Кіріспе

Америкалық саясаткер (1949–1957)

Юта штатының бұрынғы губернаторы

Джозеф Бракен Ли (7 қаңтар 1899 – 20 қазан 1996) – Юта штатының американдық саяси қайраткері. Республикалық партия өкілі болған ол Юта штатының тоғызыншы губернаторы болып (1949–1957) қызмет етті, сондай-ақ Прайс қаласының мэрі (1935–1947) екі мерзім, ал Солтүстік Лейк-Ситидің 27-ші мэрі (1960–1971) үш мерзім бойы қызмет етті. Ли – Юта штатының соңғы үш губернаторының бірі, ол Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (LDS Church) мүшесі емес еді. Алғашқы екеуі Саймон Бамбергер (1917–1921) және Джордж Дерн (1925–1933) болды.

Ерте өмір

Ли Прайста Артур Дж. Ли (1870-1934) және Ида Мэй (Лайтер) Ли (1874–1980) отбасында дүниеге келді. Бес жасқа толғанда, отбасы Фруитаға (Колорадо штаты) көшіп, ол сегізінші сыныпқа дейін сонда тұрды. Содан кейін отбасы Прайсқа қайтып келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ли АҚШ армиясында қызмет етті, жасын өтірік айтып, бітіру емтиханынан бас тартып, әскерге жазылды. Калифорниядағы оқу кезінде армия оны Еуропаға баратын сарбаздарды даярлаушы ретінде қалдырды, себебі оның бұл жұмысқа қажетті жақсы қарым-қатынас дағдылары бар екеніне сенді. Ли бастапқыда бұл шешімге өкінді, өйткені ол майданға баруды қалады. Соғыстан кейін ол саясатқа кіріспес бұрын әкесімен бірге Прайстағы сақтандыру бизнесімен айналысты. Ли Нелли Пейсқа үйленді. Олардың қызы Хелен (Нелсон) 1922 жылы дүниеге келді (2005 жылы қайтыс болды). Екі жылдан кейін Нелли ауыр сырқатқа шалдықты, алдымен пневмония, содан кейін Ходжкин ауруына ұшырады және 1926 жылы қайтыс болды. Медициналық шығындар Лиді үлкен қарызға баттырды. Қарыздар төленгенше Ли өз гаражына көшіп, үйін жалға берді. Ол ақшаны үнемдеу үшін күніне бір гамбургер жеп, бір кварт сүт ішті. Осы уақыт аралығында оның қызы Лидің ата-анасымен бірге тұрды. Бұл тәжірибе оның қаржылық консерватизмін қалыптастыруға көмектесті, ол ешқашан қарызға түспеуге уәде берді. 1928 жылдың 23 ақпанында ол Уэллингтондағы (Юта штаты) Маргарет Дрейперге (1909–1989) үйленді. Олардың үш баласы болды: ұлы Джеймс (1930–2021), қызы Джон (Тейлор) (1935 жылы туған) және ұлы Ричард (1944–2012). Маргарет Лидің саяси амбицияларын қолдады, оның саясатқа кіруіне ықпал етіп, мансабына белсенді үлес қосты. Олар бірге күшті команда құрады. Оның есімдерді жақсы есте сақтау қабілеті болды, бұл Бракенге қоғамдық өмірде көмектесті. Маргарет Әйелдер әдеби қоғамында белсенді болды. Ол сонымен қатар батыстағы көрнекті әйелдер туралы тарихи зерттеулер жүргізіп, олар туралы лекциялар оқыды. Бракен мен Маргарет 1989 жылы қайтыс болғанға дейін 61 жыл бірге өмір сүрді. Ли аң аударуды және табиғатта болуды ұнататын, әсіресе Прайс маңындағы Ютаның шығысындағы биік шөлді жерлерді жақсы көретін. Жастығында жартылай кәсіби бейсбол ойнады, шортстоп позициясында. Ол сондай-ақ зергерлік бұйымдар жасау және сурет салу сияқты қолөнерге шебер болды. Ол масондық, шринерлік және елктер қауымдарының мүшесі болды. Ли Солт-Лейк-Ситиде қайтыс болды және Солт-Лейк-Ситидегі Маунт-Оливет зиратында отбасылық жерге жерленді. 97 жасында қайтыс болған ол Ютаның барлық губернаторларынан ұзақ өмір сүрді.

Саяси мансап

Ли салық саясаты тұрғысынан консервативті болды және табыс салығына қарсы күресті. Ол шығындарды күрт қысқарту арқылы өзінің барлық басшылық кезеңдерінде табысқа қол жеткізді. Губернатор ретінде ол шығындарды және бюрократияны азайтып, департаменттер мен комиссарлар санын қысқарды. Жоғары білім беруге қатысты кесімдері үшін ол мұғалімдердің кәсіби одағының наразылығын тудырды. Табыс салығына қарсылығымен қатар, ол шетелдік көмек және Біріккен Ұлттар Ұйымына да қарсы болды. Ли мормондардың ұрпағы болғанымен, өзінің діни көзқарастары болмады, бірақ Ғиса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшесі болмаса да саяси жетістікке қол жеткізді. Бұл оқиға Скузен Ли қатысқан заңсыз покер клубына рейд жасағаннан кейін болды. Ли Скоузеннің құмар ойындарға қарсы заңдарды қатаң орындауын "Гестапо сияқты" деп сипаттады.

Мұра

Лидің өмірбаясын жазған Дэннис Литгоу оның ең маңызды еңбегі Солт-Лейк-Сити қаласының мэрі қызметінде болғанын айтады, онда ол қалаға қаржылық жауапкершілік пен капиталдық жақсартулар әкелді. Жасы ұлғайғандықтан, оның қаһары біршама басылған, сол арқылы ол өз қағидаларынан айырмай, лауазымында тиімдірек болды. Лидің губернатор ретіндегі мұрасы кейде күмәндалады. Көптеген адамдар оның шаршаңқы мінезі, қатал пікірлері және білім беру саласымен болған қақтығыстарын мәселе деп санайды, бірақ оны қаржылық жауапкершілігі үшін және оның басшылығымен Юта штаты гүлденген экономикаға ие болғаны үшін де жиі мақтайды. Оның бүкіл қызмет ету кезеңінде штаттың қарызы болған емес, керісінше, артық қаржысы болды. Тіпті Лидің саяси оппоненттері оның адалдығын, тура сөйлейтін, ашық және тікелей қарым-қатынасын құрметтеді. Лиді жиі президент Гарри С. Трумэнмен салыстырды. Екеуінің саяси көзқарастары әртүрлі болғанымен және қарама-қарсы партиялардың мүшелері болғанымен, олардың мінездері ұқсас еді. Олар халыққа жақын манерада сөйледі, өз пікірлерін білдіруден тартынбады және тікелей айқын болды. 1949 жылдан 1953 жылға дейін бір уақытта билікте болғандықтан, көптеген адамдар оларды салыстыруға оңай болды.