Хосе Мария Монкада Тапиа: Никарагуа президенті (1929-1933)

Кіріспе

Никарагуа президенті 1929-1933 жылдары (1870–1945)

Хосе Мария Монкада Тапия (8 желтоқсан 1870 – 23 ақпан 1945) – Никарагуа президенті 1929 жылдың 1 қаңтарынан 1933 жылдың 1 қаңтарына дейін қызмет еткен.

Саяси мансап

Испания және Австрия тегінен шыққан бай отбасында туған Монкада 1910 жылы либералдық диктатор Хосе Сантос Зелаяны құлатуға жауапты консервативті генералдардың бірі ретінде танылды. Никарагуа саясатындағы мансабын Гранадада жарық көрген консервативті газеттің журналисі ретінде бастады. Зелая диктатурасы кезінде Монкада үкіметті қолдайтын газет шығарды, бірақ 1906 жылы диктатормен келіспей, Гондурасқа қашып кетті. Ол жерде консервативті көтеріліске дейін ішкі істер министрінің орынбасары болып қызмет етті. Зелая құлатылғаннан кейін Монкада 1910 жылдан 1911 жылға дейін консервативті үкіметте ішкі істер министрі болды. Алайда Монкада консерваторлармен келіспей, Либералдық партияға өтті. Монкада Либералдық партияның мүшесі еді. 1910 жылы Либералдық партиядан Хосе Сантос Зелая үкіметтен кетіп қалды. 1925 жылы Никарагуа үкіметінің консервативті бақылауына қарсылығын жалғастыра отырып, ол Коста-Рикаға қашуға мәжбүр болды, онда либералдардың билікке қайта оралуына қолдау көрсетуді жалғастырды. 1926 жылы президент Адольфо Диас қайта сайланғаннан кейін генерал Эмилиано Чаморро жасаған төңкеріс (теңіз жаяу әскерлерінің шығарылуынан кейін) АҚШ қолдауын алмады. Либералдық күштер Диас үкіметін құлатуға тырысты. Монкада Хуан Баутиста Сакаса және Аугусто Сезар Сандиномен бірге көшбасшылардың бірі болды. АҚШ Диас үкіметін әскери қолдаумен қамтамасыз етті, ал либералдық күштер Манагуаны басып алуға аздап қалғанда, АҚШ соғысушы тараптарды билікті бөлісу туралы келісімге, Эспино Негро келісіміне келісуге мәжбүр етті. Монкада мен Сакаса бітім жасады, бірақ Сандино қарсылық көрсетіп, күресін жалғастырды және АҚШ теңіз жаяу әскерлеріне қарсы партизан соғысын жүргізді. Бірақ 1928 жылы, теңіз жаяу әскерлері бақылаған сайлаудан кейін Диас президенттік лауазымынан Монкадамен ауыстырылды.

Өмірбаян

Көп жылдар бойы Никарагуада либералдық және консервативтік партиялар арасында қақтығыс күшейді. "Ерлерге сайлау құқығын, шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін, сондай-ақ елдің материалдық байлығын арттыруды" жақтаған Либералдық партия 1893 және 1909 жылдар аралығында президент Хосе Сантос Зелая басшылығымен билікке ие болды. 1909 жылы Консервативтік партия АҚШ қолдауымен төңкеріс жасады, көптеген американдықтар Зелаяның қатыгездік әрекеттеріне байланысты төңкерілгендерге көмектесті және олар "жерге қол жеткізу үшін және тау-кен және ауыл шаруашылығы салаларында пайда табу үшін жеңілдіктерді жоюды қалады". АҚШ-тың одан әрі араласуы 1909-1933 жылдар аралығында Никарагуаға американдық әскерлерді енгізуге әкелді, 1925 жылғы қысқа үзіліс Никарагуа азамат соғысының бастауы болды.

Никарагуа конституциялық соғысына (1926-1927) дейінгі және кейінгі іс-шаралар

1925 жылы АҚШ теңіз жаяу әскерлері Никарагуадан күштерін шығарды, бұл генерал Эмилиано Чаморроны «жаңа режимге қарсы бүлік көтеруге» итермеледі. Ол өзін президенттікке сәтті тағайындады, бірақ АҚШ оның режимін мойындаудан бас тартты. Чаморро орнын басатын адамды тағайындауды ұсынса да, АҚШ Мемлекеттік департаменті «өзінің сүйікті адамы Адольфо Диасқа уақытша президенттікке таңдау үшін күш салды». Бұрынғы президент Адольфо Диас Чаморроның отставкасынан кейін президенттікке келді, бұл бірнеше либералдық көшбасшыларды, соның ішінде Хосе Мария Монкаданы бүлікке итермеледі. Оған жауап ретінде 1926 жылы АҚШ әскерін жіберіп, қақтығысты тоқтатуға және соғысты аяқтауға күш салды. Эмилиано Чаморро мен Хосе Мария Монкада қару тоқтатуға келісті, бірақ «либералдардың келісімдік үкіметті қабылдаудан бас тартуынан бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталды». Консервативтік партия басшылығы мен АҚШ үкіметі арасындағы ынтымақтастықтан ашуланған Монкада Диас үкіметін мойындаудан бас тартты. 1926 жылдың 1 желтоқсанында ол Пуэрто-Кабезаста либералдардың жаңа шабуылын бастады. АҚШ жауабы «шығыс жағалауында алты бейтарап аймақ құру, Либералдық үкіметті Пуэрто-Кабезастан қуу және либералдық оқ-дәрілерді портына тастау» болды. Либералдық партияның одақтасы Аугусто Сандино АҚШ консервативтік коалициясына қарсы күресті жалғастыратын революциялық күш құруды ұсынды. Ол Хосе Мария Монкадаға әсер ете алмады, өйткені ол «белгісіз партизанға құнды қару-жарақ пен оқ-дәрілерді беруге асықпады». Либералдық партия басшылығы бас тартса да, «либералдардың қарапайым қатары оған көбірек қолдау көрсетті» және Сандино либералдық және консервативтік партиялар арасындағы келісімнен кейін революциялық күш құрды. 1928 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Стимсон қақтығысқа араласты. Америка халқы Никарагуада АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің болуына шаршады және АҚШ үкіметі күштерін тез арада шығарудың жолдарын іздеді. Либералдық партияның бұрынғы жүйеде сайлауда жеңіске жете алмағанын ескере отырып, Стимсон Монкадаға «либералдық партияның сайлауда жеңіске жетуіне мүмкіндік беретін жоспармен» жүгінді. Монкада Стимсонға: «Біздің әрекеттерімізге қарсы ұйымдасқан қарсылық болмайды деп ойлаймын, бірақ келіспейтін шағын топтар мен шашыраңқы қарақшылар қарсылық көрсетуі мүмкін», - деді. Монкаданың он екі лейтенантының он бірі Стимсонның жоспарын қабылдады. Тек Аугусто Сандино мен оның күштері бас тартты. Олар «Никарагуаның қиын-қайта солтүстік-батысына» шегінді және «Окоталда әлдеқайда кішігірім теңіз жаяу әскерлері мен полиция қызметкерлерінің тобына шабуыл жасады». Осы қиындыққа қарамастан, еркін сайлау өткізу жоспары іске асырылды және «АҚШ теңіз жаяу әскерлері тіркеу және дауыс беру процедураларын бақылады». Никарагуалықтарға дауыс беру мүмкіндігі берілді және Либералдық партияның сайлаудағы жеңісінен кейін «Хосе Мария Монкада Никарагуа президенті болып тағайындалды». Монкаданың жеңісі көптеген никарагуалықтарды таң қалдырды, өйткені оның қарсыласы Консервативтік партиядан Адольфо Диас АҚШ-тың жақын одақтасы болды және «оған өзінің бүкіл саяси мансабы үшін қарыздар болды». Алайда оның жеңісі «президент Кулидждің арнайы елшісі Генри Стимсонның 1927 жылы консерваторлар мен либералдар арасындағы қысқа мерзімді азаматтық соғысты аяқтау үшін енгізген келісімімен» қамтамасыз етілді. Сайлауда жеңіске жете алмаған Либералдық партия «АҚШ-ты осы қақтығысқа тартуға үміттеніп» бүлік көтеруді жоспарлады. Стимсонның келіссөздері либералдардың сәттіліктен басқа ештеңе қабылдамайтынын мойындады және АҚШ-тың Никарагуадан кетуіне мүмкіндік беретін жылдам нәтижеге жету үшін оның жеңісіне көмектесті. Сандиноның Монкаданың сайлауына қарсы күресі АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің елде болатынын қамтамасыз етті, өйткені «1927 жылғы Стимсонның ультиматумы Никарагуаның партизандық қарулы күштерін таратып жіберді». Никарагуада тұрақтылықты сақтау үшін күш құру үшін АҚШ Никарагуа Ұлттық гвардиясын құрды және «оған қару-жарақ пен оқыту берді, сонымен бірге Сандиноның бүлікшілеріне қарсы күресті жалғастырды». Монкада өзінің президенттігінің кезеңінде елді тұрақтандыруға көмек сұрады. 1929 жылғы қор нарығының құлдырауы президент Герберт Гувердің «Никарагуадан қалған АҚШ әскерлерін алып тастауға деген құштарлығын арттырды». Президент Гувердің Никарагуаға араласуға қарсылығына қарамастан, Монкада «АҚШ-тың 1930 жылғы президенттік емес сайлауларын бақылауын» сұрап, 1932 жылы президент Гуверден «сайлау тақталарының жартысын төрағалық етуге» жеткілікті ақша алуға сәттілікке жетті, осылайша Хуан Сакасаның, тағы бір либералдық саясаткердің 1932 жылғы сайлауда жеңіске жететініне көз жеткізді. Монкада 1942-1943 жылдары Никарагуа Ұлттық Конгресінің жоғарғы палатасының президенті болды.

The U. S. Marines withdrew their forces from Nicaragua in 1925, prompting General Emiliano Chamorro to rise "in rebellion against a new regime". He successfully installed himself as president, but the United States refused to recognize his regime. Although Chamorro offered to resign in favor of a designated successor, the U. S. State Department "insisted upon the selection of its favorite, Adolfo Díaz, as provisional president". Former President Adolfo Díaz assumed the presidency after Chamorro's resignation, spurring several Liberal leaders, including José María Moncada to rebel. In response, the United States sent troops in 1926 to force an armistice and eventual resolution to the conflict. Emiliano Chamorro and José María Moncada agreed to the armistice, but "the peace talks failed because of the refusal of the Liberals to accept a compromise government". Incensed by the collaboration between the Conservative Party's leadership and the US government, Moncada refused to recognize the new Díaz government. On 1 December 1926, he initiated a new Liberal offensive at Puerto Cabezas. The U. S. responded by "creating six neutral zones along the east coast, [expelling] the Liberal government from Puerto Cabezas, and dumping Liberal munitions into the harbor". Augusto Sandino, an ally of the Liberal Party, proposed the creation of a revolutionary force that would continue the struggle against the U. S. Conservative coalition. He was unable to impress José María Moncada, who was "reluctant to turn over precious arms and munitions to [an] unknown guerrilla". Despite rejection by the Liberal leadership, "the rank and file among the Liberals were more sympathetic" and Sandino would go on to establish a revolutionary force after the compromise between the Liberal and Conservative Parties. By 1928, US Secretary of State Henry Stimson had become involved in the conflict. The American public was growing weary of the presence of US Marines in Nicaragua and the US government was looking for ways to quickly withdraw its forces. Given the Liberal Party's inability to achieve electoral victories under the previous system, Stimson approached Moncada "with a plan designed to permit Liberal success at the polls". Moncada accepted, telling Stimson that "while there will probably be resistance by small irreconcilable groups and scattered bandits, [he believed] that there will be no organized resistance to our action". Eleven of the twelve lieutenants under Moncada accepted Stimson's plan. Only Augusto Sandino and his forces refused. They retreated "into Nicaragua’s rugged northwest" and "attacked a much smaller group of marines and constabulary at Ocotal". Despite this complication, the plan to hold free elections was implemented and the "US Marines supervised the registration and voting procedures". Nicaraguans were provided the opportunity to vote and, after the Liberal Party's electoral victory, "José María Moncada was installed as Nicaragua’s president". Moncada's victory surprised many Nicaraguans since his opponent, Adolfo Díaz of the Conservative Party, was a close ally of the US who "owed [it] his entire political career". His victory, however, had been assured "by the settlement imposed by President Coolidge’s special emissary Henry Stimson to end the brief civil war between Conservatives and Liberals in 1927". The Liberal Party, which had been denied power through electoral victories, had planned an uprising, "hoping to drag the United States into the fray". Stimson's negotiations recognized that the Liberals would not accept anything less than success and, in order to reach a quick result that would allow the US to leave Nicaragua, assisted his victory. Sandino's violent response to the election of Moncada, however, ensured that US Marines would remain in the country for the foreseeable future since the "1927 Stimson ultimatum had disbanded Nicaragua’s partisan armed forces". To create a force that could maintain stability in Nicaragua, the United States created the Nicaraguan National Guard and "provided it with arms and training, while at the same time continuing the fight against Sandino’s rebels". Moncada asked the US for assistance in stabilizing the country throughout his presidency. The 1929 Stock Market Crash increased President Herbert Hoover's “desire to remove the remaining US troops from Nicaragua”. Despite President Hoover's reluctance to intervene in Nicaragua, Moncada succeeded in requesting that “the United States supervise Nicaragua’s 1930 non presidential elections” and securing enough money from President Hoover in 1932 to “chair half the election boards”, thus ensuring that Juan Sacasa, another Liberal politician, would win the 1932 election. Moncada was the president of the upper chamber of National Congress of Nicaragua 1942–1943.

Ұрпақтар

Генерал, содан кейін президент Монкаданың алғашқы некесі Маргарита Карранса ханыммен болды, олардың балалары Эльза, Акилес, Элио, Хернальдо, Лесбия және Альба Монкада Карранса болды. Соңғысының немерелерінің бірі Мария Елена Амадор Валерио Гиллермо Ф. Перес Аргуэллоға үйленді, ол дона Анжелика Балладарес де Аргуэллоның (1872-1973) ең үлкен шөбересі, ол президент Монкаданың жақын досы, серігі және 1920-1930 жылдары, тіпті өмірінің соңына дейін оның ең адал саяси одақтасы болды. 1927 жылы маусымда Гранадаға жеңіспен кірген кезде, сол кездегі генерал Монкада, «Никарагуа конституциялық соғысы кезіндегі оның ұлы күресі» деп атағандықтан, оған «Либералдық Батыр» атағын беруді талап етті. Тарихи мәліметтер бойынша, және бұл туралы түрлі газеттерде, әсіресе «Diario Moderno» газетінің 1927 жылғы 14 маусымдағы санының бірінші бетінде жарияланғандай, сол күннен бастап, 101 жасында қайтыс болғанға дейін, ол Батыс жарты шарындағы Плантагенеттер әулетінің тармағының ұрпағы және оның ең танымал никарагуалық әйел мүшесі ретінде «Либерализмнің бірінші ханымы» деп белгілі болды. Оның екінші некесі Жозефа Рейес Гадеа ханыммен болғаннан, олардың балалары Леда Мария, Омар және 1999 жылдан 2001 жылға дейін Никарагуа Ұлттық Ассамблеясының төрағасы болған қайтыс болған Оскар Монкада Рейес дүниеге келді.

Таңдалған шығармалар

Монкада, Дж. М. және Гахан, А. С. (1912). Әлеуметтік әлем. Монкада, Дж. М. (1913). Әділдік! : АҚШ-тың атқарушы билігі мен Сенатына үндеу. Нью-Йорк: [б. б.]. Монкада, Дж. М. және Гахан, А. С. (1911). Империализм және Монро доктринасы (Орталық Америкадағы олардың ықпалы). Монкада, Дж. М. және Гахан, А. С. (1911). Орталық Америкадағы АҚШ-тың әлеуметтік және саяси ықпалы. Нью-Йорк: б. н.