Кіріспе

Чех кинорежиссері және сценарисі (1933–2020)

Иван Пасер (10 шілде 1933 – 9 қаңтар 2020) – чех кинорежиссері және сценарисі, ең белгілісі Чехословакиялық жаңа толқынға қатысқаны және "Жеңіске туылған" (1971), "Каттер жолы" (1981) және "Сталин" (1992) сияқты американдық фильмдерін түсіргені үшін танымал.

Өмір және мансап

Пасер Прагада Марианна (Манделик) мен Алоис Пасердің ұлы болып дүниеге келді. Пасер болашақ режиссерлер Милош Форман, Джерзи Сколимовски және Пол Фиерлингермен, сондай-ақ драматург Вацлав Гавелмен бірге Подебрадыдағы Король Георгий мектеп-интернатына оқуға түсті. Кейін Прагадағы FAMU-да оқыды, бірақ бағдарламаны аяқтамады. Ол Л.Хелгенің "Велькая самота" фильмінде режиссердің ассистенты ретінде мансабын бастады. Содан кейін ол досы Форманмен Форманның чех фильмдерінің барлығында, соның ішінде "Блондинканың махаббаты" (1965) және "Өрт сөндірушілердің тойы" (1967) фильмдерінде жұмыс істеді. Бұл фильмдердің сценарийін бірлесіп жазды және олар «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Пасер Форманды "Велькая самота" фильмінен танысқан оператор Мирослав Ондричекпен таныстырды. Содан кейін ол өзінің алғашқы толық метражды фильмін – 1965 жылы шыққан "Жұмсақ жарық" фильмін түсірді, оны кейбірлер Пасердің шедеврi деп санайды. 1969 жылы Варшава шартының басқыншылығынан кейін Пасер мен Форман Чехословакияны бірге тастап кетті. Екеуі де АҚШ-қа кетіп, Форман «Оскар» сыйлығын жеңіп алған режиссерге айналды. Пасер «Жеңіске туылған» (1971) – Джордж Сегал мен Карен Блэк ойнаған есірткі туралы драма, және Джефф Бриджес пен Джон Хирд ойнаған «Cutter's Way» (1981) – қылмыстық триллер сияқты бірнеше танымал американдық фильмдерін түсірді. Ол ерекше, көбінесе реалистік драмаларымен танымал болғанымен, Майкл Кейннің қатысуымен «Күміс аюлар» (1978) және Питер О'Тулдің қатысуымен «Жаратушы» (1985) сияқты комедияларды да түсірді. Мансабының кейінгі кезеңінде ол HBO телеарнасы үшін көптеген фильмдер түсірді, олардың ішінде Роберт Дюваллдың ойнаған «Сталин» (1992) – сыйлыққа ие болған тарихи фильм ерекше көзге түсті. Сонымен қатар, Оңтүстік Калифорния университетінде кино профессоры болып жұмыс істеді. Пасер 2020 жылдың 9 қаңтарында Невада штатының Рино қаласында өкпе ауруынан қайтыс болды. Ол 86 жасқа толыпты.