Кіріспе

Болгариядан келген сумо күресшісі

Кароян Андо (安藤 カロヤン; туған аты Калоян Стефанов Махлянов, ; 1983 жылдың 19 ақпанында туған), кәсіби өмірінде Котоошу Кацунори (琴欧洲 勝紀) және жаттықтырушылық қызметінде Наруто Кацунори (鳴戸 勝紀) ретінде танымал, болгар-жапондық бұрынғы сумо күресшісі. 2002 жылы дебют жасап, екі жылдан кейін ең жоғары дивизионға жетті. 2005 жылы ол озеки немесе "чемпион" атағына ие болды, бұл сумо рейтингісіндегі екінші ең жоғары дәреже, тек йокозунадан кейін. 2008 жылдың 24 мамырында Котоошу император кубогын жеңіп, осы жетістікті алғаш рет еуропалық сумо күресшісі ретінде тарихта қалдырды. Ол сумо тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен озекилердің бірі болды, 2013 жылдың қарашасына дейін қатарынан 47 турнирде осы атақты сақтап тұрды. 2014 жылдың қаңтарында Котоошу Жапон азаматтығын алды, бұл Жапон Сумо Ассоциациясындағы ақсақал болудың қажетті шарты. Ал 2017 жылдың сәуір айында ол өзінің "Наруто" атты жаттығу орталығын ашты.

Жас шағы мен сумо тарихы

Ол Великий Тарново облысының Джулуница қаласында дүниеге келген. Әкесінің баптауымен грек-рим күресімен айналысып, 14 жасында Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен. Болгария Ұлттық Спорт академиясына қабылданды, онда күрес мамандығын оқыды. 2000 жылғы Олимпиада ойындарында Болгария құрамасынан өнер көрсетуді армандаған, бірақ салмағы 120 кг-нан асқан соң сумоға ауысты. Садогатакэ тұқымына қабылданды, оның басшысы оның ата-анасына ақша жіберіп, отбасына деген құрметін бағалады. Махляновтың кәсіби сумодағы дебюті 2002 жылдың қараша айында ең төменгі дивизион – «джонокутиде» өтті. Оған туған жерінің атынан – «koto» (тұқымдағы барлық күрескерлерге ортақ) және «ōshū» (Еуропа деген мағынадағы) сөздерінен құралған Котоошу шиконасы берілді. (2006 жылдың қыркүйек айындағы турнирден кейін ол рингтегі есімінің бір таңбасын өзгертті, 州 орнына 洲 қойды, бірақ айтылуы – shū екеуіне де бірдей болды.) Мансабының басында бірнеше турнирде жеңіске жетіп, «качикоши» көрсетті – макуучи жоғары дивизионына дейінгі бес дивизионда 71–15 есебімен жеңіске қолы жеткізді. 2004 жылдың қыркүйегінде кәсіби дебютінен кейін 11 турнир өткізіп, макуучи дивизионына жол ашты, бұл 1958 жылы жылына 6 турнир өткізілетін жүйе енгізілгеннен бергі жылдам өрлеу болды. Жоғары дивизионға жеткен соң төрт турнир қатарынан «качикоши» көрсетіп, 2005 жылдың наурыз айындағы басшо (сумо турнирі) алдында «комсуби» дәрежесінде «санъякуға» көтерілді. «Комсуби» дәрежесінде алғаш рет «макекоши» (жеңіліс) көрсетті, бірақ мамыр айындағы 10–5 есебінен кейін «маэгашира» дәрежесінен қайта «комсубиге» көтерілді.

Өзекке көтерілу

2005 жылдың шілдесінде өткен турнирде Котоошу алғаш рет Асашориуды қол астынан (уватенаж) лақтырып жеңіп, йокодзунаның 24 рет қатарынан жеңіске жеткен сериясын аяқтады. Сондай-ақ, ол турнирде екінші орынды алып, «тамаша өнер көрсеткені» үшін саншо сыйлығын жеңіп алды. Котоошу келесі қыркүйектегі турнирде секиваке дәрежесіне көтеріліп, алғашқы он екі кездесуінде жеңіске жетіп, 13–2 есебімен аяқтады. Турнир жеңісінен ол тек Асашориумен өткізген тай-брейк кездесуінен кейін ғана айырылды. 2005 жылғы соңғы (қараша) турнирде 11–4 есебімен үшінші рет жүлдегер атанды және бұрынғыдай үстемдік танытқан Асашориудан тағы бір жеңіске қол жеткізді. Бұл оның 2005 жылғы 30 қарашада озеки дәрежесіне көтерілуіне әкелді. Оның үш турнирлік көрсеткіші (озекиге көтерілу негізінде) – 36–9 болды. Оның дәрежесінің өсуі, оның тұрақ бастығы, бұрынғы йокодзуна Котозакураның зейнеткерлікке шығуымен бірге болды. Ол сондай-ақ, бастапқы шабуыл кезінде бүйірге секіріп, хенка техникасына тым көп сүйенгені үшін де сынға ілікті. Бұл оның жоғары дәрежесіндегі күрескерге лайық емес деп есептеледі. Котоошу 2006 жылы үш рет оннан астам ұпай жинады, ал 2007 жылы мүлдем оннан аспады, тек дәрежесін сақтап қалуға жеткілікті болды. 2007 жылғы қараша турнирінің алдында жаттығу кезінде оң тізесін шығарып алды. Жарақаттан қатты қиналған ол жетінші күні турнирден шықты, бұл оның мансабындағы алғашқы рет болды. 2008 жылғы қаңтарда 9–6 есебімен озеки дәрежесін сақтап қалды. 2008 жылғы наурызда Осака турнирінде төртінші күні Какуриумен өткен кездесуде сол қолын жарақаттады және тоғызыншы күні тек екі жеңіспен алаңнан шықты. Келесі турнирде секивакеге төмендетілуі мүмкін деген болжамдар тарады. 2008 жылғы мамыр турнирінде дәрежесін сақтап қалу үшін сегіз жеңіске жеткен ол, 12 рет қатарынан жеңіске жетті, соның ішінде 11-ші күні йокодзуна Асашориуға және 12-ші күні йокодзуна Хакухоға қарсы үстем жеңіске жетті. 13-ші күні Аминисикиге жеңілді, бірақ 14-ші күні Аманы жеңіп, жоғары дивизиондағы бірінші еуропалық чемпион атанды. Оның жеңісіне куә болған көрермендердің арасында әкесі де болды. Котоошу жеңісінен кейін йокодзунаға көтерілуге ұмтыла алмады, келесі екі турнирде 9–6 және 8–7 есебін көрсетті. 2008 жылғы қазан айында, бұрынғы күрескер Ваканохоның ақшаға матчтарды тастағаны туралы айыптауларын жоққа шығарды, «Мен бұл жайттан қатты ренжідім. Бәрі жалған» деді. Ваканохо кейіннен мәлімдемесінен бас тартты. Ол 2009 жылғы алғашқы екі турнирде 10–5 есебін көрсетті, бұл оның әріптестері озеки арасындағы ең жақсы көрсеткіш болды. 2009 жылғы мамыр турнирінде ол 9–6 есебімен аяқтады. Алайда, ол 14-ші күні йокодзуна Хакухоның 33 кездесуден тұратын жеңіс сериясын тоқтатты. 2009 жылғы шілдеде ол соңғы күнгі юшоға талас жасады және 13–2 есебімен екінші орынды иеленді. Содан кейін ол бір турнирде оннан артық жеңіске жеткен жоқ. 2011 жылғы мамыр турнирінде 11-ші күні тізе жарақаттанып, турнирден шықты. Ол шілдеде оралып, 10-шы күні (әріптес озеки Кайоның мансабындағы соңғы кездесуі) сегізінші жеңісін жеңіп, 9–6 есебімен аяқтады. Алайда, ол алғашқы алты күнінде бес жеңіліске ұшырағаннан кейін қыркүйекте тағы да алаңнан шықты. 2012 жылғы мамыр турнирінде Котоошу соңғы күні білезік байламасының жарақаттануына байланысты турнирден шықты, қарсыласы Точиозанға он екінші жеңісін берді және Хакухо мен екі маэгашираны юшо жарысынан шығарды. Оның алаңнан шығуы туралы хабарланған кезде көрермендер наразылық білдірді. Ол жарақаттарға байланысты 2012 жылғы қыркүйекте, сондай-ақ 2013 жылғы наурыз, қыркүйек және қараша айларында өткен турнирлерден де бас тартты.

Төмендету және зейнеткерлікке шығару

Екі турнир қатарынан жеңісті нәтижелерді тіркеуге қол жеткізе алмаған Котоошу 2014 жылғы қаңтар турнирінде секиваке дәрежесіне кері қайтарылды. Ол 47 турнир бойы озеки болды, бұл сумо тарихында төртінші ең жоғары көрсеткіш. Қаңтарда секивакеде кем дегенде 10–5 нәтиже көрсетсе, ол дереу озеки дәрежесін қайта иеленуі мүмкін еді. Алайда, ол 13-ші күні Эндоға қарсы 6-шы жеңілісін қабылдады. Ал келесі наурыз айындағы турнирде қатарынан 9 жеңіліске ұшыраған соң зейнеткерлікке шықты. "Соңғы кезде көптеген жарақаттар алдым, бірақ 12 жыл бойы бар күшіммен тырысқаным үшін өкінушілік емес" деді ол.

Зейнетақыға шыққаннан кейін

2014 жылы Котоошу жапондық азаматтықты алып, заңды түрде атын Кароян Андо (安藤 カロヤン, Andō Karoyan) деп өзгертті, бұл оған сумода ақсақал ретінде қалуға мүмкіндік берді. 2015 жылы ол "Наруто тошиёри кабу" (ақсақалдық лицензия) алды және Садогатакэ тұқымдасында бапкер болып жұмыс істей бастады. 2017 жылдың сәуір айында Котоошу өзінің "Наруто" тұқымдасын (鳴戸部屋 Naruto beya) ашты. Ол жеке тұқымдасын басқаратын алғашқы еуропалық сумо күресшісі және Жапониядан тыс жерде туған үшінші күресші. Оның лауазымы – сумо ақсақалы Наруто Кацунори. Тұқымдас үш күресшімен басталды, оның ішінде 20 жастағы болгарлық жасөспірім күрес чемпионы бар. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін Nippon Sport Science University-де жаттығу теориясын оқыды және сумодағы тәжірибесімен қатар болгар және жапон университеттерінде алған біліміне негізделген жаңа жаттығу әдістерін жасауға ниеттенді. Котоошу 2022 жылдың наурызында шимпан (сайыс алаңындағы төреші) қызметіне тағайындалды. 2022 жылдың мамыр айында өткен турнирде төреші ретінде алғаш рет қатысты.

Жауынгерлік стилі

Котоошу 203 см (6 фут, 8 дюйм) бойымен және 152 кг (334 фунт) салмағымен салыстырмалы түрде жеңіл рикиши болды. Атап айтқанда, бұрынғы йокодзуна (үлкен чемпион) Акебоно, осы биіктікте, өзінің ең жақсы күнінде 235 кг (517 фунт) салмаққа ие болды. Йокодзуна Асашориудың салмағы шамамен сондай болды, бірақ бойы 184 см ғана. Котоошу сумо кездесулерінде жеңіске жету үшін, "белді лақтыру" деп аталатын әдіске негізделді. Ол әдетте қарсыласының мавашиіне (күресшінің белдігіне бекітілген белбеу) хидари-ёцу (сол қолды іштен ұстау) жасауды қалаған, бірақ ол оң қолды болғандықтан, оның жалпы стилі миги-ёцу (оң қолды іштен ұстау) жасауға бейім екенін көрсетті. Ол ұзын қолдарын және жылдам қимылдарын жоғары ауырлық орталығы мен салыстырмалы түрде жеңіл салмағын теңдестіру үшін пайдаланды. Оның ең көп қолданылатын жеңіс әдісі – ёрикири (күшпен шығару), одан кейін уватенагэ (сыртқы қолмен лақтыру) болды. Котоошу турнирдегі жеңісіне, қарсыластарына қарсы тұруға мүмкіндік берген бес килограмм салмақ қосуының да себеп болғанын айтты.

Танымал мәдениетте

Котоушу мен футболшы Христо Стоичков Жапониядағы ең танымал болгарлар есебінде жүр. Ол әнші Айяның жанкүйері ретінде белгілі, тіпті олар бірге түскен жарнама да жасалды (бірақ Котоушу түсірілім күні олардың бөліктері цифрлық түрде біріктірілетінін білгенде таң қалды). Ол көбінесе йогурт өнімдерінің телеарнадағы жарнамаларында пайда болады. Бұл Жапонияның Meiji сүт өнімдері компаниясы йогурт өнімдерін «Болгария йогурты» деген атпен сатуының себебі. Жапон көрермендері оның әдемі сырт келбетіне байланысты оны «Сумо Дэвид Бекхэм» деп атайды – бұл лақапты Калоян бірнеше рет ұнатпағанын айтқан. Ол 2005 жылғы 31 желтоқсанда Жапонияның жылдық «Kōhaku Uta Gassen» байқауының 56-шы нұсқасында арнайы төреші ретінде таңдалды.

Марапаттар

2005 жылы Ұлы Тарново ауданында «Жылдың №1 спортшысы» атанды. 2006 жылы оған «Лясковецтің құрметті азаматы» атағы берілді. 2006 жылдың сәуір айында Еуропалық Одақ оны Жапониядағы жақсы ниет елшісі етіп тағайындады. 2009 жылдың 28 шілдесінде Болгария Президенті Георгий Парванов оны ең жоғары мемлекеттік награда – беделді Стара Планина орденімен марапаттады.

Отбасы

Котоошудың әкесі 1955 немесе 1956 жылы, ал анасы 1960 немесе 1961 жылы Болгарияда дүниеге келген. Котоошудың сумо күресімен айналысуына себеп болған нәрселердің бірі – әкесі жол апатынан кейін жұмыс істей алмағандықтан, отбасына көмектесу қажеттігі болды. Котоошу Болгариядағы ата-анасына ақша жіберді, бірақ олар: "Бұл ақшаны баламыз (Котоошу) өзіне жұмсасын", – деді. Ол анасына кір жуатын және кептіретін машина, әкесіне – сағат, ал оларға екі көлік (қолданылған Ford және жаңа Toyota Land Cruiser) сыйлады. Кейін Котоошу: "Жапондықтар неге мансап бастаған соң ата-аналарынан ақша сұрайды? Бұл қызық екен", – деді. 2009 жылдың мамыр айында Котоошу Айчи префектурасының Ичиномия қаласынан шыққан 29 жастағы Асако Андомен кездесетінін хабарлады. Олар 2004 жылы Нагоядағы дүкенде телефон арқылы танысқан. Чиба мен Айчи арасындағы алыс қашықтықтағы махаббат бес жылға созылды, содан кейін ол оған үйлену ұсынысын жасады. Келесі ақпанда Хие киіз үйінде (Чиода ауданы) тойға дайындық жасалды. Олар 2010 жылдың ақпан айында, Әулие Валентин күні Токиодағы New Otani қонақүйінде, 600-ге жуық қонақ, соның ішінде йокозуна Хакухоның қатысуымен үйленді. Котоошу әйелінің тегін алды және оның толық аты – Кароян Андо болды. 2011 жылдың қараша айында олар тұңғыш ұлдары Кирилл Андоны дүниеге әкелді. 2010 жылдың мамыр айындағы турнирдің соңында оң тізесін жарақаттағандықтан, оған операция жасау қажет болды және ол Болгарияда, Варнадағы Евксиноград курортында, Еуропалық сумо чемпионаты кезінде екінші той жасау жоспарларын тоқтатуға мәжбүр болды.