпоративтік банкроттықтардың тізбесі бұл процеске кедергі келтірді, нәтижесінде әлемдік үкіметтер аудиторларды реттеуді күшейту қажеттігін сезінді және процеске белсендірек араласты. Кәсіп және SAICA үшін әлі де шешілуі тиіс мәселе – трансформация. SAICA-ның АТ мамандығында біліктілікті арттыру мен трансформацияны ынталандыруға бағытталған «Thuthuka» жобасы 2002 жылы Шығыс Кейпта іске қосылды және 2004 жылы Лимпопо және Квазулу-Наталға таратылды. Бұл бағдарлама африкалық оқушылар мен студенттерге білім беру көмегін ұсынады, сондай-ақ қауымдастықтарды көтеруге және АТ кәсібіне пайда әкелуге ұмтылады. SAICA-ның болашақ әрекеттерін реттеу үшін Институт енді басшылық мәселелерін SAICA Басқармасы анықтап, хатшылыққа жіберу жүйесін енгізді, осылайша SAICA күн сайын тарихына жаңа беттер қосып отырады. SAICA мен IRBA [бұрынғы Public Accountants and Auditors Board (PAAB)]-ның әртүрлі рөлдері мен жауапкершіліктері туралы жиі түсініспеушіліктер туындайды. Екі органның рөлін түсіну маңызды. SAICA – коммерциялық емес, ерікті ұйым, ол мүшелері мен серіктестеріне кең ауқымды қызметтер көрсетеді. Оны мүшелер өңірлік комитеттер арқылы сайлайтын Басқарма және институттың басқа да маңызды құрамдастарын, мысалы, бизнестегі (сауда және өнеркәсіп), ірі практикаларды, шағын практикаларды және ABASA-ны білдіретін органдар басқарады. IRBA – Оңтүстік Африка Республикасындағы есеп айырысу кәсібінің мемлекеттік практикамен айналысатын бөлігін бақылайтын мемлекеттік орган. Бухгалтерлік есеп мамандығына түсетін барлық талаптардың біркелкі екенін атап өту маңызды. Біліктілікті алғаннан кейін, мемлекеттік практикаға кіретін дипломирант аудиторлар IRBA-да тіркелуі керек, сонымен бірге SAICA мүшелігін сақтайды және оның ережелеріне бағынады. IRBA-ның қарауына жатпайтын, бірақ SAICA-ның қарауына жататын мемлекеттік практикадан тыс қызмет атқаратын білікті аудиторлар бар. IRBA 2005 жылғы Аудиторлық кәсіп туралы заңға (2005 жылғы 26-заң) сәйкес жұмыс істейді. Оның мүшелерін Қаржы министрі тағайындайды, ал IRBA Басқармасының мүшелерінің 40%-дан астамы тіркелген аудиторлар бола алмайды. IRBA-ның қаржыландыруының бір бөлігі тіркелген аудиторлар төлейтін жарналар мен алымдар есебінен, ал қалған бөлігі Ұлттық қазынадан түседі. IRBA жыл сайын Қаржы министріне есеп береді, ол оны Парламентке ұсынады. IRBA-ның миссиясы – Оңтүстік Африка халқының және Оңтүстік Африкадағы халықаралық инвесторлардың қаржылық мүддесін тіркелген аудиторлар мен бухгалтерлер жүргізетін аудиттерді тиімді реттеу арқылы, сондай-ақ халықаралық деңгейде танылған стандарттар мен процестерге сәйкес қорғау болып табылады. Бұл Оңтүстік Африканың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті білікті және тәртіпті бухгалтерлер мен аудиторларды оқыту және даярлау үшін қажетті құралдар мен нормативтік-құқықтық базаны қамтамасыз ету арқылы жүзеге асырылады. Басқарма тіркелген аудиторлардың стандарттарын сақтау және жақсарту үшін үнемі тырысады. Ол тіркелген аудиторлардың қызметіне сене білетін жұртшылықты қорғайды және өз міндеттерін құзыреттілікпен, батылдықпен және адалдықпен орындайтын тіркелген аудиторларды қолдайды. SAICA барлық мүшелерінің, серіктестерінің және тағылымдамадан өтушілерінің жоғары кәсіби стандарттарға сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін техникалық қолдау көрсетеді, үздіксіз кәсіби дамуды (өмір бойы білім алуды) жүзеге асырады, сондай-ақ техникалық жаңалықтар мен бизнес тенденциялары туралы соңғы ақпаратты таратып, өзінің құрамына жеткізеді. SAICA-ның басты мақсаттарының бірі – бухгалтерлік есеп мамандығына мүшеліктің Оңтүстік Африка халқының демографиялық құрамын жақсырақ бейнелеуін қамтамасыз ету. Осы мақсатта Институт бұрын кем қамтылған қауымдастықтардан АТ (АҚ)-лардың санын арттыруға бағытталған бірқатар бастамаларды іске асырды. Болашақ АТ-ларды даярлау жауапкершілігі ортақ. SAICA мемлекеттік практикада немесе мемлекеттік практикадан тыс тағылымдамадан өтушілерді тіркеу және олардың оқу келісімшарттарын басқару үшін жауапты. Мемлекеттік практикаға баруға ниеті жоқ тағылымдамадан өтушілер қаржылық басқару мамандығы бойынша мамандық ала алады. Институт қаржылық басқару бойынша I бөлімді (QE 1) және қаржылық басқару бойынша II бөлімді (QE 2) қаржылық басқару бағытын таңдаған оқушылар үшін дайындап, оларға баға береді. IRBA SAICA-ның мемлекеттік практикадағы тағылымдамасы мен QE I емтиханы процестерін бақылайды. IRBA сондай-ақ мемлекеттік практика бағытын таңдаған тағылымдамадан өтушілер үшін Мемлекеттік практика емтиханын (PPE) дайындау және бағалау үшін жауапты. Тағылымдамадан өтушілер QE 1-ді тапсырғаннан және үш жылдық оқу келісімшартының кемінде 18 айын аяқтағаннан кейін ғана QE 2 немесе PPE емтихандарын тапсыруға құқылы. Оқу келісімшартын аяқтағаннан және QE 1 мен QE 2 немесе PPE емтихандарын тапсырғаннан кейін, үміткерлер Дипломдық бухгалтер [CA(SA)] атағын пайдалану үшін SAICA-да тіркелуі керек. IRBA тіркелген аудиторлар мен бухгалтерлер үшін практикалық тексерулер, тергеулер және тәртіптік процестер жүргізеді. Әдетте, IRBA-да тіркелген адам сонымен қатар SAICA-да тіркелген CA(SA) болады және осылайша екі органның кәсіби этика кодекстеріне бағынуға тиіс. SAICA Конституциясы мен Ережелеріне сәйкес, екі органның мүшесі болған адамның кез келген тәртіпсіздігі алдымен IRBA-мен қарастырылады. SAICA IRBA тәртіптік процесінің қорытындыларын қабылдайды және кінәлі деп табылғандарға өз тәртіптік санкцияларын қолданады. IRBA-да тіркелмеген мүшелерге және серіктестерге қатысты тәртіптік мәселелер SAICA этика және тәртіптік процесімен қарастырылады.