Кіріспе

Морис Глайз (26 желтоқсан 1886 – 17 шілде 1964) – француз архитектор және археолог, 1937-1945 жылдар аралығында Ангкор ескерткіштерін сақтаушы.

Алғашқы жылдары: білім, үйлену, соғыс және кәсіби тәжірибе

Парижде суретшілер отбасында дүниеге келген (әкесі сәулетші, ал әкесінің әкесі Огюст Бартелеми Глайз болған), ол Жоғары көркем өнер мектебінде (École nationale supérieure des Beaux Arts) оқыды, сәулетші Анри Дегланнан тәлім алды. 1913 жылы ол Француздық Екстремалды Шығыс мектебіне (EFEO) түсуге өтініш берді, бірақ Жорж Демасурдан кейін екінші орын алды. 1914 жылдың 3 қаңтарында Луиза Карлиерге үйленді, ол оған төрт ұл сыйлады және адал серігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста аэростат бөлімінде қызмет етті, содан кейін 1919 жылдың 11 маусымында сәулетші дипломын алды. Ол бірнеше жыл Парижде тұрып, көбінесе жеке тәжірибелі сәулетші ретінде жұмыс істеді, бірақ Индоқытайға деген қызығушылығын ешқашан жоғалтпады. Әйелінің туысы Франсуа Глайздің арқасында ол Crédit foncier et de l'Union immobilière d'Indochine компаниясына жұмысқа орналасты және 1928 жылдан 1930 жылға дейін Пномпеньде сәулетші және агенттік директоры болып жұмыс істеді (Король сарайының құрылысына қатысты), ал 1931 жылдан 1934 жылға дейін Сайгонда бас сәулетші болып жұмыс істеді.

Ангкордың сақтаушысы

1934 жылдың соңында әлемдік экономикалық дағдарысқа байланысты оның шарты жаңартылмады. Сондықтан Францияда демалыста болғанда, Жорж Александр Труведің трагикалық өлімімен танысқаннан кейін, ол ашық қызметке үміттенді. Оның кандидатурасы ресми түрде қабылданды және Дакардағы «Crédit foncier de l'Ouest africain» компаниясымен уақытша келісімшарт жасасқаннан кейін, 1936 жылдың 2 қазанында әйелі мен екі баласымен Марсельден Сайгонға аттанды. 1936 жылдың 1 желтоқсанында EFEO-ның тұрақты мүшесі болып тағайындалды және келесі жылы «Ангкор сақтаушысы» қызметіне бекітілді. Өзінің біліктілігі мен отбасының қазіргі жағдайын ескере отырып, ол бастапқыда үкіметтен салыстырмалы түрде төмен жалақы алды және отарлық әкімшілікпен жұмыс істеуде қиындықтарға тап болды. Бұдан басқа, генерал-губернатор Катрудың көмегімен бірнеше жыл өткен соң ғана, қалпына келтіру үшін қаражат көтерілді. Ол сондай-ақ мүсіндер мен негіз тас стелалары (мысалы, Преа Хан стеласы) сияқты маңызды жаңалықтар жасады, сонымен қатар кхмер ескерткіштерін қалпына келтіру әдістемелерін сынап бағалады (Glaize, 1941 және 1946 жылдарды қараңыз). 1944 жылы ол Анкордың үшінші сақтаушысы болды (Генри Парментье мен Анри Маршалдан кейін) және «Les Monuments du groupe d'Angkor» атты Анкор нұсқаулығын жариялады, ол әлі күнге дейін келушілер үшін маңызды нұсқаулық болып табылады және ағылшын тілінде «The Angkor Guide» сайтында тегін қолжетімді.

Соңғы жылдар

1946 жылы француз ғалымдарының көп бөлігі Индокитайды тастап кетті. Ұзақ үзілістен кейін Морис Глайз Камбоджаға оралудан бас тартып, Ла-Рошель қаласына қоныстанды, онда қаланың қалпына келтіру жұмыстарына қатысты. Бірнеше жыл бойы денсаулығына қатысты мәселелермен күрескен соң, 1964 жылдың 17 шілдесінде Ла-Рошельде ұйықтағанда миға қан құйылып қайтыс болды.

Морис Глайз мұрасы

Анри Маршал Ангорда анастилоз әдісін енгізгеннен кейін, Морис Глайз сол әдісті әр ғимараттың қолда бар ресурстарына, құнына және құрылымдық ерекшеліктеріне қарай бейімдеуге қол жеткізді. Оның жұмысы кхмер өркениетіндегі архитектуралық бейнелердің маңызын жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді (Нек Пеан, Батыс Мебон). Морис Глайздің қайта жаңарту жұмыстары мен архитектуралық зерттеулері бір-бірін толықтырып, EFEO-ның Камбоджадағы келешек жұмыстарының басты принципіне айналды.

Таңдалған шығармалар (француз тілінде)

1940 жылғы Нак Пан туралы білімге эссе, анастилоздан кейін persee.fr, Пра Палилайдың гопурасы persee.fr, Яшоварман негіздері туралы бірнеше ескертулермен алдын ала Phnom Krom қазбалары, BEFEO 40/2, б. 351–362, б. 363–370, б. 371–383
1941 жылғы Анастилоз, ежелгі ескерткіштерді қайта құрау әдісі, оның кхмер өнеріне қолданылуы, EFEO жазбалары, 29, б. 25–32
1944 жылғы Анкорда. Баконгтағы қазбалар мен табыстар, Индокитай (Ханой), 187, б. 18–19
1944 жылғы "Анкор тобының ескерткіштері", А. Порталь (Париж), (2-ші басылым 1948, 3-ші басылым 1963, 4-ші басылым 1993)