19 ғасырдағы британдық дипломат: Уильям Артур Уайт өмірі мен қызметі
William Arthur White
Уильям Артур Уайт (1824-1891) – британдық дипломат, Варшава, Белград, Константинопольде қызмет еткен. Өмірбаяны, мансабы туралы ақпарат. Дипломатия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырдағы британдық дипломат сэр Уильям Артур Уайт (13 ақпан 1824 – 28 желтоқсан 1891) – британдық дипломат. Уайт 1857 жылы 33 жасында дипломатиялық қызметке қабылданды және 1857 мен 1886 жылдар аралығында Варшава, Данциг, Белград және Бухарест қалаларында жұмыс істеді. 1886 жылы оған Константинопольдегі елшілік тағайындалды, ол 1891 жылғы 28 желтоқсанда 67 жасында қайтыс болғанға дейін бес жыл бойы осы қызметті атқарды.
19th century British diplomat
Sir William Arthur White (13 February 182428 December 1891) was a British diplomat. White entered the diplomatic service in 1857 at the age of 33, and between 1857 and 1886 had postings in Warsaw, Danzig, Belgrade, and Bucharest. In 1886 he was given the ambassadorship in Constantinople, which he held for five years until his death on 28 December 1891 at the age of 67.
Ерте өмір
Уильям Артур Уайт 1824 жылғы 13 ақпанда Пулавиде Артур Борн Уайт (1788–1856) және Элизабет Лила Гардинердің (1798–1849) отбасында дүниеге келді. Олардың тағы бір баласы нәресте кезінде қайтыс болды. Уайт отбасының тегі Дублиннің Хью Уайты мен оның әйелі Мэри Стюартқа, 6-шы баронет Стюарт Энсли Стюарттың әпкесіне дейін жетеді. Артур Уайт британдық консулдық және колониялық қызметте қызмет етті. Уильямның анасы – британдық әскери қызметкер Уильям Невилл Гардинердің (1748–1806) және оның екінші әйелі Люси О’Мурдың (1849 жылы қайтыс болған) қызы Элизабет Лила Гардинер (1798–1849). Гардинер 1784 және 1794 жылдары екі рет Варшавада министр ретінде Сыртқы істер министрлігінде қызмет етті. 1806 жылы Уильям Гардинердің Нова Скотияда қайтыс болғаннан кейін Люси және оның қызы Польшада өмір сүруді жалғастырды. Олар алдымен Гора Пулавская иелігінде тұрды, кейіннен Чарторыскилер отбасының елдік резиденциясы Уайсок иелігін жалға алды. Гардинер Чарторыскилермен келісімге келіп, олардың жесір әйелін және қызын қорғауға міндеттенген болуы мүмкін. Чарторыскилер Элизабеттің тәрбиесінде маңызды рөл атқарды. Отбасы Польшада кең аумақты жерлерге ие болды. Артур Уайт 1810 жылдардың бірінде Чарторыскилердің иелігінде астық пен ағаш экспорттаушы ретінде жұмыс істеу үшін Польшаға көшті. Алайда, ол Адам Ежи Чарторыскидің агенті ретінде Англия мен славян елдері арасында байланыстарды нығайтуға көмектескен болуы мүмкін. Элиза Гардинердің Артур Уайтқа үйленуі Адам Чарторыскидің идеясы болған жақсы мүмкіндік бар. 1830 жылғы қараша көтерілісінен кейін Адам Чарторыскиге өлім жазасы тағайындалды, ол кейіннен Парижге қашып кетті және өмірінің соңына дейін эмиграцияда өмір сүрді. Артурдың Польшадағы мақсаты болмады, сонымен қатар ол эмигрант князьбен байланысы болғандықтан, оған күдікпен қарады. 1832 жылы виконт Палмерстон Уайтқа Мемельде вице-консул лауазымын берді, бірақ ол пруссиялық үкіметтің өтініші бойынша тез арада қызметтен алынды. Осы кезде Артур Лондонға оралды. 1836 жылға дейін Уайт тағы бір консулдық тағайындау алды, бұл жолы Гранвиллге. 1840 жылғы сәуірде ол отарлық қызметке ауыстырылды және келесі айда Тринидадта хатшы болып тағайындалды. Артур 1856 жылғы 24 наурызда Парижде қайтыс болды. Уильям өзінің жастық шағын Польшада өткізіп, анасының діні – католицизмде тәрбиеленді. Элиза католицизмді анасынан мұра еткен болуы мүмкін, өйткені оның аты ирландтық католик екенін көрсетеді. Уильям алғашқы білімін Варшавада алды. Оның мүддесін қорғаған үш адам – әкесі, князь Чарторыски және князьдің қолдаушысы лорд Дадли Стюарт – Уильямның лайықты ағылшын білімі болуы керек деп есептеді. Сондықтан Уильям Мэн аралындағы Король Уильям колледжіне, ал 1841 жылғы қазан айында Кембридждегі Тринити колледжіне жіберілді. Уайт Кембриджде екі жыл оқыды, бірақ католик болғандықтан диплом алуға рұқсат алмады. 1843 жылы ол анасы мен әжесімен бірге тұру үшін Польшаға оралды. Оның досы Генри Кэдман Джонс онымен бірге барып, үш ай бойы отбасымен бірге болды. Польшаға оралғаннан кейін Уильямның әжесі оған Пулавиге жақын жердегі иелік сатып алды, сол кезде ол жер иесі болды. Уайт сәтті шаруа болған жоқ және шаруаларымен көптеген проблемалары болды. 1840-1850 жылдары Уайт британ үкіметінің агенті ретінде әрекет еткен болуы мүмкін. Қырым соғысы кезінде ол ресейлік үкімет тарапынан күдікпен қаралып, қатаң бақылауда ұсталды.
William Arthur White was born in Puławy on 13 February 1824 to Arthur Bourne White (1788–1856) and Elizabeth Lila Gardiner (1798–1849). The couple had one other child who died in infancy. The White family traced its lineage to Hugh White of Dublin and his wife Mary Stewart, sister of Annesley Stewart, 6th Baronet Stewart. Arthur White served in the British Consular and Colonial Services. William's mother was Elizabeth Lila Gardiner (1798–1849), the daughter of British soldier William Neville Gardiner (1748–1806) and his second wife Lucy O'Moore (died 1849). Gardiner served in the Foreign Office twice as the Minister in Warsaw, in 1784 and 1794. Following William Gardiner's death in Nova Scotia in 1806, Lucy and her daughter continued to live in Poland. They first lived on the estate Góra Puławska, and later held under lease the estate Wysock, the country residence of the Czartoryski family. It is likely that Gardiner had formed an arrangement with the Czartoryskis in which they would provide protection for his widow and daughter. The Czartoryskis played a large part in the upbringing of Elizabeth. The family owned considerable estates in Poland. Arthur White moved to Poland sometime in the 1810s to work on the Czartoryski estate as an exporter of grain and timber. It is possible, however, that he was also serving as an agent for Adam Jerzy Czartoryski to help form ties between England and the Slavic countries. It was probably Adam Czartoryski's idea for Eliza Gardiner to marry Arthur White. Following the November Uprising of 1830, a death warrant was placed on Adam Czartoryski, who subsequently fled to Paris where he lived in exile the remainder of his life. Arthur thus no longer had a purpose in Poland, and further, was a marked man due to his affiliation with the exiled prince. In 1832, Viscount Palmerston secured White the position of Vice Consul in Memel, although he was quickly removed based on a request from the Prussian government. At this time Arthur returned to London. It was not until 1836 the White received another consular appointment, which this time was to Granville. In April 1840 he was transferred to the Colonial Service and the next month was gazetted secretary at Trinidad. Arthur died in Paris on 24 March 1856. William spent his youth in Poland and was raised Roman Catholic, his mother's religion. It is likely that Eliza had acquired Catholicism from her mother, whose name suggests she was likely Irish Catholic. William was initially educated in Warsaw. The three men who looked after his interests—his father, Prince Czartoryski, and the Prince's supporter Lord Dudley Stuart—believed William should have a proper English education. As such, William was sent to King William's College on the Isle of Man, and in October 1841 to Trinity College, Cambridge. White spent two years at Cambridge, but was not permitted to obtain a degree because he was a Catholic. In 1843 he returned to Poland to live with his mother and grandmother. His friend Henry Cadman Jones accompanied him back and stayed with the family for three months. After his return to Poland, William's grandmother purchased him an estate near Puławy at which time he became a landowner. White was an unsuccessful farmer and had numerous problems with his peasants. It is also possible that in the 1840s and '50s White was acting as an agent for the British government. During the Crimean War, he was considered a suspect by the Russian government and was placed under close supervision.
Дипломатиялық мансап
1843 жылдан 1857 жылға дейін ол Польшада помещик ретінде өмір сүрді, бірақ соңғы жылы Варшавадағы британ консулдығында жұмысқа қабылданып, бірден бас консул міндетін атқаруға мәжбүр болды. 1863 жылғы қаңтар көтерілісі оған Шығыс саясатындағы терең білімін және дипломатиялық шеберлігін нығайлы ерік-жігермен үйлестіре білу мүмкіндігін берді. 1864 жылы Данцигте консул болып тағайындалды. Дегенмен, Шығыс мәселесі – өмірінің басты құштарлығы болды, ал 1875 жылы Сербияға агент және бас консул ретінде Белградқа ауыстырылды. 1878 жылы Бухаресттегі британдық агентіне айналды. 1884 жылы Лорд Гранвилл оған Рио-де-Жанейро немесе Буэнос-Айрес елшілігін таңдау мүмкіндігін ұсынды, ал 1885 жылы, сол кезде Сыртқы істер министрлігінде болған Лорд Солсбери, оны Пекинге баруға шақырды, бұл лауазымның маңыздылығын ерекше атап өтті. Уайттың адал досы, сэр Роберт Мориер да осы пікірді қолдады. Бірақ Уайт, ол осы уақытта Константинопольде уақытша елші болып қызмет етіп жүргендіктен, күтуге шешім қабылдады және осы жылы өзінің ең маңызды қызметтерінің бірін атқарды. Соңғы кезде Хелен Маккарти леди Уайттың рөліндегі қиындықтарын сипаттады. Ол түсіндірді:
From 1843 to 1857 he lived in Poland as a country gentleman, but in the latter year he accepted a post in the British consulate in Warsaw, and had almost at once to perform the duties of acting consul general. The January Uprising in 1863 gave him an opportunity of showing his immense knowledge of Eastern politics and his combination of diplomatic tact with resolute determination. He was promoted in 1864 to the post of consul at Danzig. The Eastern Question was, however, the great passion of his life, and in 1875 he succeeded in getting transferred to Belgrade as Agent and Consul General to Serbia. In 1878 he was made British Agent at Bucharest. In 1884 he was offered by Lord Granville the choice of the legation at Rio de Janeiro or Buenos Aires, and in 1885 Lord Salisbury, who was then at the Foreign Office, urged him to go to Peking, pointing out the increasing importance of that post. White's devoted friend, Sir Robert Morier, wrote in the same sense. But White, who was already acting as ambassador ad interim at Constantinople, decided to wait; and during this year he rendered one of his most conspicuous services. More recently, Helen McCarthy described Lady White's difficulties in her role. She explained,
1886-1891 жылдар аралығында Константинопольдегі Ұлыбритания елшісі болған сэр Уильямның әйелі, леди Уайт, неміс темекі сатушысының қызы Кэтрин Кендзиор болып дүниеге келді және оған бұл тегін ешқашан ұмытуға мүмкіндік берілмеді. Мұндай қарапайым отбасынан шыққан адамның елшілік дәрежесіне көтерілуі сол кезде өте ерекше жағдай болды. Бұл оның күйеуінің де ерекше карьерасымен түсіндірілді, ол консулдық қызметке отыз үш жасында кірді және дипломатиялық қызметке өткен консулдардың санаулы бірі болды. Әйелдер осындай жаңадан келгендерге бағытталған жоғарыпарлықты сезінуге мәжбүр болды. Константинопольде сэр Вильгельмнің басшылығында қызмет еткен Чарльз Хардинге леди Уайтты «қадір-қасиеті мен әдеп-назардан мүлдем мүсірленген қарапайым әйел» деп сипаттады. Ол бірде елшіліктің асханасында кешкі ас үстелінен қалдықтарды жинап жатқанын көрген, ал Хардинге бірде оны Пераның басты көшесінде тірі түйеқұстарды сатып алып, қайсысы ең майлы екенін анықтауға тырысқанын байқаған. Ол бұл мінез-құлықтың «елшінің әйелі ретінде оның беделіне тікелей зиян келтіргенін» еске алды. Уильям мен Кэтриннің тұңғыш баласы Лила Люси Кэтрин Мэри (1867–1941) болды. Лила алғаш Константинопольде жұмыс істеген швед елшісі, камергер Карл Эммануэль фон Гейерге тұрмысқа шықты. Олардың ұлы Эрик Невилл Гейер (1894–1941) гвардия офицері және геральдист болды. Бірінші күйеуінің қайтысынан кейін, 1899 жылы Лила 5-ші Барон Эбингерге үйленді, соның нәтижесінде Баронесса Эбингер атанды. Анасының жағынан, Лорд Эбингер Сер Перси Шеллидің немересі, 3-ші баронет, Перси Биши Шелли мен Мэри Уолстонкрафт Шеллидің шөбересі болды. Кэтрин Кендзиор 1902 жылдың 13 маусымында күйеу баласы мен қызымен бірге Боурнмут қаласындағы Шелли мүлігінде, Боскомб билеуші үйінде қайтыс болды. Уайттардың Невилл Уильям Артур Филип Хью (1870–1953) атты ұлы да болды. 1890 жылы Невилл Канадаға көшіп, Солтүстік-Батыс атты полициясына қосылды. Кейін ол Форт-Саскачеванға қоныстанды.
Lady White, wife of Sir William, Britain's ambassador in Constantinople between 1886 and 1891, was born plain Katherine Kendzior, the daughter of a German tobacconist – and she was never allowed to forget it. The elevation of one of such humble means to the rank of ambassadress was highly unusual for the times. It was explained in part by the almost equally unconventional career of her husband, who entered the Consular Service at the relatively late age of thirty three and was amongst only a small handful of consuls who crossed the rickety bridge into the mainstream Diplomatic Service. Wives inevitably found themselves on the receiving end of the residual snobbery directed towards such upstarts. According to Charles Hardinge, who served under Sir William in Constantinople, Lady White was 'a common woman greatly lacking in dignity and savoir faire.' She was apparently seen in the embassy kitchen collecting scraps from the supper table after a ball, and Hardinge once spied her in the main street of Pera buying live turkeys 'and feeling which was the fattest.' This undignified behaviour, he recalled with distaste, 'did not redound to her credit as Ambassadress.' William and Katherine's first child was Lila Lucy Catherine Mary (1867–1941). Lila was first married to Kammarherre (Chamberlain) Carl Emmanuel von Geijer, a Swedish envoy working in Constantinople. Their son Eric Neville Geijer (1894–1941) became a guards officer and herald. Following the death of her first husband, in 1899 Lila married Shelley Scarlett, 5th Baron Abinger, becoming the Baroness Abinger. On his mother's side, Lord Abinger was the grandson of Sir Percy Shelley, 3rd Baronet, and the great grandson of Percy Bysshe Shelley and Mary Wollstonecraft Shelley. Katherine Kendzior died on 13 June 1902 while staying with her son in law and daughter at the Shelley estate, Boscombe Manor, in Bournemouth. The Whites also had a son Neville William Arthur Philip Hugh (1870–1953). In 1890 Neville moved to Canada and joined the North West Mounted Police. He later settled in Fort Saskatchewan.