Кіріспе
Тіл білімі мен педагогикада, желіаралық глос – бұл түпнұсқа мәтіннің бір жолы мен оның басқа тілге аудармасы арасында орналастырылған түсіндірмелер жиынтығы (мысалы, анықтамалар немесе айтылуы). Глоссация жасалғанда, түпнұсқа мәтіннің әрбір жолына бір немесе бірнеше транскрипция жолдары сәйкес келеді, бұл желіаралық мәтін немесе желіаралық глоссацияланған мәтін (IGT) деп аталады. Мұндай глоссация оқырманға бастапқы мәтін мен оның аудармасы арасындағы байланысты, сондай-ақ түпнұсқа тілдің құрылымын түсінуге көмектеседі. Ең қарапайым түрінде, желіаралық глос – түпнұсқа мәтіннің сөзден-сөз аудармасы болып табылады.
In linguistics and pedagogy, an interlinear gloss is a gloss (series of brief explanations, such as definitions or pronunciations) placed between lines, such as between a line of original text and its translation into another language. When glossed, each line of the original text acquires one or more corresponding lines of transcription known as an interlinear text or interlinear glossed text (IGT)interlinear for short. Such glosses help the reader follow the relationship between the source text and its translation, and the structure of the original language. In its simplest form, an interlinear gloss is simply a literal, word for word translation of the source text.
Тарих
Жоларалық глоссалар ұзақ жылдар бойы әртүрлі мақсаттарда қолданылып келген. Олардың кең таралған қолданылуының бірі – тіл білімінде екі тілді оқулықтарға түсіндірмелер жазу. Мұндай жоларалық түсіндіру бастапқы мәтіннің мағынасын ашып көрсетуге көмектеседі, бірақ бастапқы тілдің құрылымдық ерекшеліктерін формалды түрде модельдеуге тырыспайды. Мұндай түсіндірмелер кейде жоларалық орналасу түрінде емес, нысан тілі мен метатілдегі сөздерді тізімдеу арқылы беріледі. Мысалы, Вильгельм фон Гумбольдттың классикалық науатль тіліндегі түсіндірмесі: Сөзбен сөз сәйкестік. Лейпциг глосса ережелеріне сәйкес, нысан тіліндегі сөздер метатілдегі сәйкес сөздермен сол жаққа қарай сәйкестендіріледі; мұндай сәйкестікті (1–3) және (4) жолдар арасында көруге болады. Морфемалық сәйкестік деңгейінде сегменттелген морфемалар мысалда да, глоссада да дефистермен бөлінеді. Мысалда да, глоссада да бірдей сандағы дефистер болуы керек, мысалы төменде көрсетілгендей: Грамматикалық категория белгілері. amuqʼ da č сөзінде түбір (amuq) ағылшын тіліндегі лексемаға (stay) аударылады, ал инфлекциялық жұрнақтар (da) және (č) – болашақ уақытты және жоққа шығаруды білдіретін инфлекциялық жұрнақтар. Бұл инфлекциялық жұрнақтар FUT және NEG деп глоссаланады; лингвистикада кеңінен қолданылатын грамматикалық категориялар үшін стандартты аббревиатуралардың тізімін Лейпциг глосса ережелерінде табуға болады. Бірге көп сәйкестік. Егер нысан тілінің бір элементі метатілдің бірнеше элементіне сәйкес келсе, олар нүктелермен бөлінеді.
Word by word alignment. According to the Leipzig Glossing Rules, it is standard to left align the words in the object language with the corresponding words in the metalanguage; this alignment can be seen between lines (1 3) and line (4). Morpheme by morpheme correspondence. At the sub word level, segmentable morphemes are separated by hyphens, both in the example and in the gloss. There should be the same number of hyphens in the example and in the gloss, as shown in the following example:
Grammatical category labels. In amuqʼ da č, the stem (amuq) is translated into the corresponding English lexeme (stay) while the inflectional affixes (da) and (č) are inflectional affixes representing future tense and negation. These inflectional affixes are glossed as FUT and NEG; a list of standard abbreviations for grammatical categories that are widely used in linguistics can be found in the Leipzig Glossing Rules. One to many correspondences. When a single object language element corresponds to several metalanguage elements, they are separated by periods.