18 ғасырдағы діни топ – Буханиттер — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

18 ғасырдағы діни топ

Бухандықтар – 18 ғасырдың соңында шотланд әйелі Эльспет Буханның ізбасарлары болған. Ол өзін Аян кітабында аталған Күнді киген әйел деп жариялаған.

Тарих

1783 жылы 40 жасқа жуық миссис Бухан, қонақүй иесінің қызы, өзін пайғамбар және өз алдына Киелі кітаптағы тұлға деп жариялап, өлмейтінін және тыныс беріп, өзінің ізбасарларына да өлмейтін жандар етуге қабілетті екенін мәлімдеді. Ол Ирвайн қаласында (Айршир) Хью Уайт, Ирвайндегі пастор, Эльспет Буханды (1739-1791) Аян кітабының 12-тарауындағы әйелмен теңестіріп, қасиетті деп жариялағаннан кейін Релиф шіркеуінен бөлінген жақтастар тобын жинады. Эльспет Бухан Банфтың Фордайс қаласында Джон Симпсон мен Маргарет Гордонның қызы ретінде дүниеге келді, кейін Роберт Буханға үйленді, сол себепті оның аты Бухан болды. Буханиттер Ирвайннен қуылды, тіпті тұрғындар оларды қаланың Скотт көліне батырумен қорқытты. Соңында 1784 жылы олар Клозбернге (Дамфристің солтүстігіне) жетті, онда бірден Көкке көтерілуге дайындық жүргізді. Басқа даулы секталар сияқты, олардың әрекеттері қоғамдағы қабылданбаған мінез-құлықтармен байланысты болды – «бірнеше әйелдер қауымы» немесе «орман ішіндегі тойлар» деген қаңқулар тарады, бірақ мұның ешқандай нақты дәлелі жоқ. Олар 1787 жылы Дамфрисширден қуылды, содан кейін Кирккдубрайттың (Стюардри) Крокетфорд айманындағы әртүрлі шаруашылықтарда қоныстанды, ақырында Крокетфорд ауылындағы Ньюхаусқа орналасты. Миссис Бухан 1791 жылы табиғи себептерден қайтыс болды, бұл оның өлмейтін екенін айтуына қарамастан, оның өлім-жүргенін көрсетті. Буханиттердің тарихы 1846 жылы, соңғы «жақтасы» Эндрю Иннес қайтыс болғанда аяқталды. Иннес, әлі де сақталған «Ньюхаус» Крокетфорттағы Буханиттердің соңғы мекенінде тұрды, 1841 жылғы 29 наурызда, Ана Буханның өлімінің 50 жылдығында оның мумияланған денесінің қайта тірілетінін күтті. Ол көңілі қалып, 1846 жылы «Ньюхауста» қайтыс болды, осы кезде Ана Буханның жасырылған мумияланған денесі табылды. Көптеген буханиттер «Ньюхаустың» солтүстік-батыс қабырғасының жанындағы зиратқа жерленді (немесе қайта жерленді), олардың «Бақытты» Буханмен бірге аспанға көтерілетініне үміттенеді.

In 1783, Mrs Buchan, in her late 40s and the daughter of an inn owner, declared herself a prophet and a biblical figure in her own right, and claimed to be immortal and able to give immortality to her followers by breathing on them. She gathered in Irvine, Ayrshire, a group of followers who broke away from the Relief Church when Hugh White, minister at Irvine, declared Elspeth Buchan (1739 1791) to be a special saint identified with the woman described in Revelation 12. Elspeth Buchan was born in Fordyce, Banff, Elspeth Simpson daughter of John Simpson and Margaret Gordon and married Robert Buchan and hence the name. The Buchanites were expelled from Irvine, residents even threatening to drown them in the town's Scott's Loch. Eventually they made their way to Closeburn (north of Dumfries) in 1784, where they prepared to ascend en bloc at short notice to Heaven. As with many controversial sects in various times and places, they were rumoured by a disapproving society to have practised behaviour that contravened social norms – "a community of wives" or "orgies in the woods"; but there is no conclusive proof that they did either. They were expelled from Dumfriesshire in 1787 and then settled in various farms in the Crocketford area (Stewartry of Kirkcudbright) before finally settling at Newhouse in the village of Crocketford. Mrs Buchan died of natural causes in 1791, disproving her claim to immortality. The end of the Buchanite saga came in 1846, when the last "adherent", Andrew Innes, died. Innes, who lived in the (still existing) Buchanite last abode, "Newhouse", Crocketford, had expected a "resurrection" of the mummified body of Mother Buchan on 29 March 1841 the 50th anniversary of her death. He was disappointed and died at "Newhouse" in 1846 a death which coincided with the discovery of Mother Buchan's hidden mummified body. Many Buchanites were buried (or reburied) in a graveyard next to the north west wall of "Newhouse", in the expectation that they would "ascend" eventually with "Lucky" Buchan.

Әдебиеттегі сілтемелер

Бухандықтар шотланд әдебиетінде сектаны қуылған кезде Ирвайн қаласында төрт жастағы бала болған Джон Галттың еңбектерінде еске алынады. Галттың өмірбаянында айтылғандай, ол «көптеген балалармен бірге онымен бірге жүрді, бірақ анам алаңдап, мені қуа келіп, құлағы мен мүйізінен тартып алды. [ ] Бұл көрініс және олардың псалм айтуының құлшынысы, әсіресе «Ринган Гилхайзе» атты шығармада Келиханшылар туралы айтқанда, есімде қалды». Олар Роберт Бернстің хатында да өте жағымсыз баяндалған: «Шамамен екі жыл бұрын Глазгодан келген Бухан ханым олардың қатарына қосылып, олардың арасында дін туралы фанатикалық ойларды тарата бастады, [ ] өткен көктемде халық көтеріліп, ескі көшбасшы Буханды ұрып-салып, қаладан қуды. Содан кейін оның барлық ізбасарлары өз еріктерімен осы жерді тастап кетті, тіпті көптегендері есіктерін жаппайтын болды. [ ] Олардың нанымдары – ынталы сөздердің ерекше қоспасы; соның ішінде ол оларға тыныс арқылы Құдайдың рухын сыйлай алады деп мәлімдейді, бұл оның қиын және ұятты әрекеттерімен жүзеге асырылады. Олар сондай-ақ өмірден қол үзген, сарайлар мен орманды жерлерде дінге құлшынып, бірге тұрып, бірге жатады, сонымен қатар әйелдердің арасында да бірлік бар, себебі олар моральдық күнә жасамайды деп санайды. [ ] Осыны, құрметті мырза, дін мәселесінде салауатты ой мен ақыл-естің басшылығын тастап кетудің көптеген ақымақтықтарының бірі деп біліңіз». Бухандықтар Ф. Л. Лукастың 1937 жылғы «Күнмен киінген әйел» повесінің тақырыбы болып табылады, ол шотланд министрінің өмірлік шағында Эльспет Буханға баураланған және Дюмфрисшир мен Кирккдбригширдегі Бухандық қауымдастықтарында болған оқиғасын баяндайды. Олар сонымен қатар 2002 жылы Эмма Донохьюдың «Аян» атты әңгімесінде де тақырып болып табылады. Роберт Бернс өзінің «Қабаттасқан шотланд музыкалық мұражайында» «Сұлу розалардың төсегі» әні туралы ескерткен: «Осы ән, менің білуімше, алғаш рет осы жерде басылып шықты. Мен бала кезімде Айрширде бұл ән өте танымал болды, мен Бухандықтардың, фанатиктердің, олар гимндер деп атап құрметтейтін мағынасыз өлеңдерін осы әуенге орындағандарын естігенімді есіме түсіремін».

The Buchanites are remembered in Scottish literature in the works of John Galt, who was a four year old child in Irvine when the sect was expelled. According to Galt's autobiography, he "with many children also accompanied her, but my mother in a state of distraction pursued, and drew me back by the lug and the horn. [ ] [T]he scene, and more than once the enthusiasm of [their] psalm singing, has risen in my remembrance, especially in describing the Covenanters in Ringan Gilhaize." They are also mentioned quite negatively in a letter by Robert Burns: "[A]bout two years ago, a Mrs Buchan from Glasgow came among them, & began to spread some fanatical notions of religion among them, [ ] till in spring last the Populace rose & mobbed the old leader Buchan & put her out of the town; on which all her followers voluntarily quit the place likewise, & with such precipitation, that many of them never shut their doors behind them [ ] Their tenets are a strange jumble of enthusiastic jargon; among others, she pretends to give them the Holy Ghost by breathing on them, which she does with postures & practices that are scandalously indecent. They have likewise disposed of all life, carrying on a great farce of pretended devotion in barns, & woods, where they lodge and lye all together, & hold likewise a community of women, as it is another of their tenets that they can commit no moral sin. [ ] This My Dear Sir, is one of the many instances of the folly in leaving the guidance of sound reason, & common sense in matters of Religion." The Buchanites are the subject of a 1937 novella by F. L. Lucas, The Woman Clothed with the Sun, which takes the form of an account, written by a Scottish minister in middle age, of his youthful bewitchment by Elspeth Buchan and of his curious sojourn in the Buchanite communes of Dumfriesshire and Kirkcudbrightshire. They are also the subject of a 2002 short story by Emma Donoghue, "Revelations". Robert Burns in his Interleaved Scots Musical Museum noted for the song "The Beds of sweet Roses" that This song, as far as I know, for the first time appears here in print When I was a boy, it was a very popular song in Ayrshire, I remember to have heard those fanatics, the Buchanites, sing some of their nonsensical rhymes, which they dignify with the name of hymns, to this air.