Кіріспе
Батлер округіндегі қала, Канзас
Ел-Дорадо (,/ɛ//l//d//ə/'/r//eɪ//d//oʊ/ ELdəRAYdoh) – АҚШ Канзас штатының Батлер округіне жататын қала және округ орталығы. Бұл қала Батлер қоғамдық колледжіне орталық.
Тарих
Эль-Дорадо 1868 жылы жоспарланып, құрылған. Атауы испан тілінен шыққан, "алтын жер" деген мағынаны білдіреді. Эль-Дорадо 1870 жылы қала ретінде тіркелген. 1877 жылы Флоренция, Эль-Дорадо және Уолнат-Вэлли темір жол компаниясы Флоренциядан Эль-Дорадоға дейін тармақ желісін салды; 1881 жылы ол Дугласқа, кейін Арканзас-Ситиге дейін ұзартылды. Бұл желі Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолына жалға беріліп, олар басқарды. 1942 жылы Флоренция мен Эль-Дорадо арасындағы желі тоқтатылды. Бастапқы тармақ желісі Флоренция, Бернс, Де-Графф, Эль-Дорадо, Огаста, Дуглас, Рок, Акрон, Винфилд және Арканзас-Сити қалаларын байланыстырды. 1915 жылы Эль-Дорадо мұнай кен орны ғылыми зерттеулер мен геологиялық карталар арқылы табылды, бұл Орта континент мұнай аймағының бір бөлігі болды. 1918 жылы Эль-Дорадо мұнай кен орны АҚШ-тағы ең ірі жеке кен өндіруші болып есептелді және ұлттық мұнай өндірісінің 12,8%-ын, ал әлемдік өндірістің 9%-ын құрады. Кейбіреулер оны "Бірінші дүниежүзілік соғысты жеңген мұнай кен орны" деп атады. 1916 жылы Эль-Дорадода қара нәсілділерге қарсы бүлік болды, себебі бір қара аяқ киім шымылдатқыш пен ақ мұнайшы арасында жанжал орын алды. Көптеген қара отбасылары мүлкін жинап, Эль-Дорадодан көшіп кетті. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың неміс және итальян тұтқындары Канзасқа және Орта Батыс штаттарына соғысқа кеткен американдықтардың жұмыс күшінің жетіспеушілігін толықтыру үшін әкелінді. Канзаста ірі тұтқындар лагерлері құрылды: Конкордия лагері, Фунстон лагері (Форт Райлиде), Филипс лагері (Форт Райлиге қарасты Салинада). Форт Райли 12 кішігірім тармақ лагерь ашты, соның ішінде Эль-Дорадо да болды. Тұтқындар көбінесе жергілікті шаруашылықтарда жұмыс істеуге ерікті болып, лагерьтен тыс уақыт өткізіп, түрме күзетшілерінен жақсы тамақтанатын. Кейбір жағдайларда, жұмысшылар салған шағын құрылыстар қазірге дейін сақталған. 1958 жылдың 10 маусымында Эль-Дорадоны торнадо шалып, 13 адам қаза тапты. 2008 жылы қала Грэхам паркінде қаза болғандарды еске алу үшін ескерткіш салды.
География
Эль-Дорадо қаласы Уолнат өзенінің батыс жағасында, Эль-Дорадо көлінің оңтүстік-батысында орналасқан. Уичита қаласынан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 48 шақырым қашықтықта, АҚШ тас жолдары 54 және 77, сондай-ақ K 254 тас жолының қиылысында жатыр. Канзас автожолы, Interstate 35 деп белгіленген, қаланың солтүстік-батысынан өтеді. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 8,92 шаршы миль (23 км²), оның ішінде 8,86 шаршы миль (23 км²) құрлық және 0,06 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.
Климат
Бұл аймақтың климаты ыстық, ылғалды жаздармен және көбінесе жұмсақ немесе салқын қыстармен сипатталады. Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша, Эль-Дорадо ылғалды субтропиктік климатқа ие, климат карталарында "Cfa" деп белгіленеді.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 12 057 адам, 5 068 үй шаруашылығы және 3 182 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 5460 тұрғын үйден құралды. Қаланың нәсілдік құрамы: 94,32% ақ нәсілді, 1,37% қара немесе афроамерикалық, 1,07% американдық үндістер, 0,22% азиялық, 0,07% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,06% басқа нәсілдер және 1,89% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 2,93% құрады. 5 068 үй шаруашылығының 30,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 48,3%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,6%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 37,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,9%-ы жеке тұлғалардан тұрды, ал 14,2%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,33 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 25,2%, 18-24 жас аралығындағылар – 10,4%, 25-44 жас аралығындағылар – 26,6%, 45-64 жас аралығындағылар – 20,1%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 17,7%. Орташа жас 36 жасқа тең. Әр 100 әйелге 91,8 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 87,0 еркек шақ келді. Қала бойынша үй шаруашылығының орташа табысы 33 098 доллар, ал отбасының орташа табысы 40 461 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 31 648 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 21 806 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 18 458 долларға тең. Отбасылардың 10,4%-ы және халықтың 13,5%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,7%-ы және 65 жастан асқандардың 6,1%-ы.
Экономика
Қазіргі уақытта Эль-Дорадо мұнай өңдеу зауыты HollyFrontier компаниясына тиесілі және басқарылады. Ол Эль-Дорадо қаласының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан. Зауыт құрылысы бастапқыда кейіннен Skelly Oil компаниясы болып өскен компанияға тиесілі болды. Кейіннен зауыт иесі ауысты, ал Skelly компаниясын Getty Oil сатып алғаннан кейін, содан соң Texaco компаниясы Getty-ді сатып алуға тырысқаннан кейін қайта аталды. 2011 жылы Frontier Oil және Holly Corporation компаниялары біріккен кезде тағы да қайта аталды. Эль-Дорадо мұнай өңдеу зауыты Канзас штатындағы ең ірі зауыт болып табылады. Өндіріс қуаты – бензин (өндірістің 55%); дизель және авиациялық отын (өндірістің 34%); асфальт, химиялық заттар және басқа тазартылған мұнай өнімдері (өндірістің 11%) құрайды.
Білім
Эль-Дорадо қаласында Батлер қоғамдық колледжі орналасқан. Қала тұрғындарының көп бөлігі Эль-Дорадо USD 490 мемлекеттік мектеп округімен қамтылған, онда бір жоғары мектеп, бір орта мектеп және үш бастауыш мектеп бар. Эль-Дорадоның батыс жағын Circle USD 375 мемлекеттік мектеп округі қамтиды.
Спорт
Батлер қауымдастық колледжі ерлер (маскот: Гризлиздер) және әйелдер (маскот: Леди Гризлиздер) спорт түрлерінен командалар құрастырады. Батлер NJCAA-ның Jayhawk конференциясында өнер көрсетеді, ал оның командалары көптеген лига және ұлттық наградалар жеңіп алды. Батлер футбол командасы бес рет NJCAA ұлттық чемпионатында (1981, 1998, 1999, 2003, 2007 және 2008) жеңіске жетті, сондай-ақ 2004 және 2010 жылдары NJCAA чемпионатында ойнады. 1985 жылғы команда да маусымды ұлттық рейтингте бірінші орында аяқтады. Бұл бағдарлама көптеген NFL ойыншыларын тәрбиеледі, олардың ең танымал өкілі – Руди Джонсон. Батлердің ерлер баскетбол бағдарламасы да бай дәстүрге ие, оның ішінде 1953 жылғы ұлттық чемпионат, 1992 және 1993 жылдары NJCAA ұлттық турнирінде күміс жүлде, 1996 жылы ұлттық турнирде үшінші орын, 1990 жылдан бері жеті Jayhawk конференциясы чемпионаты, төрт NJCAA жылдың үздік ойыншысы, он NJCAA All Americans және үш НБА драфты бар. НБА тәжірибесі бар бұрынғы Grizzlies ойыншыларының ішінде Стивен Джексон, Тони Аллен және Касиб Пауэлл бар. Батлердің ерлер және әйелдер жеңіл атлетика және кросс-кантри командалары да көптеген конференция, аймақтық және ұлттық наградалар жеңіп алды. Эль-Дорадо Бронкос – жазғы әуесқой бейсбол командасы, негізінен колледж студенттерінен құралған. Команда Ұлттық бейсбол конгресінің (NBC) құрамында Jayhawk лигасында өнер көрсетеді. Бронкос 1996, 1998 және 2009 жылдары NBC World Series үш рет жеңіп алды. Бірнеше бұрынғы Бронкос ойыншылары қазіргі уақытта Басты Лига бейсболында ойнайды, олардың ішінде Нейт Робертсон және Хит Белл бар.
Мәдениет
2010 жылдың сәуірінде Hot Rod Cafe (бұрынғы Main Street көшесіндегі El Dorado театры) 2010 жылдың 26 шілдесінде көрсетілген "Easy Riders" атты американдық Pickers деректік телешоу сериясы үшін түсірілді. 1969 жылғы "Цыған көшпендері" фильмінің бір бөлігі Эль-Дорадода түсірілді. Онда Бёрт Ланкастер, Дебора Керр, Джин Хакман, Уильям Уиндом және Бонни Беделия рөлдерін сомдады. Кантри музыкасының орындаушысы Зак Брайан өзінің 2023 жылғы аттас альбомындағы "El Dorado" әнінде бұл қала туралы айтады.
Саябақтар мен демалыс
Эль-Дорадо қаласы кең саябақтар және демалыс жүйесін ұстап тұрады, оның ішінде: 12 аудандық саябақ, 12 ойын алаңы, 5 футбол алаңы, 4 бейсбол алаңы, 4 софтбол алаңы, 2 шашырату паркі, 2 бассейн, 2 теннис корты, 2 ашық ауадағы баскетбол алаңы, бейсбол стадионы, 18 лункалы диск-гольф алаңы және 6,3 мильдік велосипед жолы бар. Бұған қоса, қауымдастықта жаңа спорт кешені де бар. Бұл кешен 2012 жылы Батлер округінің білім беру мекемелерінің басқармасымен аяқталды, оған Эль-Дорадо қаласының, Батлер қауымдық колледжінің және Эль-Дорадо №490 мемлекеттік мектеп округінің өкілдері кіреді. Кешен футбол, футбол, жеңіл атлетика және басқа да қоғамдық іс-шараларды өткізуге арналған. Эль-Дорадо мемлекеттік паркі де қала шекарасынан тыс жерде орналасқан және қайықпен жүзу, балық аулау, жаяу серуендеу, жүзу, атпен жүру және садақ ату сияқты көптеген демалыс мүмкіндіктерін ұсынады.
Басып шығару
Батлер округының Times Gazette газеті, Эль-Дорадодағы жергілікті газет. Уичита Игл газеті, Уичитаның ірі аймақтық газеті.
Радио
Эль-Дорадо қаласын Уичита-Хатчинсон аймағының көптеген радиостанциялары мен спутниктік радио қамтамасыз етеді. Қосымша мәліметтер үшін Уичита, Канзас қаласының медиасы туралы қараңыз.
Теледидар
Эль-Дорадо қаласы Уичита-Хатчинсон аймағының эфирлік ATSC цифрлық телеарналарымен, кабельдік және спутниктік теледидармен қамтамасыз етілген. Қосымша мәліметтер үшін Уичита, Канзас қаласының медиасы туралы қараңыз.