Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диметил сульфиді (DMS) немесе метилтиометан – формуласы (CH3)2S органокүкірт қосылысы. Ең қарапайым тиоэтер, ол жанатын сұйықтық болып табылады және ерекше жағымсыз иіске ие. Бұл жүгері, капуста, қызылша және теңіз өнімдері сияқты кейбір көкөністерді пісірген кезде пайда болатын иістің құрауыш бөлігі. Сонымен қатар, мал өндірісі мен сыра қайнату кезінде бактериялық ластанудың көрсеткіші болып табылады. Ол диметилсульфонипропионаттың (DMSP) ыдырау өнімі, сондай-ақ метанэтиолдың бактериялық метаболизмі арқылы да түзіледі.
Dimethyl sulfide (DMS) or methylthiomethane is an organosulfur compound with the formula |(CH3)2S. The simplest thioether, it is a flammable liquid that boils at and has a characteristic disagreeable odor. It is a component of the smell produced from cooking of certain vegetables, notably maize, cabbage, beetroot, and seafoods. It is also an indication of bacterial contamination in malt production and brewing. It is a breakdown product of dimethylsulfoniopropionate (DMSP), and is also produced by the bacterial metabolism of methanethiol.
Өрлеу және өндіріс
DMS негізінен DMSP-дан, кейбір теңіз балдырмаларының маңызды екіншілік метаболиті. ДМС – атмосфераға шығатын ең көп таралған биологиялық күкірт қосылысы. Эмиссия фитопланктон арқылы мұхиттарда жүзеге асырылады. DMS сондай-ақ, қоршаған ортаға жағымсыз иіс тудыруы мүмкін диметил сульфоксид (DMSO) қалдықтарының бактериялармен түрленуі нәтижесінде табиғи түрде өндіріледі, бұл қалдықтар кәрізге төгіледі. ДМС теңіз атмосферасында күкірт диоксиді, диметил сульфоксид (DMSO), диметил сульфон, метансульфон қышқылы және күкірт қышқылы сияқты әртүрлі күкірт қосылыстарына окистендіріледі. Осы қосылыстардың ішінде күкірт қышқылы бұлт конденсациясының ядролары ретінде әрекет ететін жаңа аэрозольдердің пайда болуына ықпал етеді. Бұл көбінесе тропосферада сульфат бөлшектерінің қалыптасуына алып келеді. Бұлттардың түзілуімен өзара әрекеттесу арқылы мұхиттардағы атмосфералық ДМС-тің көп мөлшерде өндірілуі Жердің климатына маңызды әсер етуі мүмкін. CLAW гипотезасы DMS осылайша планеталық гомеостазға қатысуы мүмкін екенін ұсынады. Теңіз фитопланктоны да диметил сульфидін өндіреді, ал DMS бактериялардың клеткадан тыс DMSP-ны ыдыратуынан да пайда болады. DMS "теңіздің иісі" деп сипатталған, бірақ ДМС теңіздің иісінің құрамы екенін айту дұрыс болар еді, ал қалғандары ДМС-тің химиялық туындылары, мысалы, оксидтер, сондай-ақ диктиоптерлер сияқты балдырлардың феромондары. Диметил сульфиді, диметил дисульфиді және диметил трисульфиді "өлі жылқы аруы" (Helicodiceros muscivorus) деп аталатын шыбықтарды тартатын өсімдіктің ұшқыш заттарының арасында табылған. Бұл қосылыстар шіріген етке ұқсас иіс шығарады, ол өлікпен қоректенетін көптеген түрлі тозаңдаушыларды, мысалы, шыбықтардың көптеген түрлерін тартады. 2023 жылдың 12 қыркүйегінде NASA K2 18b экзопланетасын зерттеу нәтижелері диметил сульфидтің болуы мүмкін екенін көрсетіп, "Жерде бұл тек тіршілік арқылы ғана өндіріледі" деп мәлімдеді.
DMS originates primarily from DMSP, a major secondary metabolite in some marine algae. DMS is the most abundant biological sulfur compound emitted to the atmosphere. Emission occurs over the oceans by phytoplankton. DMS is also produced naturally by bacterial transformation of dimethyl sulfoxide (DMSO) waste that is disposed of into sewers, where it can cause environmental odor problems. DMS is oxidized in the marine atmosphere to various sulfur containing compounds, such as sulfur dioxide, dimethyl sulfoxide (DMSO), dimethyl sulfone, methanesulfonic acid and sulfuric acid. Among these compounds, sulfuric acid has the potential to create new aerosols which act as cloud condensation nuclei. It usually results in the formation of sulfate particles in the troposphere. Through this interaction with cloud formation, the massive production of atmospheric DMS over the oceans may have a significant impact on the Earth's climate. The CLAW hypothesis suggests that in this manner DMS may play a role in planetary homeostasis. Marine phytoplankton also produce dimethyl sulfide, and DMS is also produced by bacterial cleavage of extracellular DMSP. DMS has been characterized as the "smell of the sea", though it would be more accurate to say that DMS is a component of the smell of the sea, others being chemical derivatives of DMS, such as oxides, and yet others being algal pheromones such as dictyopterenes. Dimethyl sulfide, dimethyl disulfide, and dimethyl trisulfide have been found among the volatiles given off by the fly attracting plant known as dead horse arum (Helicodiceros muscivorus). Those compounds are components of an odor like rotting meat, which attracts various pollinators that feed on carrion, such as many species of flies. On September 12, 2023, NASA announced that their investigation into exoplanet K2 18b revealed the possible presence of dimethyl sulfide, noting "On Earth, this is only produced by life."
Диметилсульфидтің физиологиясы
Диметил сульфид әдетте сау адамдарда өте төмен деңгейде болады, яғни қанда 7 нМ-нан кем, зәрде 3 нМ-нан кем және дем шығару кезінде 0,13–0,65 нМ аралығында. Патологиялық түрде қауіпті концентрацияларда бұл диметилсульфидемия деп аталады. Бұл жағдай қанмен тарайтын аузынан жаман иіс шығумен (халитоз) және диметилсульфидуриямен байланысты. Созылмалы бауыр ауруы (цирроз) бар адамдарда диметил сульфид деңгейі жоғары болуы мүмкін, бұл жағымсыз иіске (фетор гепатикус) әкеледі.
Dimethyl sulfide is normally present at very low levels in healthy people, namely less than 7 nM in blood, less than 3 nM in urine and 0.13 to 0.65 nM on expired breath. At pathologically dangerous concentrations, this is known as dimethylsulfidemia. This condition is associated with blood borne halitosis and dimethylsulfiduria. In people with chronic liver disease (cirrhosis), high levels of dimethyl sulfide may be present in the breath, leading to an unpleasant smell (fetor hepaticus).
Иісі
Диметил сульфидтің әдетте капустаға ұқсас сипатталатын ерекше иісі бар. Ол тіпті өте төмен концентрацияларда да өте жағымсыз болады. Кейбір мәліметтерде ДМС-тің иіс сезу шегі 0,02-ден 0,1 ppm-ге дейін адамдар арасында әртүрлі болады, бірақ диметил сульфидке жатқызылатын иіс, шын мәнінде, дисульфидтер, полисульфидтер және тиол қоспаларынан туындауы мүмкін, себебі диметил сульфидтің иісі қаныққан сулы сынап хлоридімен жуылғаннан кейін әлдеқайда азырақ жағымсыз болады. Диметил сульфид сонымен қатар тағамға дәм беру үшін қоспа ретінде де қолданылады, мұндай жағдайда оның концентрациясы төмен болады. Қызылша, спаржа, капуста, жүгері және теңіз өнімдері пісірілген кезде диметил сульфид бөліп шығарады. Диметил сульфид теңіз планктоны микроорганизмдері, мысалы кокколитофорлар тарапынан да өндіріледі, сондықтан теңіз суының аэрозольдерінің ерекше иісіне жауапты негізгі компоненттердің бірі болып табылады, ал бұл аэрозольдер теңіз ауасының бір бөлігін құрайды. Виктория дәуірінде, ДМС ашылмас бұрын, теңіз ауасының "сергітетін" хош иісі озонға байланысты деп есептелді. Диметил сульфид – трюфельдің әртүрлі түрлері өндіретін негізгі ұшпа химиялық зат, және осы затты саңырауқұлақты табуға үйретілген жануарлар (мысалы, шошқалар мен иіс сезгіш иттер) оларды іздегенде иіскейді.
Dimethyl sulfide has a characteristic odor commonly described as cabbage like. It becomes highly disagreeable at even quite low concentrations. Some reports claim that DMS has a low olfactory threshold that varies from 0.02 to 0.1 ppm between different persons, but it has been suggested that the odor attributed to dimethyl sulfide may in fact be due to disulfides, polysulfides and thiol impurities, since the odor of dimethyl sulfide is much less disagreeable after it is freshly washed with saturated aqueous mercuric chloride. Dimethyl sulfide is also available as a food additive to impart a savory flavor; in such use, its concentration is low. Beetroot, asparagus, cabbage, maize and seafoods produce dimethyl sulfide when cooked. Dimethyl sulfide is also produced by marine planktonic microorganisms such as the coccolithophores and so is one of the main components responsible for the characteristic odor of sea water aerosols, which make up a part of sea air. In the Victorian era, before DMS was discovered, the origin of sea air's 'bracing' aroma was attributed to ozone. Dimethyl sulfide is the main volatile chemical produced by various species of truffle, and is the compound that animals trained to uncover the fungus (such as pigs and detection dogs) sniff out when searching for them.
Қауіпсіздік
Диметил сульфиді өте тез тұтанады және көз бен теріні тітіркендіреді. Жұтқанда денсаулыққа зиянды. Ол тіпті өте төмен концентрацияда да жағымсыз иіс береді. Оның тұтану температурасы 205 °C.
Dimethyl sulfide is highly flammable and an eye and skin irritant. It is harmful if swallowed. It has an unpleasant odor at even extremely low concentrations. Its ignition temperature is 205 °C.