Кіріспе
Бхумика (англ. Bhumika) - 1977 жылы түсірілген үнді фильмінің режиссері Шьям Бенегал. Фильмде Смита Патил, Амол Палекар, Анант Наг, Насеруддин Шах және Амриш Пури ойнайды. Фильм негізінен 1940-шы жылдардағы белгілі сахна және экран актрисасы Ханса Уадкардың "Сангтье Айка" атты маратхи тіліндегі мемуарларына негізделген. Смита Патил қызу өскен жасөспірімнен ақылды, бірақ ауыр жарақат алған орта жастағы әйелге айналудың керемет көрінісін көрсетеді. Фильм екі рет Ұлттық кино сыйлығын және "Фильмфэр" сыйлығын иеленді. Ол 1978 жылы Карфаген кинофестиваліне, 1978 жылы Чикаго кинофестиваліне шақырылды, онда ол "Алтын тақта" сыйлығын алды, ал 1986 жылы Алжирдегі "Сүреттер фестиваліне" шақырылды.
Сюжет
"Бхумика" романында Гоадағы девадаси қауымының әйгілі әншісінің немересі, актриса Ушаның (Смита Патил) өмірбаяны баяндалады. Ушаның анасы (Сулабха Дешпанде) қатыгез және алкогольді еркекке тұрмысқа шыққан. Оның ерте өлімінен кейін және анасының қарсылығына қарамастан, Ушаны отбасылық асылғыш Кешав Далви (Амол Палекар) Бомбей студиясында әнші ретінде ойнау үшін Бомбейге алып кетеді: бұл процестің алғашқы қадамы, Ушаның әжесі мен анасы қорқынышпен қарап, ақырында оны камерадағы жасөспірім жұлдыздығына және Кешавпен жақсы көрмеген махаббат некеге әкеледі. Ушаның бала кезінен бастап өзіне құмар болған көрінбейтін және одан жасы үлкен Кешавпен қарым-қатынасын жалғастыруға (ерлі-зайыптылық алдындағы жүктілікке ұшырауға) деген ниеті нақты айтылмаған. Ол өзінің отбасына деген адалдығы үшін (ол оны жиі еске салады) және өзінің дүниелік жетістіктері үшін оған қарыздар екенін сезінеді; немесе ол оны жай ғана өзінің қатыгез үйінен қашудың құралы ретінде қарастырады. Ол сондай-ақ актерлік мансабын жақсы көретін және өзінің қатал анасына қарсы шығатын (кешав олардың кастасына жатпағандықтан, ол киноның өзіне қарсы шыққандай, оның беделсіздігіне қарсы шыққан) қатал қыз. Екі жігіт үйленгеннен кейін, Уша Кешавтің өзінің "бизнес-менеджері" ретінде әрекет етуін жалғастырып, оған қарсы жүректі Ражанға (Анант Наг) басты рөлдерді ұйымдастыруды таңғалдырады. Кейшавтың бизнесі сәтті болмай, отбасы Ушаның табысына толықтай тәуелді болып қалады. Осылайша ол әлсіз эгосы бар қызғаныш күйеуіне және әуесқой мінезіне айналады, сондай-ақ (ысынында) әйелін өзінің серіктесін ұнатпай, қыздары туылғаннан кейін "үй шаруасына ғана қатысамын" деген наразылығына қарамастан, әйелін тәуекелге баруға мәжбүрлейтін ашкөз суккунға айналады. Бір қызығы, олардың қарым-қатынасы нашарлайды, әсіресе Кешавтың (жұлдызды журналдың уәдесі бойынша) Ражанмен қарым-қатынасы бар деген күдіктері бар. Күйеуі сөзбен де, денемен де қорлайтын, кейде қызын, анасын тастап, қонақ үйде тұруға мәжбүр болатын, бақытсыз актриса екі рет қанағаттандырарлық емес қарым-қатынасқа түседі: нигилистік және өзімшіл режиссер Сунил Вермамен (Насируддин Шах), екеуі екі рет өзін-өзі өлтіруді жоспарлайды (ол бұзады), содан кейін бай бизнесмен Винаяк Калемен (Амриш Пури), оны өзінің сарайлық үйінде қамқорлықпен қамқорлайды. Бұл жерде Уша қысқа уақытқа "қадір-қасиетті" де-факто екінші әйелі ретінде, Кале анасының (Дина Патак), ұлының және төсекке жатып қалған бірінші әйелі -нің махаббаты мен құрметіне ие болады, бірақ (бір күні ол баланы жақын маңдағы жәрмеңкеге алып кетуге тырысқанда) тіпті ең қарапайым еркіндіктің құнын төлейді. Каледің феодалдық патриархалдық ережелеріне бағынбай, ол қашып құтылудың жалғыз үмітін әлі де заңды күйеуінің, жек көретін Кешавтың араласуынан табады. Ол оны өз бетінің жарнама тақталарымен әшекейленген Бомбейге, сол бір қарапайым қонақ үйге және жалғыздық перспективаларына тез әкеледі. Кейлдің ашулы әйелі Ушаға: "Жаттар өзгереді, ас үйлер өзгереді. "Ер адамның бет-әлпеті өзгерсе, ер адам өзгермейді". Ушаның өскен қызы Ушаны өзімен және күйеуімен бірге тұруға шақырады, бірақ Уша бас тартады. Фильмнің соңында Уша қонақ үйдегі бөлмеде жалғыз қалғанда Ражаннан телефон шалады.
Өндіріс
Фильм 1940-50 жылдары өмір сүрген маратхи театры мен киносының қайраткері Ханса Уадкардың өмірбаянына негізделген. Биография журналист Арун Садхуге айтылды, ол хит мюзиклдің атауын қолданды, Сангті Айка (1959) немесе "Құлақ түріңіз, мен айтамын". Фильмнің оқиғасы Махараштра аймағында орын алған. Бенегалдың бұрынғы фильмдері Хайдарабад аймағында түсірілген. Ол бұл аймақпен таныс болмағандықтан, сценарий жазуға сценарист және драматург Гириш Карнадты тартты. Диалогтарды тағы бір белгілі театр режиссері, драматург Сатьядев Дубей жазды. Бұл оқиға Уадкардың ерте өміріндегі оқиғаларды еске түсіріп, алға-артқа қозғалады. Сызықтық емес сюжеттен басқа, фильмде фильм құрылғысында фильм де қолданылды. Басты рөлді 22 жасар Смита Патил ойнаған кезде, ол бұл рөлді қиын деп тапты. Алайда, түсірілімнің жүріп өтуімен, ол көп қабатты кейіпкерді ойнап, өзінің ғана емес, индустрияның да кеңістігін тапты.
Музыка
"Бажу ре Мондар" әнін хиндустани классикалық музыкасының екі күшті әншісі, Кирананың әншісі Устад Абдул Кәрім ханның қызы Сарасвати Ране мен оның немересі Мина Патерпекар орындады.
Қызықты деректер
Уша мен Кешавтың үйленуінен кейінгі сахнада К. Л. Сайғалдың "Президент" (1937-ші жылғы фильм) фильміндегі "Ек бангла бане ньяра" әні ойналады. Амриш Пуридің "Өмірдің актісі" атты автобиографиясында ол былай дейді: "Бхумикаға келетін болсақ, бұл мүлдем басқа рөл болды, онда мен Гоадан келген жер иесінің рөлін ойнадым. Бір қызығы, фильм түсірілім кезінде Шям маған: "Сенің бетің осы рөлге өте қатты келеді, мен де басқа біреуді ала алмаймын. Сондықтан, мен сіздің сәл жұмсақ көрінуіңізді қалаймын. Мен: "Мен не істей аламын?" дедім. Ол: "Бейту-салонға барып, бет макияжын жасаңыз" деп ұсынды. Мен: "Бірақ бет бұрынғыдай болады" дедім. Ол: "Жоқ, жоқ, жұмсақ келеді" деді. Бұл жерде заминдардың мықты кейіпкері бар, ол қызға үйленіп, оны Гоадағы өз ауылына алып кетеді. Ол сол жерде еркіндікті қалайтын уақытқа дейін тұрады. Ол кез келген жерге бара аламын деп айтады. Ол менің бұйрықтарыма қарсы шығып, кек алады. Сол кезде мен оған "Жоқ, мен сені бір шартпен әкелдім" деп шапалақтайтын едім. Мен сізге мұнда қалуға тура келетінін айттым, ал сіз бұл шартты бұзасыз. Мен оған жол бермеймін. Сізге бұл жерде өмір сүру ұнамай тұр, мен сізді қазірдің өзінде қайтарып жіберемін. Бұл заминдар мейірімді, принципті адам еді, ол жұмсақ сөйлеген, бірақ қатты, ол әйелдің алдында барлық карталарын қойды, Смита Патил. Әдетте, біз соққыны басқа актерді ұрмастан, сіз жауап беруіңіз керек. Шаммен сөйлескенде, шынайы шабақ берсек, дұрыс жауап аламыз деп ойладым. Ол бұл идеяны мақұлдады, бірақ маған оны қатты шапалақпен шапалақтай бермеуді ескертті. Мен сахнаны оған тигізбей жаттықтым, бірақ соққының әсерін түсінбей, соңғы кадрда оған шапалақ соқтым. Бұл қажетті әсер етті және оның бетіне қандай керемет реакция келді, ол маған пышақтарды қарады. "Сен қалайша мені шапалақтайсың?" дегендей, Смита табиғатынан актер еді, әрі өте кәсіби. Оның өнерін әрқашан жұрт мақтаған. Атыс аяқталған соң ол маған соққы беру үшін артымнан жүгірді. Бүкіл бөлімше бұл оқиғаға қуанып отырды".
This zamindar was a gentle, principled man who was soft spoken but firm, as he laid all his cards before the woman, Smita Patil. Normally, we slap in such a way that without hitting the other actor, you have to react. I discussed with Shyam that by giving a real slap we would get the right reaction. He approved of the idea but warned me not to slap her forcefully. I rehearsed the scene without hitting her, but slapped her in the final shot not realising the impact. It had the desired effect and what a fantastic reaction came on her face, as she looked daggers at me. It conveyed, “How dare you slap me?” But Smita was a natural actress and very professional. Her performance was always acclaimed. As the shot ended she ran after me to hit me. The whole unit was enjoying the incident."