Кіріспе
Нортон – АҚШ, Канзас штатының Нортон округіндегі қала және округ орталығы.
Norton is a city in, and the county seat of, Norton County, Kansas, United States.
Тарих
Нортон 1872 жылы құрылған. Ауданға ұқсас, ол капитан Орлофф Нортонның атымен аталған. Алғашқы қонақ үй 1873 жылы салынған, ағаш үй болған. 1909 жылы Нортон қаласында фотограф Уилл Келлер алғашқы торнадо суреттерінің бірін түсірген.
География
АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 4,98 шаршы километрді құрайды, барлығы құрлық. Қала Нортон округіндегі Прери-Дог-Крик өзенінің солтүстік жағында орналасқан. 1963 жылы Мелиорация бюросы Кейт Себелиус көлін салғанға дейін Нортон жиі су тасқынына ұшыраған. Бүркенің құрылысы сол кезде мәселені шешіп, қазіргі су қоймасын жасады, ол Нортонның оңтүстік-батысына қарай 4 шақырым жерде орналасқан. Небраска шекарасы қаладан солтүстікке қарай 18 шақырым қашықтықта жатыр.
Климат
Нортон екі климат аймағының шекарасында жатыр: ылғалды континенттік және жартылай шөлейтті. Қыс пен жаз маусымдары арасында температура күрт өзгеріп тұруы мүмкін. Жоғары жазықта орналасқандықтан, кейде бір қар жауыннан кейін-ақ қардың жиынтығы жылдық орташа көрсеткіштің жанына дерлік жетеді.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы АҚШ халық санағында Нортон қаласында 2747 адам, 1213 үй шаруашылығы және 692 отбасы тіркелді. Халықтың этникалық құрамы: 90,21% (2478) ақ немесе еуропалық американдықтар (88,24% латын американдықтары емес ақтар), 0,84% (23) қара немесе африкалық американдықтар, 0,55% (15) американдық немесе Аляска тумалары, 0,73% (20) азиялықтар, 0,0% (0) Тынық мұхиты аралдары немесе Гавайи тумалары, 1,09% (30) басқа нәсілдерден және 6,59% (181) екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілге жататын испандықтар немесе латиноамерикандықтар халықтың 5,28% (145) құрады. 1213 үй шаруашылығының 26,0% -ында 18 жасқа дейінгі балалар бар; 42,6% -ы заңды некеде тұратын жұбайлар; 28,9% -ында күйеуі немесе серігі жоқ әйелдер тұрады. Үй шаруашылықтарының 37,5% жеке тұлғалардан тұрады, ал 16,0% -ында 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрады. Халықтың 15,4% -ы бакалавр немесе одан жоғары білімге ие деп есептелді. Халықтың 24,5% -ы 18 жасқа дейінгілер, 6,7% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 22,4% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 24,9% -ы 45-64 жас аралығындағылар, ал 21,5% -ы 65 жасқа толғандар. Орташа жас 42,0 жас. Әр 100 әйелге 104,8 еркек шалысады. Ер адамдардың орташа табысы 32 346 доллар (+/- 3580 доллар) болса, әйелдердің орташа табысы 29 167 доллар (+/- 11 470 доллар) құрайды. 16 жастан асқандардың орташа табысы 31 683 долларды құрайды (+/- 3071 доллар). Шамамен 0,9% отбасы және халықтың 6,4% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 4,7% және 65 жастан асқандардың 13,0% -ы.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 2928 адам, 1290 үй шаруашылығы және 763 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1465 тұрғын үй бірлігін құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 96,8% ақ нәсілді, 0,2% афроамерикалық, 0,1% американдық үндістер, 0,4% азиялық, 0,5% басқа нәсілдерден және 1,9% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 3,3% құрады. 1290 үй шаруашылығының 26,3% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 46,5% -ы бірге тұратын жұбайлар, 9,3% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 3,3% -ы күйеуі жоқ ерлер, ал 40,9% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 36,1% жеке адамдардан тұрды, ал 18,3% -ы 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,20 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,86 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 44,8 жас болды. Тұрғындардың 23,2% 18 жасқа дейін, 6,4% 18 мен 24 жас аралығында, 20,6% 25 пен 44 жас аралығында, 27,8% 45 пен 64 жас аралығында және 22% 65 жастан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 46,6% ер адам және 53,4% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 3012 адам, 1331 үй шаруашылығы және 814 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 1517 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 97,91% ақ нәсілді, 0,40% американдық индейлер, 0,33% азиялықтар, 0,03% афроамерикандықтар, 0,03% Тынық мұхиты аралдарынан келгендер, 0,63% басқа нәсілдер және 0,66% екі немесе одан көп нәсілге жататындар. Кез келген нәсілге жататын халықтың 2,03% -ы испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 1331 үй шаруашылығының 27,7% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,5% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,5% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 38,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылығының 36,1% жеке адамдардан тұрды, ал 20,7% -ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар бар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,19 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,86 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 24,5%, 18-24 жас аралығындағылар – 5,3%, 25-44 жас аралығындағылар – 23,5%, 45-64 жас аралығындағылар – 22,1%, 65 жастан асқандар – 24,6%. Орташа жас 43 жасқа тең. Әр 100 әйелге 91,5 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 82,9 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 30 339 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 36 179 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 25 943 доллар, ал әйелдердің 20 559 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 16 438 долларға тең. Халықтың 9,5%-ы және отбасылардың 5,5%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 10,4%-ы және 65 жастан асқандардың 6,5%-ы.
Білім
Қоғамға Norton USD 211 мемлекеттік мектеп округі қызмет көрсетеді. Айзенхауэр бастауыш мектебі 1954 жылы салынған, ал 1966 және 1990 жылдары кеңейтілген. Айзенхауэр бастауыш мектебі ECD сыныбынан бастап алтыншы сыныпқа дейінгі оқушыларға 211 округтік мектепте қызмет көрсетеді. Күн сайынғы, толық күндік балабақша және арнайы білім беру қызметтерінің толық спектрі ұсынылады. ECD сыныбынан төртінші сыныпқа дейінгі сыныптар жеке кабинеттерде оқытылады. Бесінші және алтыншы сыныптар математика, оқу, ғылым, тіл және компьютерлік технология пәндері бойынша бөлімдерге бөлініп оқытылады. Әрбір мұғалім өз сыныбының оқушыларына әлеуметтік тағылымдар мен жазуды да үйретеді. Нортон орта мектебі 1937 жылы салынған және 1984 жылы толықтай қайта жаңартылған. 120-дан астам оқушыға 7-ші және 8-ші сыныптарда қызмет көрсетеді. Математика, тіл, дене шынықтыру/салауаттылық, ғылым және әлеуметтік тағылымдар сияқты міндетті пәндерге қоса, әрбір орта мектеп оқушысы компьютерлік технология және цифрлық медиа өндірісі бойынша 3 семестр, ал технологияны зерттеу (робототехника, пневматика, электроника және т.б.) бойынша 1 семестр білім алады. Вокалдық музыка, аспаптық музыка, өнер, ағаш өңдеу, отбасы және тұтыну ғылымдары сияқты қосымша пәндер ұсынылады. Нортон қауымдық орта мектебі 1975 және 1977 жылдары салынған, NCHS 200-ден астам оқушысы бар 3A орта мектебі. NCHS – толыққанды орта мектеп, ол есептеу, физика, адам анатомиясы, химия II және шетел тілдері салаларында білім беруге қабілетті. Қалыпты академиялық бағдарламаға қоса, NCHS көркем өнер және кәсіптік оқытуды ұсынады. Нортон қауымдық орта мектебінің "Bluejays" командасы күрес спортынан Канзас штатының жоғары мектептер лигасының 17 мемлекеттік чемпионатын жеңіп алған, соның ішінде 2012–2017 жылдары 321A класындағы 6 рет қатарынан, ал 2004–2006 жылдары 321A класындағы 3 рет қатарынан чемпионаттарды жеңіп алған. Нортон футбол командасы 1985 және 1986 жылдары 4A класындағы мемлекеттік чемпионаттарды жеңіп алды және 1989 жылы мемлекеттік біріншілікте екінші орын алды. Қыздар баскетбол және ұлдар баскетбол командалары 1983 және 2003 жылдары тиісінше мемлекеттік чемпионаттарды жеңіп алды және көптеген мемлекеттік турнирлерге қатысты. NCHS сонымен қатар қыздар теннисі, қыздар волейболы, ұлдар гольф, кросс-кантри және жеңіл атлетика бойынша бағдарламаларды ұсынады.