Кіріспе

Атчисон – АҚШ-тың Канзас штатындағы Атчисон округінің орталығы және сол округтің әкімшілік орталығы. Қала Миссури штатынан шыққан АҚШ сенаторы Дэвид Райс Атчисонның құрметіне аталған және Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолының алғашқы шығыс терминалы болған. Сондай-ақ, Атчисон Бенедиктин колледжіне де үйі.

Негізін қалау

Атчисон 1854 жылы құрылды және Миссури сенаторы Дэвид Райс Атчисонның құрметіне аталды, ол Канзас қоныстануға ашылған кезде, жаңа аумақта қала құру жоспарымен бірнеше достарын қызықтырды. Сенатор Атчисон жаңа Канзас территориясының халқының басым көпшілігі құлдықты қолдауын қамтамасыз етуге мүдделі болды, себебі ол жаңа жерлердегі құлдық пен халықтық егемендік идеясының белгілі жақтаушысы еді. Алайда, оның таңдаған орнымен барлығы келіспеді. 1854 жылдың 20 шілдесінде Джон Стрингфеллоу, Ира Норрис, Леонидас Олдхэм, Джеймс Б. Мартин және Нил Оуэнс нақты орнына шешім беру үшін Миссури штатының Платти қаласынан кетіп қалды. Олар өте өнімді ауыл шаруашылығы аймағының табиғи шығу ортасын тапты. Джордж М. Миллион мен Сэмюэл Диксон өзенге жақын жерлерге талап қойды; доктор Стрингфеллоу Миллиондікінен солтүстікке жатқан жерге талап қойды. Миллион өзінің талабын 1000 долларға сатты – бұл өте қымбат баға еді. Қалалық компания ресми түрде құрылғанда он сегіз адам қатысты. Компания жерді 100 үлеске бөлді, мүшелері әрқайсысы бес үлеске ие болды, ал қалғаны барлығының ортақ иелігінде қалды. 1854 жылдың 20 қыркүйегінде Генри Кун 480 акр (1,9 км²) жерді зерттеп, жоспарын жасады, ал келесі күні жер участақтарын сату белгіленді. Бұл үлкен маңызға ие болды, себебі сенатор Атчисон күннің саяси мәселесі бойынша сөз сөйлейтіні белгілі болды, сондықтан сату саяси және коммерциялық маңызы бар шара болады деп күтілді. 21-ші күнгі отырысында жаңа қауым үшін маңызды екі мемлекеттік мекеме – қонақ үй мен газет құру жоспарланды. Қалалық компанияның әр үлесі 25 долларға бағаланды, түскен қаражат Ұлттық қонақ үйін салуға жұмсалды, ол 1855 жылдың көктемінде аяқталды, ал доктор Стрингфеллоу мен Роберт С. Келлиге 400 доллар баспахана салуға берілді. "Скваттер суверен" газеті, құлдықты жақтаған, 1855 жылдың 3 ақпанында алғаш рет жарық көрді. Бұрын ол Либертиде (Миссури штаты) "Демократиялық платформа" деген атпен шығарылған. 1857 жылдың көктемінде Самуэль С. Померой, Роберт МакБратни және Ф. Г. Адамс оны сатып алды, олар газеттің саясатын өзгертіп, сол жылдың күзіне дейін еркін штаттық газет ретінде жариялады, содан кейін Померой жалғыз иесі болды. Атчисондағы алғашқы пошта бөлімі 1855 жылдың 10 сәуірінде ашылды, Келли пошта бастығы болып тағайындалды. Ол кейіннен Отис үйі орналасқан блоктан кішкентай ғимаратта ашылды. 1883 жылдың шілдесінде тегін жеткізу жүйесі енгізілді. Көп жылдар бойы Миссури өзенінің бойында кең ауқымды сауда болды, ол табиғи түрде Левенвортта шоғырланды, бірақ 1855 жылдың маусымында Ливингстон, Кинкед және Ко, Хупер және Уильямс сияқты бірнеше құрлықтан жүк тасымалдаушылар Атчисонды өздерінің жабдықтау орталығы ретінде таңдауға көндірілді, бұл Атчисонды коммерциялық орталық ретінде орнатуға негіз болды. Жаңа қалада бизнесті ашуға алғашқы саудагерлер Джордж Чаллис, Бернс Брос, Стивен Джонстон және Сэмюэл Диксон болды. 1855 жылдың 30 тамызында Атчисон қала ретінде тіркелді. Доктор Стрингфеллоу 1857 жылдың күзінде Солтүстік Атчисонды зерттеп, жоспарын жасады. Бұл қосымшалардың қызу қарқынына бастады. 1858 жылдың ақпанында Джон Робертс Батыс Атчисонды жоспарлап, орналастырды, ал мамыр айында Сэмюэл Диксон өзінің жерін Оңтүстік Атчисон ретінде зерттеді. Тағы бір қосымшаны Джон Чаллис жасады. 1858 жылға дейін қала құлдықты қолдаған бекініс болды, бірақ сол жылы құлдыққа қарсы күштер қаланың билігін иеленді. 1858 жылдың 12 ақпанында заң шығарушы орган Атчисон қаласына жарғы берді, ол 2 наурыздағы арнайы сайлауда халық тарапынан мақұлданды. Бірінші қалалық шенеуніктер 1858 жылдың 13 наурызындағы екінші арнайы сайлауда сайланды, ал республикашыл Сэмюэл С. Померой қала әкімі болып сайланды. Көптеген католиктерді құрайтын неміс халқы жаңа қалалық әкімдіктің жексенбілік жабылу заңдарына қарсы болды, бірақ шіркеу қызметтерінен кейін жексенбі күндері сыра сатуға рұқсат беретін қанағаттанарлық келісімге қол жеткізілді.

Ерте дамуы

Қаладағы алғашқы мектептер жекеменшік болды, оның ішінде немістер басқаратын діни мектептер де бар еді. 1857 жылы Лиззи Бей алғашқы ағылшын мектебін ашты. Бірінші мектеп округі 1858 жылдың қазан айында құрылды, ал бір айдан кейін Атчисон және Коммерциялық көшелерінің қиылысында Атчисон тегін жоғары мектебі ашылды.

Азаматтық соғыс

Америка Азамат соғысы басталғанда Атчисон қаласында үш милиция ротасы құрылды, олардың мүшелері Канзас полктеріне қатысты. Олар А, С роталары және «Кез келген қиындыққа дайын» деген атпен белгілі болды. 1861 жылдың қыркүйек айының басында Миссуриден басып кіру қаупі болғандықтан, қала қорғаныс жасағын ұйымдастырды, ал айдың 15-і күні тағы бір рота құрылды, ол кейіннен штаттық полкке енді. 1863 жылы Атчисон қаласы округ сарбаздарына көмектесу үшін 4000 доллар жинады, ал Лоренс қаласындағы қырғыннан кейін сол қаланың зардап шеккен халқына да сондай сома көмек ретінде берілді. Қала тұрғындары шекаралық округтердегі қарақшылар мен заңсыз ұрыларды ұстауға азаматтық билікке көмектескен сақшыл комитеттеріне де қосылды. Соғыс кезінде Атчисон көптеген jayhawkers тобының штаб-пәтері болды, оның ішінде Кливленд атымен танылған Чарльз Метц те бар еді. Метц, бұрын Миссури штатының түрмесінде отырған, Миссуриге шабуыл жасау үшін Атчисонды штаб-пәтері ретінде таңдады және қала тұрғындары оны қуанышпен қарсы алды. Ол Миссури фермерлерінен жүздеген жылқы ұрлап, Канзаста сатты. Ол оңтүстікке жақындығы күдік тудырғандарды тонады және қалада қалу жағдайында бірнеше көрнекті азаматтарды өлтіру және тонаумен қорқытты. Ол тіпті Атчисонның алғашқы президенті П.Т. Абеллді де қууға батылдық танытты, ол Азамат соғысы аяқталғанға дейін елден кетуге мәжбүр болды. Ол өкіметтік органдардың оны тоқтату әрекеттеріне қарсы тұрды, бірақ ақырында 1862 жылы атып өлтірілді. Ол Миссури штатының Сент-Джозеф қаласына жерленген.

Индустрияландыру

1850-ші жылдардың соңында Калифорнияны теміржол арқылы елдің қалған бөлігімен байланыстыру жоспарлары жасалды. Батыс терминалының логикалық орны Сан-Францискода немесе оның маңында болды, бірақ шығыс терминалы әлі таңдалмаған еді. Атчисон аяқтау пункты ретінде таңдалу үшін күшті бәсекеге түсті және оның позициясын нығайту үшін 1857 және 1859 жылдар аралығында Сент-Джозефтен Атчисонға дейін теміржол желісі салынды, ол негізінен Атчисон азаматтары жинаған 150 000 долларға қаржыландырылды және шығыс жағындағы Ханнибал және Сент-Джозеф теміржолымен (Hannibal & St. Joseph R. R.) байланысты. Атчисон және Топека теміржолы 1859 жылы Атчисонды шығыс аялдамасы ретінде және Канзасты оңтүстік-батысқа теміржолмен қосу мақсатымен құрылды. Құрылыс Азамат соғысының кесірінен кешіктірілсе де, 1863 жылы Канзасқа бірінші құрлықарлық теміржолды салу үшін Юнион Пасификке (Union Pacific) берілгенге ұқсас жер грантын федералды үкімет берді, ол жаңадан құрылған Атчисон, Топека және Санта-Фе теміржолына (AT&SF) берілді. Соңында, 1868 жылы Топекадағы желіде құрылыс басталды, бірақ бағыты батысқа және оңтүстікке, Колорадо шекарасына қарай болды. Атчисон мен Топека арасындағы байланыс, 50 мильден аз қашықтықта, 1872 жылдың мамырына дейін аяқталмады. Қала ірі теміржол орталығы болуға тырысты, бірақ Канзас-Сити мен Омахадан озып кетті, себебі біріншісінің өнеркәсіптік мүмкіндіктері жоғары болды және Техасқа байланысы бар еді, ал екіншісінің байланысы Сент-Луиске емес, Чикагоға бағытталған. Сонымен қатар, Атчисонды қолдаушылар бір жобаға біріге алмады, оның орнына күштерін оңтүстік-батысқа, батысқа және солтүстік-батысқа шашыратып, олардың ешқайсысы сәтті болмады. "Атчисон және Пайк Пикі" (Atchison and Pike's Peak) деп аталатын жоба ақырында Юнион Пасифик компаниясына тиесілі болды, ал Атчисон-Небраска (Atchison Nebraska) байланысы аяқталып, басқа инвесторларға сатылды. Пікір таластар салдарынан көпірлер, мал қоймалары, астық көтергіштері, қоймалар мен теміржол алаңдарын салу кешіктірілді, бұл Атчисон кәсіпкерлерінің арасындағы келіспеушілікті көрсетті. Дегенмен, Сент-Джозефке (St. Joseph) қосылу аяқталып, Миссури-Тынық мұхитының (Missouri Pacific) бөлігіне айналғаннан кейін, сондай-ақ AT&SF жүйесімен байланыс орнағаннан кейін, Атчисонға индустрияландыру жетті. 1860-шы жылдардың соңы мен 1870-ші жылдардың басында Атчисон қаласында астық көтергіштері, ұн диірмендері және зығыр диірмені салынды. Бірнеше белгілі бизнесмендер қаладағы құю цехын басқаратын капитан Джон Ситонды 1872 жылы Атчисон құю және машина жасау зауытын жақсарту үшін қалаға шақырып алды. Зауыт көп ұзамай әсем темір қоршаулар, спиральді баспалдақтар және жылқыларға арналған тіректер шығара бастады. Ситон өзінің Альтон операцияларының барлығын Атчисонға көшіргендіктен, құю зауыты тез кеңейді және Ситон құю зауытын құрды. 1872 жылы бұл зауытта 200-ден астам адам жұмыс істеді және айлық жалақысы 14 000 доллардан асты. Келесі жылдары тез өсіп, 1870-ші жылдардың көп бөлігінде Ситон Ли (Seaton Lea) деп аталды, ал 1880 жылы Атчисон құю және машина жасау зауыты (Atchison Foundry and Machine Works) болды. 1881 жылы Небраска штатының Линкольн қаласында филиал салынды, бірақ 1887 жылы жабылды. 1905 жылы Гарри Э. Мучник, бұрын AT&SF теміржолында жұмыс істеген, теміржол локомотивтерін салуға қажетті дайын материалдарды өндіретін Локомотивтік дайын материалдар компаниясын (Locomotive Finished Materials Company) құрды, бұл компания Ситонның құю зауытымен тығыз байланыста жұмыс істеді. 1912 жылы Джон Ситонның қайтыс болғаннан кейін екі компания 1914 жылы бірікті. 1872 жылы Атчисонға келгеннен кейін Джон Ситон қаланың жетекші азаматтарының біріне айналды. Қаланың өнеркәсіп орталығы болған құю зауытын құрудан басқа, ол жергілікті театрға ие болды, мектеп кеңесінде қызмет етті, 1889 жылы Канзас заң шығарушы органына сайланды, Канзас түрме кеңесінде қызмет етті және Канзас губернаторы лауазымына ұсынылды. Ол 1912 жылдың 12 қаңтарында қайтыс болды. 1914 жылы Гарри Мучник революциялық дизельдік локомотив поршень сақинасын ойлап тапты. 1924 жылы Джон Ситон құю зауыты тиімді балқыту үшін электрлік дуалдық пеш құрды. 1924 жылы Атчисон темірден болатқа көшуді бастады, бұл бу локомотивтерінен дизельдік локомотивтерге көшуге мүмкіндік берді. Бірінші болат локомотив шассисі 1934 жылы құрастырылып, құйылды және жиналды. 1938 жылы LFM компаниясы General Motors Electric Motive Division (EMD) үшін күн сайын 18 локомотив шассисін жасады және EMD-ге негізгі компоненттерді жеткізуші болып қала берді. 1958 жылы Роквелл (Rockwell) LFM Steel Foundry компаниясын EMD және GM (Progress Rail) үшін локомотив шассисін жасау мақсатымен сатып алды. Rockwell Transit Truck Design Group 1960 жылы құрылды. Rockwell Manufacturing және Rockwell International 1956 жылдан 1993 жылға дейін компанияға иелік етті және 1991 жылы LFM-ді Atchison Casting Corporation (ACC) деп атады. Atchison Casting 1994 жылы акционерлік қоғамға айналды. ACC 1995 жылы Hawker Siddeley компаниясынан Old Canadian Steel Foundry компаниясын Монреаль қаласында (Канада) сатып алды. Қазіргі кезде зауыт негізінен теміржол көлігінің компоненттерін, соның ішінде Сан-Франциско, Чикаго, Атланта және Вашингтон округіндегі қалалық теміржол жүйелері үшін локомотив шассилерін өндірумен айналысады. Компания түрлі бірігулерге, қайта ұйымдастыруларға және атауларын өзгертуге ұшырады, соңғы өзгеріс Австралияда орналасқан Bradken компаниясы сатып алғаннан кейін болды.

География

Қала Миссури өзенінің батыс жағасында орналасқан, сонымен қатар бұл Канзас және Миссури штаттарының шекарасын белгілейді. АҚШ 59-шы және АҚШ 73-ші тас жолдарының қиылысында орналасқан қала, Сент-Джозефтен оңтүстік-батысқа қарай 21 миль (34 км), ал Левенворт Канзастан солтүстік-батысқа қарай 25 миль (40 км) қашықтықта жатыр. Атчисон мен Левенворт арасындағы АҚШ 73-ші тас жолының бөлігі, Атчисоннан солтүстікке қарай K 7 тас жолын бойлай өтетін Glacial Hills Scenic Byway-дің бір бөлігі болып табылады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 8,29 шаршы миль (21 км²), оның ішінде 7,83 шаршы миль (20 км²) құрлық және 0,46 шаршы миль (1 км²) су.

Климат

Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Атчисон ыстық жазғы ылғалды континенталды климат (Dfa) немесе изотерма қолданылса ылғалды субтропиктік климат (Cfa) аймағында орналасады. Жыл бойы температура қаңтар айында шамамен төменгі орташа температурадан шілде айында шамамен жоғары орташа температураға дейін ауытқиды. Максималды температура жылына орташа есеппен 38 күнге жетеді және жылына орташа есеппен 3 күннен аспайды.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 11 021 адам, 3 933 үй шаруашылығы және 2 447 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 4 442 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 87,9% ақ нәсілді, 7,2% афроамерикалық, 0,6% американдық үндістер, 0,5% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,7% басқа нәсілдер және 3,1% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын америкалықтары халықтың 2,7% құрады. 3 933 үй шаруашылығының 33,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 43,0% -ы бірге тұратын жұбайлар, 13,9% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,3% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 37,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,9% жеке тұлғалардан тұрды, ал 13,2% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,45 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,08 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 31,6 жасқа тең. Тұрғындардың 23,7% 18 жасқа дейін, 18,6% 18 мен 24 жас аралығында, 20,9% 25 пен 44 жас аралығында, 22,2% 45 пен 64 жас аралығында және 14,6% 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,2% ер адам және 52,8% әйел адам.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 10 232 адам, 3863 үй шаруашылығы және 2437 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 4220 тұрғын үй, орташа тығыздық көрсеткіші. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 88,56% ақ нәсілді, 7,80% қара немесе афроамерикалық, 0,51% американдық үндістер, 0,41% азиялық, 0,09% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,65% басқа нәсілдер және 1,99% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латын америкалықтары халықтың 2,58% құрады. 3863 үй шаруашылығының 30,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 46,8%-ы бірге тұратын жұбайлар, 12,6%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 36,9%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 32,0%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,7%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,39, ал отбасының орташа мүше саны 3,00 болды. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 25,7%-ы 18 жасқа дейінгілер, 13,8%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 23,5%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 19,5%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 17,5%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 35 жасқа тең. Әр 100 әйелге 88,0 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 83,3 еркек шақ келді. Қала бойынша үй шаруашылығының орташа табысы 31 109 доллар, ал отбасының орташа табысы 37 100 доллар құрады. Ер адамдардың орташа табысы 31 027 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 20 262 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 441 долларды құрады. Отбасылардың 9,5%-ы және халықтың 17,0%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,4%-ы және 65 жастан асқандардың 22,0%-ы.