Кіріспе

Вамос (грекше: Βάμος) – Грекияның Крит аралындағы Ханья аймақтық бірлігіндегі шағын қала және бұрынғы муниципалитет. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасы – «Калликратис» бойынша қазір Апокоронас муниципалитетіне қарасты муниципалдық бірлік, оның тарихи астанасы болып табылады. Ол теңіз деңгейінен шамамен биіктіктегі кішкентай төбеде орналасқан, Ханьядан шамамен қашықтықта. Вамоста бірнеше мейрамханалар, шағын кафелер мен дүкендер, сондай-ақ толық жабдықталған денсаулық сақтау орталығы, мектептер, полиция бөлімшесі және Апокоронас және Сфакия аймақтарының облыстық соты сияқты көптеген мемлекеттік қызметтер бар. Ауылға 8 ғасырда Андалусиядан қуылғаннан кейін Критке паналаған араб басқыншылары негіз салған деседі. Атаудың алғашқы ресми жазбасы (Вамо/Ваму) 1577 жылы Франческо Бароцци салған картада кездеседі, ал 1583 жылғы Венеция санағы бойынша онда 271 адам тұрған. 1646 жылы Османдықтар Апокоронас аймағын басып алған кезде ауыл Батыс Криттің қалған бөлігінің тағдырына ұшырады және 19 ғасырдың ортасына дейін салыстырмалы түрде кішкентай болып қалды. 1834 жылғы Египет санағында ол 30 христиан және 15 мұсылман отбасы тұратын Вамос деп тіркелген. Ханьядан Ретимно және Ираклионға дейінгі басты жолдың үстіндегі стратегиялық орнына байланысты, 1881 жылы ауыл муниципалитет орталығына айналды, ал 1866 жылы Савва Паша Вамосты Сфакияның Лива (ауданы) астанасы етіп таңдады. Келесі жылдары ауыл қарқынды даму кезеңін бастан өткізді, нәтижесінде неоклассикалық элементтері бар жаңа қоғамдық ғимараттар – губернаторлық (Конак/Серей), Османдық казармалары, су резервуарлары және мектептер салынды, олардың ішінде бүгінде қалалық жатақхана ретінде пайдаланылатын атақты Парфеногогия (Қыздар мектебі) болды. Ауылда аймақтың сот, саяси және әскери органдарының көп бөлігі орналасқан. Сондықтан ол сол дәуірдің ресми құжаттарында «сарайлы ауыл» деген мағынаны білдіретін Сарайлықой деп жиі аталады. Дәл осы себепті, 19 ғасырдағы Крит көтерілістері кезінде ауыл христиан революционерлерінің мақсатына айналды. Оның көптеген ғимараттары 1878 жылғы көтеріліс кезінде қирады, олар 1892 жылы Махмут Паша тарапынан қалпына келтірілді. Алайда, ең танымал оқиғалардың бірі – 1895 жылғы көтеріліс кезінде Леонидас Малекакис (Папамалекос) басқарылған революционерлердің Вамосты қоршауы мен басып алуы, бұл грек үкіметін Крит мәселесі бойынша саясатын қайта қарауға және Еуропа державаларын оны шешу үшін белсенді түрде араласуға мәжбүр етті. Нәтижесінде 1896 жылы революционерлер мен Осман билігі арасында алдын ала келісімге қол қойылды, одан кейін 1897 жылғы соңғы көтеріліс және Осман әскерінің кетуі болды, бұл Крит мемлекетінің құрылуына жол ашты. Бұл мемлекет іс жүзінде тәуелсіз болды, бірақ 1912 жылғы Балқан соғыстарына дейін Осман билігі астында қалды, содан кейін ол Грекиямен бірікті. Басты алаңның төбесінде, төмен қарай Вамостың ескі ауданы орналасқан. Жергілікті тұрғындар тобы осы жерде Vamos SA компаниясын құруға шешім қабылдады, ол жергілікті мұра мен дәстүрді сақтауға, тұрақты туризмді дамытуға бағытталған кәсіпорын. Осы мақсатта бірнеше ескі үйлер қонақтарды қабылдау үшін жөнделді, ал кейінгі жылдары бірнеше таверна, өнер галереясы, сәнді кафелер мен жергілікті өнімдер сататын дүкендер ашылды.

Вамостың тарихи "Ламбракеион" орта мектебі

Вамос орта мектебі алғаш рет 1901 жылы Крит мемлекетінің билігімен құрылды, ол сол дәуірде ашылған жиырма грек мектебінің бірі болатын. Мектеп үш сыныптан басталып, 1911–1912 жылдары тағы бір сынып, 1912–1913 жылдары бесінші сынып, ал келесі жылы алтыншы сынып ашылды, осылайша толыққанды орта мектепке айналды. Қазіргі ғимарат – мектептің екінші ғимараты және ол 1936 жылы Сифакис директоры болып жұмыс істеген кезде аяқталды. Ол Вамос қаласының басты бөлігінің үстінде, бұрын Османдық басқармасы (Конак) орналасқан жерде салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1941–1945) ғимарат нацистік казармаға және Апокоронас аймағының штаб-пәтеріне айналды. 1949 жылы Димитриос Ламбракистің (медиа магнаты Христос Ламбракистің арғы атасы) сыйлығымен тағы екі сынып салынды, соның нәтижесінде мектепке оның есімі беріліп, «Ламбракио Гимназио Ваму» деп аталды.