Кіріспе

Қатты дененің бетіндегі электр зарядтары

Беттік заряд – екі өлшемді бетте кездесетін электр заряды. Бұл электр зарядтары осы 2D бетпен шектелген, ал беттік заряд тығыздығы шаршы метрге кулондармен (C•m−2) өлшенеді және беттегі зарядтың таралуын сипаттау үшін қолданылады. Электр потенциалы беттік заряд арқылы үздіксіз, ал электр өрісі үздіксіз емес, бірақ шексіз емес; егер беттік заряд диполь қабатынан тұрмаса. Керісінше, потенциал және электр өрісі кез келген нүктелік немесе сызықтық зарядта шексіз болады. Физикада тепе-теңдік күйінде идеалды өткізгіштің ішкі бетінде заряд болмайды; өткізгіштің барлық заряды оның бетінде орналасады. Дегенмен, бұл тек шексіз электр өткізгіштігіне ие идеалды жағдайға қатысты; нақты өткізгіштің зарядының көп бөлігі өткізгіш бетінің тері тереңдігінде орналасады. Диэлектрлік материалдар үшін сыртқы электр өрісі қолданғанда, материалдағы оң және теріс зарядтар қарама-қарсы бағытта аз ғана жылғалысады, нәтижесінде көлемде поляризациялық тығыздық және бетте байланған заряд пайда болады. Химияда беттің зарядталуына әкелетін көптеген процестер бар, оларға иондардың адсорбциясы, протондалу немесе депротондалу, сондай-ақ жоғарыда айтылғандай, сыртқы электр өрісін қолдану жатады. Беттік заряд электр өрісін тудырады, ол бөлшектердің тартылуына және тебілуіне себеп болады, көптеген коллоидтық қасиеттерге әсер етеді. Бөлшек сұйыққа енген кезде беттік заряд дерлік әрқашан бөлшектің бетінде пайда болады. Көптеген сұйықтықтарда оң (катиондар) және теріс (аниондар) иондар бар. Бұл иондар объектінің бетімен өзара әрекеттеседі. Бұл өзара әрекеттесу олардың кейбіреулерінің бетке адсорбциялануына әкелуі мүмкін. Егер адсорбцияланған катиондардың саны адсорбцияланған аниондардың санын басып өтетін болса, бет оң электр зарядына ие болады. Беттік химиялық топтың диссоциациясы – беттік зарядқа әкелетін тағы бір мүмкін механизм.

Кондукторлар

Гаусс заңы бойынша, теңгерімдегі ток өткізетін өткізгіштің ішкі жағында заряд болмайды. Керісінше, өткізгіштің барлық заряды бетінде орналасады және мына теңдеумен өрнектеледі:

мұнда E – өткізгіштегі зарядтың тудырған электр өрісі, ал – бос кеңістіктің диэлектрлік тұрақтысы. Бұл теңдеу тек қана шексіз үлкен ауданы бар өткізгіштер үшін ғана қатаң түрде дұрыс, бірақ E өткізгіш бетінен өте кішкентай Евклид қашықтығында өлшенген жағдайда жақсы жуықтама береді.

Гуй-Чепман

Гоуй-Чепмен теориясы статикалық бет зарядтарының бет потенциалына тигізетін әсерін сипаттайды. "Гоуй зарядталған беттегі интерфейстік потенциалдың, оның бетіне жабысқан белгілі зарядты иондардың болуымен және ерітіндіштегі қарама-қарсы зарядты иондардың тең санымен байланыстырылуы мүмкін деп ұсынды". Оң беттік заряд екі қабатты құрайды, себебі ерітіндіштегі теріс иондар оң беттік зарядты теңестіруге бейім. Қарсы иондар қатаң ұсталмайды, бірақ олардың кетуінен туындаған қарсы потенциал осы тенденцияны шектейтінге дейін сұйық фазаға диффузияға ұмтылады. Қарсы иондардың кинетикалық энергиясы пайда болған диффузиялық екі қабаттың қалыңдығына белгілі бір дәрежеде әсер етеді. C, беттегі қарсы ион концентрациясы және , сыртқы ерітіндідегі қарсы ион концентрациясы арасындағы қатынас Болцман факторы болып табылады:

мұнда z – ион заряды, e – протон заряды, kB – Болцман тұрақтысы және ψ – зарядталған беттің потенциалы. Дегенмен, бұл бетке жақын жерде дәл емес, себебі ол молярлық концентрацияның белсенділікке тең деп есептейді. Сондай-ақ, иондар нүктелік зарядтар ретінде модеделденген және кейіннен түзетілген деп есептейді. Бұл теорияның жетілдірілген нұсқасы, өзгертілген Гоуй-Чепмен теориясы деп белгілі, иондардың бетпен өзара әрекеттесуіне қатысты ең жақын жақындасу жазықтығының шекті мөлшерін қамтиды.

Жер бетінің потенциалы

Жер бетіндегі заряд пен жер бетіндегі потенциал арасындағы қатынасты Грэйм теңдеуі арқылы көрсетуге болады, ол Гауй-Чепмен теориясынан электронейтралдық шартын қабылдап туындаған. Бұл шартқа сәйкес, қос қабаттың жалпы заряды жер бетіндегі зарядтың теріс мәніне тең болуы керек. Бір өлшемді Пуассон теңдеуін қолданып және потенциал градиенті шексіз қашықтықта 0-ге тең деп есептесек, Грэйм теңдеуін аламыз: Егер осы итергіш күштер бұзылса, мысалы, тұз немесе полимер қосылғанда, коллоидты бөлшектер суспензияны сақтап тұра алмайды және одан кейін флокуляцияланады.

Электрокинетикалық құбылыстар

Электрокинетикалық құбылыстар электрлік қос қабаттан туындайтын әртүрлі әсерлерді қамтиды. Көрікті мысал – электрофорез, онда ортадағы зарядталған бөлшектер қолданылған электр өрісі әсерінен қозғалады. Электрофорез биохимияда, мысалы, ақуыздар сияқты молекулаларды мөлшері мен заряды бойынша ажырату үшін кеңінен қолданылады. Басқа мысалдарға электроосмоз, тұну потенциалы және ағын потенциалы жатады.

Тіркегіштер/бедерлер

Зарядталған беттер көбінесе белгілі бір молекулаларды сіңірмейтін беттерді жасау үшін пайдалы (мысалы, негізгі ақуыздардың сіңуін болдырмау үшін оң зарядталған бет қолданылуы керек). Полимерлер осы жағынан өте тиімді, себебі оларды иондалатын топтармен функционалдауға болады, бұл сулы ерітіндіге батырылғанда беттік зарядты қамтамасыз етеді.