Кіріспе

Дотаво – Орта ғасырлардағы Төменгі Нубияда (Солтүстік Судан және Оңтүстік Египет) болған христиан мемлекеті. Оның бар екендігі 12-15 ғасырлардағы Ежелгі Нубия тіліндегі құжаттарда расталады. Бұл аймақта тірі қалған соңғы христиан мемлекеттерінің бірі.

Этимология

Дотаво атауының этимологиясын екі ұсыныс түсіндіреді. Біріншісі атауды "Төменгі Дау" немесе "Даудың төменгі аймағы" деген мағына беретін ежелгі нубия тіліндегі термин деп қарастырады, бұл ежелгі нубиялық тауо ("астында") жұрнағына және христиандық Нубияның араб тарихынан кеңінен белгілі "Дау" топониміне сілтеме жасайды. Екіншісі атауды ескі египеттік "Жоғарғы және Төменгі Египет" терминінің тікелей аудармасы деп есептейді, бұл ежелгі нубиялық do ("үстінде") және tauo ("астында") жұрнақтарының үйлесімін ұсынады.

Тарих

Қазіргі заманғы Дотаво тарихының түсінігі соңғы буындарда едәуір өзгерді. Бұрынғысынан қабылданған пікір бойынша, Дотаво христиандық Макурия патшалығының орталық билігінің ұзаққа созылған құлдырауы кезінде пайда болған көптеген шағын мемлекеттердің бірі болған. Ортағасырлық египеттік тарихшы әл-Макризидің еңбегіндегі қысқаша айтылуы, елорда Донгола үшін созылған шайқастар қаланы қиратқанын және нубиялық сарайды 1364/65 жылдары Дауға көшіруге мәжбүр еткенін көрсетеді. Кейбір заманауи ғалымдар Даудың қазіргі Гебель-Адда екенін санайды. Жоғарыда талқыланған "Дотаво" терминінің алғашқы этимологиясы бойынша, ол жаңа астанасы Даудан аман қалған нубиялық мемлекет болған болуы мүмкін. Тіпті Донгола құлағанға дейін, араб авторлары Нубияның бір "Ұлы патшаның" билігінде он үш кіші патшалықтан тұратынын жазған, ал Дотаво осы тәуелді патшалықтардың бірі болуы мүмкін. Бірақ 1960 жылдары Каср-Ибримде табылған ежелгі нубиялық құжаттардың көп саны бұл көзқарасқа күдік тудырады. Каср-Ибрим мәтіндері Макурияның гүлденген кезеңінде (12 ғасыр) Нобатия эпархының (солтүстік нубиялық) Дотаво патшасына бағынышты болғанын көрсетеді. Мұның бір түсіндірмесі – Дотаво Макурияның басқа аты. Бірақ көптеген нубиялық патшалар туралы араб саяхатшысы Ибн Селим әл-Асвани берген сипаттама бұл тұжырыммен келіспейді. Белгілі бір құжатта Дотаво мен Макурияның есімдері бірге кездеспейді, ал бірнеше мәрте Дотаво патшасының есімдері Макурия патшаларының есімдерімен сәйкес келеді. Каср-Ибрим табыстарының алғашқы зерттеушілері Макурия және Дотаво патшаларының есімдері арасындағы көптеген қайшылықтарға көңіл бөлген. Кейінірек мәтіндерді қайта қарап, өңдеу арқылы осы қайшылықтардың көп бөлігі шешілді, және қазір "Дотаво" кем дегенде 1180 жылдардағы алғашқы айғақтан 1490 жылдардағы соңғы айғаққа дейін Нубияның орталық мемлекетінің жергілікті атауы екені көрінеді. 2022 жылға қарай бұл пікір ғылыми консенсус ретінде қабылданды. 2021 жылы "Дотаво" атауы христиандық Нубия тарихында кеш пайда болуы, оның себебі 11 ғасырдағы патшалық үйлер арасындағы жеке одақтан кейін Макурия мен Алодияның біріккен патшалығын білдіретіні болжалды. Дотавоның тарихы дәстүрлі түрде 1500 жылға дейін созылған деп есептеледі, одан кейін Фунж сұлтандығы (1504 жылы құрылған) оны жаулап алды. Алайда, 2023 жылы Адам Симмонс португалдық тарихшы Жоао де Барростың "Терсеира Декада да Азия" еңбегіндегі 1520 жылдарға қатысты мәліметтерге назар салып, сол кезде христиандық нубиялық патшайым болғанын көрсетті. Баррос оны Гауа деп атады және Дотавоның солтүстіктегі Осман империясы мен оңтүстіктегі Фунж мемлекеті арасында 17 ғасырға дейін тәуелсіз саяси бірлік ретінде сақталғанын ұсынды.