Кіріспе

Бұлт және жауын-шашын құрылымы

Жаңбырлы белдеу – жауын-шашынның айқын созылған аймағымен байланысты бұлт және жауын-шашын құрылымы. Жаңбырлы белдеулер стратиформды немесе конвективті болуы мүмкін және температура айырмашылықтарынан пайда болады. Ауа-райы радарында байқалғанда, бұл жауын-шашынның созылуы жолақты құрылым деп аталады. Тропикалық циклон ішіндегі жаңбырлы белдеулер қисық пішіндес болады. Тропикалық циклонның жаңбырлы белдеулерінде жаңбыр мен найзағайлар болады, олар көздің қабырғасы және көзбен бірге дауыл немесе тропикалық дауылды құрайды. Тропикалық циклонның айналасындағы жаңбырлы белдеулердің кеңдігі циклонның қарқындылығын анықтауға көмектеседі. Суық фронттардың жанында және алдында пайда болатын жаңбырлы белдеулер торнадо тудыратын дауылдық желілер болуы мүмкін. Суық фронтқа байланысты жаңбырлы белдеулер, фронттың бағытына перпендикуляр таулардың кедергісінен төменгі деңгейдегі ағымның қалыптасуына байланысты бұрылуы мүмкін. Теңіз және құрлық желдерінің шекараларында, жеткілікті ылғал болған жағдайда, дауылды жаңбырлар пайда болуы мүмкін. Егер теңіз желдерінен пайда болған жаңбырлы белдеулер суық фронттың алдында жеткілікті белсенді болса, олар суық фронттың орнын жасыра алады. Экстратропикалық циклонның үтір тәрізді жауын-шашын үлгісіндегі жолақтар көп мөлшерде жаңбыр немесе қар әкелуі мүмкін. Экстратропикалық циклонның артында жаңбырлы белдеулер, мысалы, Ұлы көлдер сияқты салыстырмалы түрде жылы су қоймаларының жел соққан жағында пайда болуы мүмкін. Егер атмосфера жеткілікті суық болса, бұл жаңбырлы белдеулер қатты қарға айналуы мүмкін.

Тропикалықтан тыс циклон

Жылы тұйық фронттар мен жылы фронттардың алдындағы жаңбыр жолақтары әлсіз жоғары қарай қозғалыспен байланысты және көбінесе кең, қабатты сипатқа ие болады. Атмосферада төменгі деңгейде ылғал көп және тік жел жылдамдығының өзгеруі болғанда, экстратропикалық циклонға байланысты күшті суық фронттардың алдында, циклонның жылы секторында тар, конвективті жаңбыр жолақтары – дауылдық желілер пайда болады. Суық фронттардың артында кең жаңбыр жолақтары да болуы мүмкін, олар көбінесе қабатты жауын-шашынға және аз конвективті жауын-шашынға ие. Циклон орталығының солтүстігінен солтүстік-батысқа қарай орналасқан суық секторда, суық циклондарда, кішкентай немесе мезо масштабты қар жолақтары, циклонның құйрық бас жауын-шашын үлгісінде 20 миль (32 км) -ден 50 мильге (80 км) дейін енімен кездесуі мүмкін. Бұл жолақтар фронтогенез аймақтарымен, яғни температуралық контраст күшейетін аймақтармен байланысты. Экстратропикалық циклонның оңтүстік-батысында, салыстырмалы түрде жылы Ұлы көлдер арқылы суық ауа әкелетін қисық ағын, көлдің әсерінен туындаған қар жолақтарын құрауы мүмкін, бұл жергілікті мағынада көп қар жаууға себеп болады.

Тар суық-фронтальды жаңбыр жолағы

Тар суық фронтальды жаңбыр жолағы (NCFR) – ерекше өткір суық фронтальды шекаралардың айқын белгісі. Оларды әдетте спутниктік суреттерде жақсы көруге болады. NCFR-мен бірге күшті, соққылы желдер және қысқа, бірақ қарқынды жауын-шашын жиі кездеседі. Конвекция фронтпен көтерілетін ауа массасының тұрақтылығына қарай пайда болады немесе болмайды. Мұндай фронттарда желдің күрт өзгеруі және температураның төмендеуі байқалады.

Тропикалық циклондар

Жаңбыр жолақтары тропикалық циклонның шетінде пайда болады және циклонның төмен қысым орталығына қарай бағытталған. Тропикалық циклон ішіндегі жаңбыр жолақтарына мол ылғал және салқын ауаның төменгі қабаты қажет. Циклон орталығынан алыс орналасқан жолақтар сыртқа қарай жылжиды. Олар күшті жаңбыр мен соққылы желдерді, сондай-ақ торнадоларды тудыруға қабілді, әсіресе дауылдың оң жақ алдыңғы бөлігінде. Кейбір жаңбыр жолақтары орталыққа жақындап, қарқынды дауылдар кезінде қосалқы немесе сыртқы көздік қабырғаны құрайды. Айналма жаңбыр жолақтары тропикалық циклонның ең негізгі құрылымы болып табылады, сондықтан тропикалық циклон аймақтарының көпшілігінде спутниктік Дворак техникасы тропикалық циклонның максималды тұрақты желдерін анықтау үшін басты әдіс ретінде қолданылады. Бұл әдісте айналма жолақтың кеңдігі және көз бен көздік қабырға арасындағы температураның айырмашылығы максималды тұрақты жел мен орталық қысымды анықтау үшін пайдаланылады. Бұл техникамен алынған төмен қысым орталықтарының орталық қысымдық мәндері шамамен есептеледі. Осы жаңбыр жолақтарын зерттеуге арналған түрлі бағдарламалар бар, оның ішінде "Дауылдық жаңбыр жолақтары және қарқындылықтың өзгеруі жөніндегі эксперимент" тәжірибесі бар.

Географиялық жағдайға байланысты

Конвективті жаңбыр жолақтары, жел соғатын жағындағы жер бетіне параллель қалыптасуы мүмкін, бұл бұлт түзілуінен аздап жоғарыдағы төбелерден туындаған жел толқындарының әсерінен болады. Олардың арақашықтығы әдетте 5-ден 20 шақырымға дейін жетеді. Алдыңғы майларға жақын жауын-шашын жолақтары тік беткейлі жерге жақындағанда, тау жотасына параллель және одан аздап бұрын төменгі деңгейдегі кедергілі жел ағыны пайда болады, ол тау кедергісіне дейін алдыңғы жаңбыр жолағын баяулатады. Егер ылғал жеткілікті болса, теңіз және құрлық желдерінің фронттары конвективті жаңбыр жолақтарын құрауы мүмкін. Теңіз желдерінің алдыңғы жағындағы дауылдық желілер кешке қарай жақындап келе жатқан суық майдың орналасқан жерін жасыруға жеткілікті күшті болуы мүмкін. Мұхит ағындарының жиегіндегі жылудың айырмашылығынан туындаған найзағай жолақтары дамуы мүмкін. Аралдардың жел соққан жағынан кейін, аралдың жиегіне жақын төменгі деңгейдегі желдің жиналуынан жаңбыр мен найзағай жолақтары пайда болуы мүмкін. Калифорния жағалауында бұл суық фронттан кейін байқалады.