Кіріспе

Тынық мұхитының батысындағы тайфун маусымы

2005 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы 2000 жылдан бері ең әрекетсіз маусым болды, оның барысында 23 атаулы дауыл пайда болды, олардың 13-і тайфунға (соның ішінде 4 супер тайфун) айналды. Бұл тропикалық циклон қалыптасудың жылдық циклындағы оқиға, онда тропикалық циклон Тынық мұхитының батысында пайда болады. Маусым 2005 жыл бойына созылды, бірақ тропикалық циклонның көпшілігі әдетте мамыр және қазан аралығында дамиды. Маусымның алғашқы атаулы даулы Кулап 13 қаңтарда пайда болды, ал маусымның соңғы атаулы даулы Болавен 20 қарашада тарады. Маусымның алғашқы тайфуны Хайтанг 13 шілдеде тайфун мәртебесіне ие болды және үш күннен кейін жылдың алғашқы супер тайфуны атанды. Бұл мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігінде 100°E және 180-ші меридиан аралығында шектеледі. Солтүстік-батыс Тынық мұхитында тропикалық циклонға атау беретін екі бөлек агенттік бар, бұл көбінесе циклонның екі атын алуына әкелуі мүмкін – біреуі JMA-дан, екіншісі PAGASA-дан. Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) тропикалық циклонға бассейннің кез келген жерінде кемінде 10 минут бойы тұрақты жел жылдамдығы болған жағдайда атау береді, ал Филиппин атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) 135°E және 115°E аралығында және 5°N–25°N аралығында орналасқан өз жауапкершілік аймағында тропикалық депрессия ретінде пайда болатын немесе сол аймаққа кіретін тропикалық циклонға атау береді, JMA бұрыннан-ақ атау берген болса да. АҚШ-тың Тайфун туралы ескерту орталығының (JTWC) бақылауындағы тропикалық депрессияларға "W" әрпімен бітетін нөмір беріледі.

Кулап атты қатты тропикалық дауыл

12 қаңтарда тропикалық бұзылыс жеңіл тік жел жылдамдығының аймағында пайда болды. Бұл кең ауқымды төменгі деңгейлі айналымда терең конвекцияның дамуына жағдай жасады. Келесі күні, Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) жүйе дамуын жалғастырып жатқандықтан, тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту (TCFA) шығарды. Кейін сол күні, олар Чуук аралының оңтүстік-батысында орналасқан дауылға қатысты 01W тропикалық депрессиясы туралы алғашқы ақпаратты берді. Бірнеше сағаттан соң Жапонияның метеорологиялық агенттігі (JMA) де осы жүйені тропикалық депрессия деп таныды. 15 қаңтардың таңында JTWC 01W-ті тропикалық дауылға дейін жаңартып жіберді.

Тайфун Сонка (Бисинг)

11 сәуірде үлкен конвекция аймағы қалыптасты. 14 сәуірдің соңында осы аймақта жаңадан ұйымдастырылмаған бұзылыс пайда болып, бірте-бірте күшейді. Келесі екі күнде бұл бұзылыс солтүстікке жылы суларға қарай жылжығанда тағы бір төмен қысым аймағымен өзара әрекеттесті. 17 сәуірде күшті тік желдің салдарынан депрессия әлсіреді. JTWC 18 сәуірде оны 03W тропикалық депрессия деп белгіледі. Ал 21 сәуірде JMA оны тропикалық буран деп жіктеді. Ол тез арада тропикалық дауылға айналып, JMA 20 сәуірдің соңында оны Sonca деп атады. 21 сәуірдің таң атысымен PAGASA оны дауыл деп санап, Bising деп атады. 22 сәуірде конвекция дауылды қайта күшейтіп, қолайлы жағдайларға ие аймаққа енді. Келесі күні Sonca жылдам 4-ші санаттағы тайфунға дейін күшейіп, 24 сәуірдің ортасында ең жоғары қарқынына жетті. Sonca суының салқындауынан тез әлсіреп, 27 сәуірде тарап кетті.

Тропикалық депрессияға ұшырау

8 мамырда тропикалық бұзылыстар тізбегі қалыптасып, ITCZ арқылы Филиппиннің оңтүстігіне әсер етті. 13 мамырда ITCZ әлсіреген кезде, соңғы бұзылыс Филиппиннің Минданао аралының оңтүстік-шығысында пайда болды. 16 мамырда 0000 UTC (0800 PHT) Минданао аралындағы Суригаодан шығысқа қарай тропикалық депрессияға айналғанға дейін солтүстікке қарай жылжыды. Оған PAGASA мекемесі Crising деген ат берді. Бұл дауыл тропикалық дауылға дейін күшеймеді және Батыс Тынық мұхиты дауылдары үшін жақсы танылған халықаралық атау алған жоқ. Дауыл солтүстік-батыс, содан кейін оңтүстік-батыс бағытта қозғалып, конвекциясын жоғалта бастады. PAGASA 24 сағаттан кейін, 17-сі күні 0000 UTC (0800 PHT) Суригаодан шығысқа қарай дауылды қадағалауды тоқтатты.

Несат тайфуны (Данте)

28 мамыр күні кешке тропикалық толқыннан тропикалық депрессия пайда болды. 30 мамырда ол тез қарқынмен күшейіп, батысқа қарай жылжыды. Бұл 30 мамырда Гуамның оңтүстік-шығысында 04W тропикалық депрессиясы ретінде қалыптасқан қуатты дауыл болды. Түнде, 1800 UTC (31 мамыр 0200 PHT) ол тез арада "Несат" тропикалық дауылына дейін жаңартылды. "Несат" – камбоджа тілінде "балықшы" деген сөз. 1 маусым күні кешке ол "Несат" тайфунына дейін күшейді. 2 маусымда ол Филиппин аумағына кірді және Филиппин ескертулері үшін "Данте" деген ат берілді. "Несат" (Данте) тайфуны Филиппинге жақындағанда 4-санатты дауылға дейін өсті, бірақ солтүстік-шығысқа бұрылып, құрлыққа қауіп тудырмады. Күші артып-төмендеп, 10 маусым күні таңертеңгі сағат 0000 UTC (0900 JST) Жапонияның Хонсю аралының оңтүстік-шығысында экстратропикалық дауылға айналды.

Эмонг тропикалық депрессиясы

2 шілдеде үлкен тропикалық бұзылыс пайда болды. PAGASA 4 шілдеде 0600 UTC (1400 PHT) Филиппин жанында, Самар аралындағы Катарманның солтүстік-шығысында тропикалық депрессия деңгейіне жетті және оған Emong деген ат берді. PAGASA оған Emong деген атау берді. Дауыл ешқашан тропикалық дауылға дейін күшеймеді және Батыс Тынық мұхиты дауылдары үшін жақсы танымал халықаралық ат алған жоқ. 5 шілдеде нашар ұйымдасқан депрессия ретінде Лусон аймағынан өтті. Жоғары атмосфералық серпіліс және депрессияның құрлыққа шығуы салдарынан 6 шілдеде Гонконгтың оңтүстігінде орналасқан дауыл ұйымдасқан күйін жоғалтты.

Тайфун Хайтанг (Ферия)

Тайваньда 15 адам, Қытайдың материктік бөлігінде 14 адам қаза тапты.

Гүхоль қатты тропикалық даулы

18 тамызда 11W тропикалық депрессиясының шығысына қарай тағы бір тропикалық бұзылыс пайда болды. 11W Маварға айналған кезде, бұл бұзылыс 20 тамызда таңертең 0000 UTC (0900 JST) Маркус аралының оңтүстік-батысында 190 теңіз шақырымы (350 километр) қашықтықта орналасқан 12W тропикалық депрессиясына дейін жылдам күшейді. Келесі күні тропикалық дауылға айналып, Гучол деп аталды – бұл Яп тіліндегі куркума дәмдеуішінің атауы. 23 тамыздың кешінде ең жоғары қарқынға жетті. Гучол солтүстік-батысқа бұрылып, ешқандай құрлыққа қауіп төндірмеді. 25 тамызда 0000 UTC (0900 JST) Жапонияның Хоккайдо облысындағы Накашибецудің оңтүстік-шығысында экстратропикалық жүйеге айналды. Дауылдың қалдықтары таралып, 27 тамызда Халықаралық дата сызығын кесіп өтті.

Мавар тайфуны

18 тамыздағы дауылды нөсерлердің шоғыры тропикалық бұзылысқа айнала бастады. Оның айналымы сол күні қайтадан ашылып, күшейді. 19 тамыздың кешінде 1200 UTC (2100 JST) уақытында Иво Джимадан 245 теңіздік миль (455 шақырым) оңтүстік-шығысқа қарай 11W тропикалық депрессия ретінде қалыптасты. Дауыл екі күн ішінде 4-санатты супер тайфунға дейін күшейді, бірақ Жапонияға жақындағанда әлсіреп қалды. Мавар 25 тамызда 1800 UTC (26 тамыз 0300 JST) уақытында 2-санатты тайфун ретінде Хонсюға соқты. Ішкі аймаққа солтүстік-батысқа қарай жылжығаннан кейін, ол 1-санатты тайфунға дейін төмендетілді, содан кейін Тынық мұхитына кірді. 26 тамызда тропикалық дауылға, ал 27 тамызда экстратропикалық жүйеге айналды. Мавардың экстратропикалық қалдықтары 30 тамызда тарап кетті. Мавармен байланысты бір адам қаза тапты, жеті адам жарақат алды.

Талим (Исанг) тайфуны

13W тропикалық депрессиясы 26 тамызда сағат 0600 UTC-де Яп аралының солтүстік-шығысында қалыптасты. 24 сағат ішінде ол Талим тропикалық дауылына дейін күшейіп, келесі күні тайфунға айналды. "Талим" атауы филиппин тілінде пышақ немесе өткір жиек деген мағынаны білдіреді. Талим тайфуны 29 тамызда Филиппин жауапкершілік аймағына кірген кезде, Филиппин ескертулері үшін "Айсанг" тайфуны деп аталды. Талим (Айсанг) тайфуны 31 тамыздағы 1800 UTC (1 қыркүйектегі 0200 PHT) уақытында 3-ші санаттағы дауыл ретінде құрлыққа шықты. Талим 1 қыркүйекте Қытайдың оңтүстік-шығысында ыдырады. Талим тайфунынан Фуцзянь, Чжэцзян, Цзянси және Анхуэй провинцияларында кем дегенде 110 адам қаза тауып, 23 адам жоғалып кетті, соңғы провинциядағы көшкін салдарынан кем дегенде 40 адам қаза тапты. Қытайда барлығы 167 адам қаза тапты.

Наби (Жолина) тайфуны

Наби тайфуны 29 тамызда сағат 0600 UTC (1600 AEST) Сайпанның шығысында тропикалық депрессиядан пайда болды. 18 сағаттан кейін ол "Наби" тропикалық дауылға дейін күшейді. "Наби" – корей тілінде көбелек деген сөз. 30 тамызда тайфун болып күшейіп, 31 тамызда Сайпан мен Гуам аралдарының жанынан өтті. Мариана аралдарынан өткеннен кейін, дауыл 1 қыркүйекте 5-санатты тайфунға дейін күшейе түсті. 3 қыркүйекте Филиппин жауапкершілік аймағына кірген кезде, Филиппин ескертулері үшін "Наби" тайфунына "Жолина" деген ат берілді. "Наби" (Жолина) тайфуны Жапонияның Окинава аралының шығысынан өтіп, 6 қыркүйекте Кагосима префектурасына 2-санатты дауыл ретінде соқты. Ол көп ұзамай тарап кетті. Жапонияда 21 адам қаза болды. 8 қыркүйекте дауылдың салдарынан Оңтүстік Кореяда бес адам, ал Жапонияда елу адам жоғалып кетті. Жапонияда сондай-ақ 143 адам жарақат алды. Дауылдан Жапонияда 10 мың үй зардап шекті, ал 47 префектураның 31-інде зиян келді. Жапонияда 88 жол зақымдалып, 168 көшкін тіркелді. Ең көп зиян Кюсю аралындағы Миядзаки префектурасында болды. Мариана аралдарында қаза болғандар жоқ. Сайпанда қатты жел соқты, ал Гуамда дауылдық жел соғып, сонымен қатар шамамен жаңбыр жауды.

Ханун (Кико) тайфуны

15W тропикалық депрессиясы 6 қыркүйекте Яптың шығысына қарай орналасқан анық төмен қысымдық жүйеден пайда болды. Сол күні ол тропикалық дауылға айналды. Бірлескен тайфун ескерту орталығы жүйені 6 қыркүйекте тропикалық дауыл деп жіктеді, ал тайфундарға атау беруге жауапты Жапония метеорологиялық агенттігі жүйені бір күннен кейін ғана жаңартты. 15W тропикалық дауыл 7 қыркүйекте Филиппиннің жауапкершілік аймағына енді. PAGASA оны алдымен "Кико" деп атады, содан кейін JMA "Ханун" деп атады. "Ханун" тай тілінде жаңғақ деген мағынаны білдіреді. Тайфун "Ханун" ("Кико") 11 қыркүйекте 0600 UTC (1400 HKT) уақытында Қытайдың шығыс жағалауына соқты. "Ханун" келесі күні, 12 қыркүйекте тарап кетті. Дауыл жақындағанда 800 мыңнан астам адам үйлерінен эвакуацияланды. Әскер көмегімен эвакуацияланған көптеген адамдар мектептерге, теміржол станцияларына, қонақүйлерге және басқа да берік ғимараттарға жасырынып, дауылдан қорғалды. Тайчжоу қаласы, Шанхайдан оңтүстікке қарай 220 км қашықтықта орналасқан, дауылдың алғашқы соққысын алды. Басқа да жағажай қалалары тайфун солтүстікке бет алғанда дайындыққа келді. Ғаламдық зиян 1,22 миллиард долларды құрады (2005 жылғы АҚШ доллары). Қытайда 25 адам қаза тапты.

Тембин тропикалық даулы (Ондой)

Бірлескен тайфундық ескерту орталығы 7 қарашада сағат 0900 UTC Микронезияның Яп аралының солтүстік-батысында 23W тропикалық депрессиясы туралы ескерту жариялады. 12 сағаттан кейін дауыл тропикалық дауылға дейін күшейді. 8 қараша күні таңертең жүйе Филиппиннің жауапкершілік аймағына кірді және PAGASA оны Ондай деп атады. Батысқа қарай жылжу барысында дауыл қиылысқа тап болды және 8 қарашада ұйымдасқандығын жоғалтып, тропикалық депрессия деңгейіне төмендеді. 9 қарашада ол тропикалық дауыл күшін қайта алды және жақсы LLCC (төменгі деңгейдегі айналым орталығы) пайда болды. 10 қарашада JMA оны Тембин деп атады. Тембин – Батыста Таразы деп белгілі жұлдыздар тобының жапондық шоқжұлдызы. Содан кейін Тембин 11 қарашада жергілікті уақыт бойынша түнгі сағаттарда Филиппиннің солтүгінде құрлыққа шықты және көп бөлігі айналым мен конвекциясын жоғалтты. Тембин келесі күні жылдам түрде ыдырады.

Болавен (Пепенг) қатты тропикалық дауыл

10 қарашада «Тембин» тропикалық даулының салдарынан төмен қысым аймағы қалыптасты. Бірлескен тайфун ескерту орталығы 12 қараша күні кешке Палаудың оңтүстік-батысындағы төмен қысымдық жүйеге қатысты TCFA ескертуін берді. Келесі күні күндіз ол Палаудың батысында тропикалық депрессияға дейін күшейді. Филиппин жауапкершілік аймағында пайда болғандықтан, «PAGASA» оны «Пепенг» деп атады. 16 қарашада «JMA» оны «Болавен» деп атады. «Болавен» лаос тілінде «жазық» немесе «тау үстіртқысы» деген мағынаны білдіреді. 17 қарашада 1-санатты тайфунға дейін күшейгенімен, 20 қарашада Филиппиннің солтүстігіндегі Кагаян аңғарында жергілікті уақыт бойынша сағат 08:00 шамасында құрлыққа тигенге дейін тропикалық дауылға дейін әлсіреген. «Болавен» сол күні, 21 қарашада Филиппиннің солтүстігінде жылдам тарап кетті.

Тропикалық депрессия 25W (Кведан)

16 желтоқсанда тропикалық бұзылыс пайда болды және PAGASA оған Quedan деген ат қойды. 18 желтоқсанда Борнеоның солтүстік жағалауынан алыс 25W тропикалық депрессияға айналды. 19 желтоқсанда JTWC оны тропикалық дауыл деп жіктеді. Жапон метеорологиялық агенттігі оны тропикалық депрессия деңгейіне көтерді, бірақ қысқа мерзімге ескертті. Желдің жылдамдығы өскендіктен, дауыл 20 желтоқсанның таңында тарап кетті.