Көлденең орналасқан қозғалтқыштар: тарихы мен қолданылуы
Transverse engine
Көлденең қозғалтқыш – көліктің жүру бағытына перпендикуляр осьті қозғалтқыш. Алдыңғы доңғалақты көліктерде жиі қолданылады, сондай-ақ кейбір артқы және әскери техникаларда да бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Краншафт осі қозғалыс бағытына перпендикуляр болатын көлік құралының қозғалтқышы. Көлденең қозғалтқыш – қозғалтқыштың краншафт осі қозғалыс бағытына перпендикуляр орналасқан көлік құралына орнатылатын қозғалтқыш. Көптеген заманауи алдыңғы жетектегі көліктер осы қозғалтқыш орнату конфигурациясын қолданады. Көптеген артқы жетектегі көліктер бойлық қозғалтқыш конфигурациясын қолданады, онда қозғалтқыштың коленка осі қозғалыс бағытына параллель болады. Бірақ кейбір артқы орталық қозғалтқыштары бар көліктер алдыңғы емес, артқы жағында көлденең қозғалтқыш пен трансмиссияны қолданады. Әдетте жеңіл көліктерде қолданылғанымен, бұл конструкция тек олармен ғана шектелмейді және ішкі кеңістікті үнемдеу үшін бронетехникада да қолданылады.
Vehicle engine whose crankshaft axis is perpendicular to the direction of travel
A transverse engine is an engine mounted in a vehicle so that the engine's crankshaft axis is perpendicular to the direction of travel. Many modern front wheel drive vehicles use this engine mounting configuration. Most rear wheel drive vehicles use a longitudinal engine configuration, where the engine's crankshaft axis is parallel with the direction of travel, except for some rear mid engine vehicles, which use a transverse engine and transaxle mounted in the rear instead of the front. Despite typically being used in light vehicles, it is not restricted to such designs and has also been used on armoured fighting vehicles to save interior space.
Тарих
Daimler Motor Company компаниясы 1899 жылы жасаған Critchley жеңіл көлігінде артқы осқа белдік жетегі бар көлденең қозғалтқыш болды. Алғашқы табысты көлденең қозғалтқышпен жабдықталған автомобильдер 1931 жылы тұңғыш рет пайда болған екі цилиндрлі DKW F1 сериясы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бронетранспорт құралдары үшін көлденең қозғалтқыштар жасалды, советтік Т-44 және Т-54/Т-55 танктері корпустағы орынды үнемдеу үшін көлденең қозғалтқыштармен жабдықталды. Т-54/55 танктері тарихта ең көп санда шығарылған танк атанды.
The Critchley light car, made by the Daimler Motor Company in 1899, had a transverse engine with belt drive to the rear axle. The first successful transverse engine cars were the two cylinder DKW F1 series of cars, which first appeared in 1931. During WWII, transverse engines were developed for armored vehicles, with the Soviet T 44 and T 54/T 55 tanks being equipped with transverse engines to save space within the hull. The T 54/55 eventually became the most produced tank in history.
Соғыстан кейінгі қолданылуы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Saab бұл конфигурацияны өзінің алғашқы моделі – Saab 92-де 1947 жылы қолданды. Бұл орналасу Borgward-тың Goliath және Hansa маркалы көліктері үшін де пайдаланылды. 1957 жылы пайда болған шығыс германиялық Trabant-та да көлденең орналасқан екі тактылі қозғалтқыш болды, және бұл дизайн 1991 жылы өндіріс тоқтағанға дейін сақталды. Дегенмен, бұл дизайнды 1959 жылы British Motor Corporation ұсынған Алек Иссигонис жасаған Mini арқылы танымал болды. Иссигонис автомобильдің беріліс қорабын қозғалтқыштың картеріне енгізіп, ені бір метрге жететін автомобильге көлденең орнатуға жететіндей тар күштік агрегат құрастырды. Бұрынғы DKW және Saab көліктері кішкентай, жетілмеген ауамен салқындатылатын екі тактылі қозғалтқыштарды нашар өнімділікпен пайдаланғанда, беріліс қорабының картерде орналасуы Mini-ге 848 см³ көлемді төрт цилиндрлі сумен салқындатылатын қозғалтқышты орнатуға мүмкіндік берді, бұл оның класындағы автомобиль үшін жақсы өнімділікті қамтамасыз етті. Дизайнның ұсынайтын кеңірек ішкі кеңістігімен (күштік агрегат автомобиль ұзындығының 20% ғана алады) бірге, бұл Mini-ді дәстүрлі шағын отбасылық автомобильге нақты балама етті. Бұл дизайн Данте Джакозаның Fiat үшін жасаған жетілдіруімен шыңына жетті. Ол қозғалтқышты беріліс қорабына тікелей қосып, дифференциалды ортадан жылдырды, осылайша оны беріліс қорабына оңай қосуға болатын болды. Дифференциалдан дөңгелектерге дейінгі жарты осьтердің ұзындығы әртүрлі болды, егер олардың бұрылу қатаңдығы бірдей болмаса, бұл автомобильдің рульдік басқаруын асимметриялық ететін еді. Джакозаның орналасуы алғаш рет 1964 жылы Autobianchi Primula-да, кейіннен танымал Fiat 128-де қолданылды. Қозғалтқыш пен беріліс қорабы бөлек орналасқандықтан, бұл автомобильдер Mini-ден үлкен болды, бірақ бұл кемшілік болмады. Бұл дизайн әлі де қолданылуда, сонымен қатар жақсырақ жұмыс істеуін, оңай жөндеуді қамтамасыз етеді және бастапқы Иссигонис дизайнына қарағанда бес жылдамдықты беріліс қорабын орнатуға ыңғайлырақ болды. Lamborghini Miura 4.0 литрлік V12 қозғалтқышын көлденең және орталықта орналастырды. Бұл конфигурация 1965 жылы естілмеген, бірақ келесі онжылдықтарда Lancia Montecarlo, Noble M12, Toyota MR2, Pontiac Fiero және бірінші буын Honda NSX сияқты автомобильдерде кең таралды. Land Rover LR2 Freelander және 1998 жылдан бастап барлық Volvo модельдері (V8 модельдерін қоса алғанда) көліктің ішіндегі жолаушылар кеңістігін арттыру үшін көлденең орналасқан қозғалтқышты пайдаланады. Бұл сонымен қатар алдыңғы соқтығыс кезінде қауіпсіздікті арттыруға мүмкіндік берді, өйткені қозғалтқыш бөлімінде ұзындығы бойынша көбірек орын құрылды. Нәтижесінде алдыңғы қабыршақ аймағы үлкейді. Көлденең қозғалтқыштар автобустарда да кеңінен қолданылды. АҚШ-та оларды 1930 жылдардың басында Twin Coach ұсынды және Дуайт Остин жасаған Pickwick Nite Coach автобусында шектеулі табысқа ие болды. Көлденең автобус қозғалтқыштары алғаш рет Yellow Coach 719-да, Дуайт Остиннің V тәрізді жетегін пайдалана отырып, кеңінен қолданылды; олар 1990 жылға дейін жиі қолданылды, бірақ 1960 жылдары бойлық "T" жетегіндегі қысқа V конфигурациялы қозғалтқыштар танымал болды. Көлденең қозғалтқыштар британдық Leyland Atlantean, көптеген қалалық автобустарда және қазіргі заманғы екі қабатты автобустардың көпшілігінде де қолданылды. Олар Scania, MAN, Volvo және Renault автобус бөлімдерінде де кеңінен қолданылды.
After the Second World War, Saab used the configuration in their first model, the Saab 92, in 1947. The arrangement was also used for Borgward's Goliath and Hansa brand cars. The East German built Trabant, which appeared in 1957, also had a transverse mounted two stroke engine, and this design was kept until the end of production, in 1991. However, it was with Alec Issigonis's Mini, introduced by the British Motor Corporation in 1959, that the design gained acclaim. Issigonis incorporated the car's transmission into the engine's sump, producing a drivetrain unit narrow enough to install transversely in a car only 4 feet (1 m) wide. While previous DKW and Saab cars used small, unrefined air cooled two stroke engines with poor performance, the gearbox in sump arrangement meant that an 848 cc four cylinder water cooled engine could be fitted to the Mini, providing strong performance for a car of its size. Coupled to the much greater amount of interior space afforded by the layout (the entire drivetrain only took up 20% of the car's length), this made the Mini a genuine alternative to the conventional small family car. This design reached its peak starting with Dante Giacosa's elaboration of it for Fiat. He connected the engine to its gearbox by a shaft and set the differential off center so that it could be connected to the gearbox more easily. The half shafts from the differential to the wheels therefore differed in length, which would have made the car's steering asymmetrical were it not for their torsional stiffness being made the same. Giacosa's layout was first used in the Autobianchi Primula in 1964 and later in the popular Fiat 128. With the gearbox mounted separately to the engine, these cars were by necessity larger than the Mini, but this proved to be no disadvantage. This layout, still in use today, also provided superior refinement, easier repair and was better suited to adopting five speed transmissions than the original Issigonis in sump design. The Lamborghini Miura used a transverse mid mounted 4.0 litre V12. This configuration was unheard of in 1965, but became more common in the following decades, with cars such as the Lancia Montecarlo, Noble M12, Toyota MR2, Pontiac Fiero, and first generation Honda NSX using such a powertrain design. The Land Rover LR2 Freelander, along with all Volvo models from 1998 on (including V8 models), employ a transversely mounted engine in order to increase passenger space inside the vehicle. This has also allowed for improved safety in a frontal impact, due to more longitudinal engine compartment space being created. The result is a larger front crumple zone. Transverse engines have also been widely used in buses. In the United States, they were offered in the early 1930s by Twin Coach and used with limited success in Dwight Austin's Pickwick Nite Coach. Transverse bus engines first appeared widely in the Yellow Coach 719, using Dwight Austin's V drive; they continued in common use until the 1990s, though shorter V configuration engines in a longitudinal "T drive" configuration became common in the 1960s. Transverse engines were also used in the British Leyland Atlantean, in many transit buses, and in nearly all modern double decker buses. They have also been widely used by Scania, MAN, Volvo and Renault's bus divisions.
Екі цилиндрлі мотоциклдерге арналған баламалы конвенция
V қос және жалпақ қос мотоцикл қозғалтқыштарының бағдарлануын сипаттау кейде жоғарыда айтылған конвенциядан өзгеше болуы мүмкін. Краншафты жүріс бағытына параллель орнатылған V қос қозғалтқышы бар мотоциклдер, мысалы, AJS S3 V қос, Indian 841, Victoria Bergmeister, Honda CX сериясы және 1960 жылдан бері бірнеше Moto Guzzi мотоциклдері "көлденең" қозғалтқыштар деп аталады, ал краншафты жүріс бағытына перпендикуляр орнатылған V қос қозғалтқышы бар мотоциклдер, мысалы, 1970 жылдан бері көптеген Ducati және Harley Davidson мотоциклдері "бойлық" қозғалтқыштар деп аталады. Бұл конвенцияда коленка шағылысының орнына қозғалтқыштың ең ұзын көлденең өлшемі (ұзындығы немесе ені) оның анықтамалық осі ретінде қолданылады.
The description of the orientation of V twin and flat twin motorcycle engines sometimes differs from the convention as stated above. Motorcycles with a V twin engine mounted with its crankshaft parallel to the direction of travel, e. g. the AJS S3 V twin, Indian 841, Victoria Bergmeister, Honda CX series and several Moto Guzzis since the 1960s, are said to have "transverse" engines, while motorcycles with a V twin mounted with its crankshaft perpendicular to the direction of travel, e. g. most Ducatis since the 1970s and most Harley Davidsons, are said to have "longitudinal" engines. This convention uses the longest horizontal dimension (length or width) of the engine as its reference axis instead of the crankshaft.