Кіріспе

Гудиетрам, жайылмалы тілде Гудияттам (; сондай-ақ Гудияттам деп те аталады) – Үндістанның Тамил Наду штатындағы Веллор ауданындағы муниципалитет. Ол Бангалор мен Ченнай қалаларының арасында орналасқан, ал Веллор ауданы қаладан 33 шақырым қашықтықта. 2011 жылы қаланың халқы 235 672 адамды құрады. Муниципалитет атауының шығу тегі тамил тіліндегі «Гудие трам» деген сөзден басталады, ол «адамдардың қоныстануы» деген мағынаны білдіреді. Гудияттам халқының ежелгі кәсібі – қолмен тоқу.

Этимология

Кулотунга Чола қалаға "Жайамконда Сатурвети Мангалам" деп ат қойды. Содан кейін қала жылдам дамып қоныстанды, сондықтан қаланың аты "Күдиятрем" деп өзгертілді, ол кейіннен ағынға байланысты "Гудияттам" болып өзгерді. Аңыз бойынша, Карикала Чолан бұл жердегі орманды алғаш тазартып, сосын адамдарды қоныстандырған, сол себепті қала "Кудиетрам" деп аталған, ол "Гуди йетрам" болып дамыған. Бұл аңызға дәлел – қалада Чола патшалығынан тараған бір ғана қауым тұрады. Ченджиде (қазіргі Куддалор ауданында) табылған 14 ғасырға жататын жазуда да қала "Гуди йетрам" деген атпен тіркелген. Уақыт өте келе, және әсіресе британдықтардың тілінің әсерінен атауы "Гудиятхам" болып өзгерген.

Тарих

Бұрын қаланы Кулотунга Чолан жерді кеңейту арқылы құрған. Ол оны "Жайамконда Сатурвети Мангалам" деп атады. Бірнеше жылдан кейін қалаға көптеген адамдар қоныстанды. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, қала Чола әулеті тұсында гүлденген. Қала шетінде римдік шарап құмыралары мен монеталар көптеп табылған. Қаланың бар екендігі туралы 1075 жылы Кулотунга Чоланның алғашқы билеу кезеңіне арналған ежелгі жазбада айтылған. Капулешвара ғибадатханасы Кулотунга Чоланның бірінші әулеті тұсында болған. Билеу кезінде патша күтіп-бағу үшін және шам майы сатып алу үшін 90 ешкі сыйлаған. Бұл жазбалар Капулешвара ғибадатханасының Нанди Веда жазбасында сақталған. Ежелгі ғибадатхана Наллореде (сонымен қатар) Жайамконда Садурведе Мангалам қаласында салынған. Қала Тондай Мандалам аймағындағы жеңісінен кейін Кулотунга патшаға сыйға берілген. Ғибадатхана Виджаянакара патшалары тарапынан одан әрі қайта жаңартылған. Бұл ғибадатхана Чола және Виджаянакара патшалықтарының ескерткіштерінің символы болып табылады. Шри Лакшмайя Четти 1850 жылы сарылар мен лунгилер сияқты қолмен тоқылған өнімдерді сататын мата дүкенін ашқан қаланың дамуына бастама берді. Ол халықты қолөнер бұйымдарын тоқуға ынталандырды, сондай-ақ солтүстік Үндістанға қолөнер бұйымдарын экспорттаған және Касиді импорттаған алғашқы адам болды.

География

Гудиятхам – Веллоре ауданындағы ең ірі муниципалитет қаласы. Гудиятхам Ченнаиден шамамен 160 км батысқа, ал Бенгалурудан 165 км оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қала Андхра-Прадеш штатының шекарасына жақын. Келесі аудандар оған жақын орналасқан:
Читтур ауданы – 38,9 км
Колар ауданы – 97 км
Канчипурам ауданы – 91,7 км
Тируваннамалай ауданы – 91,8 км

Өзендер

Гоундания Маханади қаланың орталығынан ағатын маусымдық өзен. Палар өзенінің саласы болғандықтан, ол да су қабылдайды және Палликондада Палар өзенімен қайта қосылады. Мордана тоғаны және Раджатоппу бақылау пункты – бұл өзен арқылы салынған тоғандар.

Демография

2011 жылғы халық санауы бойынша Гудияттамның халқы 235 672 адамды құрады, әр 1000 еркекке 1029 әйел шаққанда, бұл ұлттық орташа көрсеткіш 929-дан әлдеқайда жоғары. Алты жасқа дейінгілердің саны 9 273 болды, оның ішінде 4 738 еркек және 4 535 әйел. Халықтың 16,8%-ын касталық топтар, ал 0,1%-ын тайпалық топтар құрады. Қаланың сауаттылық деңгейі 77,46%-ды көрсетті, бұл ұлттық орташа көрсеткіш 72,99%-дан жоғары. 2011 жылғы діни санақ мәліметтері бойынша Гудияттамда 81,58% индуист, 16,96% мұсылман, 0,98% христиан, 0,01% сикх, 0,01% буддист, 0,28% джайнист, 0,16% басқа діндерді ұстанатын және 0,02% дінге жатпайтын немесе діни нанымын білдірмеген адамдар бар.

Төрағалардың хронологиялық тізімі

М. В. Бхимаража Сенгунда Мудалиар

М. В. Свамината Сенгунда Мудалиар

Саясат

Гудияттам сайлау округі Веллор сайлау округінің құрамына кіреді. Камараджар Тамил Наду бас министрі болған кезде Гудияттам сайлау округінен заң шығарушы жиналыстың депутаты болып сайланған.

Экономика

Тәуелсіздік алғаннан кейін тұңғыш рет ұлттық ту Гудйаттам қаласында тоқылған. Бұл туды тұңғыш премьер-министр Пандит Джавахарлал Неру 1947 жылғы 15 тамызда Қызыл Қабырғада көтерген. Ұлттық көшбасшылар Мотилал Неру мен Сардар Валлабхай Пател 1947 жылғы 12 тамыздағы хатында тоқымашыларды құттықтаған. Гудияттамда қауіпсіздік сіңіргіштері, лунгилер және бидилердің шағын өндірісі бар. Қауіпсіздік сіңіргіштері индустриясы Тамил Надуда Сивакасиден кейін екінші орында тұрады. Гудияттамды сіңіргіш қораптарының фабрикалары үшін «Шағын Сивакаси» деп атайды. Бидилер Пәкістан мен Үндістанның басқа да аймақтарына экспортталады. Мұнда өндірілетін қол және электр тоқыма лунгилер Үндістан, Африка және Араб елдеріне сатылады. Таяу Шығысқа қол тоқыма лунгилер Гудияттамнан экспорттаумен айналысатын фирмалар арқылы жеткізіледі. Жақын ауылдардың негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы. Мұнда қант қамысы, күріш және басқа да көкөністер өсіріліп, Гудияттамдағы тамил тілінде Улавар Сантай деп аталатын жақын маңдағы базарларға тасымалданады. Мал шаруашылығы мен сүт өндірісі де маңызды, және ауыл тұрғындарының көпшілігі ауыл шаруашылығымен де, мал шаруашылығымен де айналысады. Бір ғасырдан астам уақыттан бері Неллорепет маңында әр сейсенбіде сиыр мен бұқа базары өткізіліп келеді. Қалада оннан астам кинотеатр бар. Алты кинотеатр Камараджар көпіріне жақын орналасқан. Мұраган және Рагурам кинотеатрлары да қалада орналасқан. Гудияттам алтын әшекейлер өндіруімен танымал. Қалада 50-ден астам зергерлік дүкен бар. Катпади-Жоларпеттай теміржол желісінде орналасқандықтан, Ченнаи және Бенгалурумен жақсы байланысты. Неллорепет маңында әр сейсенбіде бір ғасырдан астам уақыттан бері сиыр мен бұқа базары өткізіліп келеді.

Ас мәзірі

Гудиятамның ерекше тағамдары – палкова, тәтті самоса, сондай-ақ вегетариандық және етті дум биряни. Бұл ас-ауызды бұрын осы аймақты билеген Аркот навабтары таныстырған. Амбур/Ваниямбади биряниі "дхалча" деп аталатын қышқыл баклажан соусымен және кесілген пияз, ақ қаймақ, помидор, бұрыш және тұз қосылған пачади немесе раитамен беріледі. Оның ерекше хош иісі бар және асқазанға жеңіл. Дәмдеуіштер мөлшері орташа, ал соус негізі ретінде ақ қаймақ қолданылады. Сонымен қатар, ет пен күріштің арақатынасы жоғары. Палкова – қандай да бір су қосылмай, тек қана толық майлы, қою сүтпен байытылған сүт тәттісі. Оған қант қосылады. Бұл жұмыртқасыз сүт рецепті. Палкованы Сүт педасы деп те атайды.

Көлік

Қалалық әкімшілікте қала ішіндегі және қалааралық бағыттарды қамтамасыз етуге жабдықталған екі автобус станциясы бар. Ең жақын теміржол стансалары Гудиятам және Амбур қалаларында орналасқан. Ең жақын теміржол түйіндері – Катпади түйіні және Читтур түйіні (АП штаты). Ең жақын әуежайлар Веллор, Бенгалуру және Ченнай қалаларында орналасқан. Ең жақын теңіз порты – Ченнай.

Жолдар

2010 жылы Ұлттық тас жол №75 (NH 75) ашылғаны жарияланды. NH75 Мангалуру қаласынан Виллупурамға, содан кейін Веллор мен Тируваннамалайға баратын жолмен қаладан өтеді. Ең жақын тас жол торабы Палликондада орналасқан.

Туризм

Гудияттам қаласында көптеген ғибадатханалар бар. Паллава дәуірінің суреттері Мелмалайямпатту ауылының жанындағы төбелерде көрінеді. Табиғи үңгір құрылыстарының үстінде жайна мүсіндерінің суреттері табылды. Бұл артефакттар уақыт өте келе жойылды және қазір тек олардың қалдықтары ғана сақталған. Доктор Нагасами өзінің "Овия Паавай" атты еңбегінде осы монументалды суреттер туралы толыққанды мәлімет береді. Дегенмен, қазір тек 7 және 8 ғасырлардағы суреттердің қалдықтарын ғана көруге болады. Жайна құрылысының қалпына келтірілген ғимараты үңгір суреттерінің тікелей астында орналасқан. Жақын жердегі күл қазындысынан қара және қызыл тоқымдар мен плиткалармен бірге бірнеше палеолиттік ескерткіштер табылған. Суреттерде жалликатту шайқасы, барспен күрескен жауынгер және бұқа арбасында отырған адам бейнеленген. Археологтар суреттердің 5000 жылдан астам екенін растады. Неллорепеттегі Карупулеесваара ғибадатхана кешені, сондай-ақ Баласартулеесваара (Бала жолбарысы Есваара) ғибадатханасы 1000 жылдан астам бұрын салынған және Гудияттам қаласымен тарихи байланыста. Бұл ғибадатхана арба фестивалі – Тхаер Тирувижасымен мәшһүр. Бұл ғибадатханада дана Гундания Риши тұрған, ал қаладан өтетін өзен "Гундания Маха Нади" оның құрметіне аталған. Ғибадатханада арыстан шұңқыры (Симха Кулам) бар. Еррукампатту Шри Ранганатхасвами ғибадатханасы 9 ғасырдың соңында немесе 10 ғасырдың басында салынған және Вишну құдайына арналған Ранганатха ғибадатханасымен байланысты. Ғибадатхананы биік қақпасы бар қабырға қоршап тұр. Бұл ғибадатхана аймақтағы көптеген Чола ғибадатханаларынан геометриялық, бірақ қалпына келтірілген қақпасы мен мұнаралық әшекейлерімен ерекшеленеді. Сыртқы қабырғалар пілястрлар мен нишалардан басқа, көбінесе әшекейленбеген, ал карниз алдыңғы жағында (куду) көптеген тұйық терезелер бар.