Кіріспе
Интернетте сөздерді немесе сөз тіркестерін цензуралауға арналған скрипт.
Сөз сүзгісі (кейде "фильтр" немесе "цензура" деп те аталады) – бұл әдетте интернет форумдарында немесе чат бөлмелерінде қолданылатын, пайдаланушылардың жазбаларын немесе пікірлерін жіберген кезде автоматты түрде тексеріп, белгілі бір сөздерді немесе сөз тіркестерін автоматты түрде өзгертетін немесе цензуралайтын скрипт. Ең қарапайым сөз сүзгілері тек нақты әріптер тізбегін іздеп, оларды контекстіне қарамастан жояды немесе ауыстырады. Күрделірек сөз сүзгілері контекстке байланысты кейбір ерекшеліктер жасайды (мысалы, "butt" сөзін сүзсе, "butter" сөзін сүзбейді), ал ең жетілген сөз сүзгілері реттегіш өрнектерді қолдануы мүмкін.
Функциялар
Сөз сүзгілері түрлі мақсаттарда қолданылуы мүмкін.
Клишелерді бақылау
Форумдарда белгілі бір сөздер мен тіркестер, сондай-ақ "мемдер" деп аталатын, үнемі қайталанып қолданылатын клишелер жиі пайда болады. Кейбір пайдаланушылар мұндай клишелерді көңілді етеді, ал басқалары олардан жалықсады, әсіресе олардың көп қолданылуынан. Әкімшілер сөз сүзгісін реттеу арқылы жақтырмас клишелерді ұяттырақ тіркестермен алмастыра алады немесе оларды толығымен жойып тастай алады.
Вандализмді бақылау
Кейде интернет-форумдарға форумды қайта-қайта мағынасыз хабарламалармен толтыруға тырысатын вандалдар немесе өздерінің коммерциялық веб-сайттарына сілтемелер қосуға тырысатын спамдер шабуыл жасайды. Сайттың сөз сүзгісі вандалдар қолданатын мағынасыз мәтінді жоюға немесе жазбалардан (посттардан) белгілі бір веб-сайттарға барлық сілтемелерді алып тастауға бапталуы мүмкін.
Фильтрлерді айналып өту
Сөз сүзгілері автоматтандырылғандықтан және тек әріптердің белгілі бір тізбектерін ғана іздейтіндіктен, сүзгілерді білетін пайдаланушылар кейде оларды айналып өту үшін әріптерін аз ғана өзгерту арқылы сүзгілерден қашуға тырысады. Мәдениетсіз сөздерді сүзгіден қашуға тырысатын пайдаланушы сол сөздің әрпінің бірін жұлдызша, дефис немесе осыған ұқсас символмен алмастыруы мүмкін. Кейбір әкімшілер сөз сүзгілерін жаңарту арқылы жиі қолданылатын алмастыруларды анықтап алады, ал басқалары сүзгіні айналып өтуді жеке қылмыс ретінде қарастырып, жазалайды. Сөз сүзгісінен қашудың қарапайым мысалы – әріптердің арасына символдарды енгізу немесе "leet" әдісін пайдалану. Сөз сүзгісінен қашудың күрделі әдістеріне суреттерді пайдалану, жасырын тегтерді қолдану немесе кириллица әрпін пайдалану (яғни гомографтық шабуыл) жатады. Тағы бір әдіс – жұмсақ дефис қолдану. Жұмсақ дефис тек мәтін жолын бөлу кезінде сөздің қай жерден бөлінетінін көрсету үшін ғана қолданылады және көрінбейді. Сөздің ортасына қойылғанда, сөз бөлінеді және кейде сөз сүзгісі оны тани алмайды. RuneScape сияқты онлайн ойындардағы кейбір күрделі сүзгілер айналып өтуді анықтай алады. Дегенмен, сезімтал сөз сүзгілерінің кемшілігі – заңды фразалар да сүзгіден өтіп кетуі мүмкін.
Цензуралық аспектілер
Сөз сүзгілері интернет-форумдар мен чат-бөлмелеріне енгізілген және тек сол форумға немесе чат-бөлмеге жіберілген материалдарға ғана қатысты жұмыс істейді. Бұл сөз сүзгілерін, әдетте, соңғы пайдаланушының компьютеріне немесе компьютерлік желіге орнатылатын және сол компьютерге немесе желіден жіберілетін барлық интернет-мазмұнды сүзгілей алатын мазмұнды басқару бағдарламалық қамтамасынан ажыратады. Сөз сүзгілері пайдаланушылардың сөздерін олардың рұқсатынсыз өзгертетіндіктен, кейбір пайдаланушылар оларды цензура деп есептейді, ал басқалары оларды форум операторының форум мазмұнын бақылау құқығының қабылданатын бөлігі деп санайды.
Жалған позитивтер
Сөз сүзгілерінің көптеген жағдайда кездесетін бір ерекшелігі – пайдаланушылар оны көңілді немесе ашу-ыза тудыратын деп санайды, себебі олар сүзгіленбеуі тиіс сөздерге де әсер етеді. Бұл әсіресе қысқа сөздерді сүзгілегенде жиі кездеседі. Мысалы, "ass" деген сөз цензураланса, "Сізге классикалық музыка ойнау үшін көмек керек пе?" орнына "Сізге кликалық музыка ойнату үшін istance керек пе?" деген нұсқау шығуы мүмкін. Егер аралықтар ескерілмесе, бірнеше сөз сүзгіленіп, "as suspected" деген сөз "uspected" болып өзгеруі мүмкін. "hard on" деген тіркесті тыйым салса, "Бұл қиын болды!" және "Сендерге қатал болғаным үшін кешіріңдер" сияқты ешқандай зиянсыз сөздер де сүзгіленіп, "Бұл - е!" және "Сендерге кешірім сұраймын" болып шығуы мүмкін. Кейбір сөздер кездейсоқ сүзгіленгеннен кейін, олар арсыз сөздердің орнына қолданыла бастайды. Бұған Myst форумы Mystcommunity мысал бола береді. Онда "қолжазба" сөзі "анус" сөзін қамтығандықтан кездейсоқ цензураланды, нәтижесінде "m****cript" пайда болды. Бұл сөз осы форумда осы арсыз сөздің орнына қолданыла бастады және форум көшкен кезде де сақталды. Көптеген жағдайларда " 'scripting " сияқты басқа да ауыстырулар қолданылады (әсіресе форумның ескі қатысушылары тарапынан). Жер аттарында арсыз сөздердің бөліктері болғандықтан, олар да кездейсоқ сүзгіленуі мүмкін. Интернет пайда болған алғашқы жылдары британдық Penistone жер атауы спам және арсыз сөздерді сүзгілеуге арналған жүйелерде жиі сүзгіленіп шығатын.
Іске асыру
Көптеген ойындар, мысалы World of Warcraft, және соңғы кезде Habbo Hotel және RuneScape пайдаланушыларға сүзгілерді өшіруге мүмкіндік береді. Басқа ойындарда, әсіресе Knight Online сияқты тегін көп ойыншылы онлайн ойындарда мұндай опция жоқ. Medal of Honor және Call of Duty сияқты басқа ойындар (Call of Duty: World at War, Call of Duty: Black Ops, Call of Duty: Black Ops 2 және Call of Duty: Black Ops 3) пайдаланушыларға бағдарламаланған ұсақ-түйек тілді өшіру мүмкіндігін бермейді, ал Gears of War береді. Ойындардан басқа, дөрекі сөздерді сүзгілеу форумдарда, блогтарда, әлеуметтік желілердегі қосымшаларда, балаларға арналған веб-сайттарда және өнім туралы пікірлерде пайдаланушылар жасаған контентті бақылау үшін қолданылуы мүмкін. WebPurify сияқты көптеген дөрекі сөздерді сүзгілейтін API-лер бар, олар дөрекі сөздерді басқа символдармен ауыстыруға көмектеседі (мысалы, "@#$!"). Бұл дөрекі сөздерді сүзгілейтін API-лер дөрекі сөздерді іздеу және ауыстыру әдісімен жұмыс істейді.