Кіріспе

1993 жылғы Вако қоршауымен танымал секта – «Дэвидтіктер» (немесе «Дэвидтік жетінші күндік адвентистерінің жалпы қауымдастығы») 1955 жылы Бенджамин Роден құрған апокалиптикалық секта. Олар өздерін 1935 жылы Виктор Хоутеф құрған «Дэвидтік жетінші күндік адвентистерінің жалпы қауымдастығының» жалғасы санайды. Хоутеф, жетінші күндік адвентист, «Бағушының таяғы» деп аталатын бірнеше трактаттар жазды, онда жетінші күндік адвентист шіркеуін реформалау талап етілді. Оның идеялары қабылданбағаннан кейін, Хоутеф және оның ізбасарлары «Дэвидтіктер» деп танылған топ құрды, ал кейбіреулері Техас штатының Уэко қаласының сыртындағы жерге көшіп кетті. Олар «Кармел тауы орталығы» деп аталған қауымды құрды, ол қозғалыстың бас кеңсесі ретінде қызмет етті. 1955 жылы Хоутеф қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Флоренс ұйымды басқарды. Сол жылы Хоутефтің ізбасары Роден, Құдайдан келген жаңа хабар деп санайтынын жариялады және оны Дэвидтіктерге арнап хаттар жазды. Ол бұл хаттарға «Тармақ» деп қол қойды, себебі Исаның жаңа аты оның көктегі киелі жердегі жаңа кезеңін көрсетеді деп сенді. Роденнің ілімін қабылдағандар «Тармақты Дэвидтіктер» және «Жетінші күндік адвентистер» деп аталды. 1957 жылы Флоренс Кармел тауындағы орталықты сатты және Техас штатының Эльк қаласына жақын жердегі 941 акр жерді сатып алды – Вакодан 13 миль солтүстік-шығысқа қарай, оны «Жаңа Кармел тауы орталығы» деп атады. 1959 жылдың 22 сәуіріне немесе оған жақын уақытта Флоренстің апокалиптикалық оқиғалар туралы болжамы сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол 1962 жылы Дэвидтік қауымдастығын таратып, «Жаңа Кармел тауының» 77,86 акр жерінен басқа барлық жерін сатты. Роден 1962 жылы оны иеленді және қалған 77,86 акр жерді сатып алуға күш салды. 1973 жылдың 27 ақпанында «Жаңа Кармел тауы» Бенджаминге, оның әйелі Лоис Роденге және олардың ұлы Джордж Роденге сатылды. Сол кезден бастап бұл жер «Кармел тауы» деп аталатын болды. Роден 1978 жылы қайтыс болғаннан кейін Лоис үйдегі келесі Дэвидтік пайғамбар болды. 1981 жылы Вернон Хауэлл есімді, кейін Дэвид Кореш деп танылған жас адам Кармел тауына келіп, Лоис Роденнің басшылығымен Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарды зерттеді. 1983 жылға қарай Хауэлл өзіне ізбасарлар жинады және олар Лоис ұйымынан бөлініп, «Дэвидтік тармақты Дэвидтік жетінші күндік адвентистер қауымдастығын» құрды. Осы уақыт аралығында Лоис Вако маңындағы Кармел орталығынан «Дэвидтік жетінші күндік адвентистер қауымдастығын» басқаруды жалғастырды. Хауэлл тобы мен «Тармақты Дэвидтіктер» (Лоис тобы) 1983 жылдан бастап әртүрлі басшылары, есімдері және орналасқан жерлері бар екі бөлек ұйым болды. 1987 жылы ғана, Лоис қайтыс болғаннан кейін, Хауэлл өзінің «Дэвидтік жетінші күндік адвентистер қауымдастығының» президенті екендігін мәлімдеген құжатты тіркеді. Кореш және оның жақтастары да Кармел орталығына барып, Джордж Роденмен атысқа түсті, нәтижесінде Кореш тобы жерді басып алды. Бұл әрекеттерді Лоисқа адал қалған «Тармақты Дэвидтіктер» өкілдері өздеріне қарсы жеке басын ұрлау әрекеті деп санайды. Корештің басшылығы 1993 жылғы Вако қоршауында аяқталды, бұл секта мен федералды агенттер арасындағы 51 күндік қақтығыс болды. Алғашқы шабуыл кезінде сектаның төрт адамы және екі тұрғыны АҚШ Алкоголь, темекі және атыс қарулары бюросының (АТФ) агенттерінен қаза тапты, ал 1993 жылдың 28 ақпанында АТФ агенттері сектаның төрт мүшесін өлтірді. 1993 жылдың 19 сәуірінде қоршау кезінде болған өртте Кореш тобының 76 мүшесі, олардың көпшілігі балалар қаза тапты.

Ерте тарих

1929 жылы Оңтүстік Калифорниядан келген болгар иммигранты Виктор Хоутеф, жетінші күндік адвентистердің сенбілік мектебінің мұғалімі, бүкіл адвентистер шіркеуі үшін жаңа хабарға ие екенін мәлімдеді. Ол өзінің көзқарастарын «Көпештің таяғы: 144 000 – реформаға шақыру» атты кітапта жариялады. Адвентистер шіркеуінің басшылығы Хоутефтің көзқарастарын шіркеудің негізгі ұстанымдарына қайшы деп санады, ал жергілікті шіркеу қауымдары Хоутефті және оның ізбасарларын шіркеуден шеттетуге мәжбүр етті. 1934 жылы Хоутеф штаб-пәтерін Техас штатының Уэко қаласының батысына орналастырды, ал оның тобы «Давидтер» деп аталды. 1942 жылы ол топты «Давидтік жетінші күндік адвентистердің жалпы бірлестігі» деп атады, бұл оның Дәуіт патшалығының Израиль мемлекетін қайта құруға сенімін білдірді. 1955 жылы Хоутеф қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Флоренс өзін пайғамбар деп есептеп, басшылықты өз қолына алды. Флоренс 1959 жылы апокалипсис болатынына сенді, бұл күнді күйеуінің еңбектерінде таба алмады. Ол және оның кеңесі Езекиел кітабының 9-тарауында жазылған болжамның орындалуы үшін Вако қаласының жанындағы Кармел тауы орталығында жүздеген адал жандарын жинады. Күткен оқиғалар болмады, ал осы көңілі толмағаннан кейін Бенджамин Роден «Давидтің тармағы» деп аталатын жаңа топ құрды және Кармел тауына иелік етуге сәттілікке жетті. Бұл топтың аты майланған «Тармаққа» сілтеме жасайды (Захария 3:8; 6:12). 1978 жылы Бенджамин Роден қайтыс болғаннан кейін, оның орнын әйелі Лоис Роден басты. «Давидтің тармағы» мүшелері Беннің әйеліне немесе оның ұлы Джорджқа адал болуды таңдауда қыңыр болды. Лоис қайтыс болғаннан кейін Джордж президенттік лауазымға ие болды. Бірақ бір жылдан кейін Вернон Хауэлл билікке келді және оған көңіл білдірген топтың басшысы атанды.

Дэвид Корештің өрлеуі

1981 жылы Хауэллдің Кармел тауына келуі Дэвид қауымының көпшілігі тарапынан жақсы қабылдады. Ол 20 жасқа толған шағында Лоис Роденмен махаббатқа түскен, ал ол 60 жастан асып, қарттыққа жеткен еді. Хауэлл одан бала сүюді қалаған, оның ойынша, ол Таңдалған болар еді. Лоис қайтыс болғаннан кейін, Джордж Роден пайғамбар және секта басшысы лауазымдарын мұраға алды. Роден мен Хауэлл арасында билік күресі басталды, ол көп ұзамай Дэвидтердің көп бөлігінің адалдығын жеңіп алды. 1984 жылы Хауэлл және оның жақтастары Кармел тауын тастап кетті (Роден Хауэллді 500 000 долларлық әкімшілік ғимарат пен баспасөз орталығын өртеуге қатысқан деп айыптады), ал Роден кейіннен оны «Роденвилл» деп атады. Чарли Пейс басқаратын тағы бір топ та бөлініп, Алабама штатына көшіп кетті. Қолдауын қайтаруға тырысқан Роден Хауэллді өлгендерді қайта тірілтуге шақырды, тіпті өзінің рухани үстемдігін көрсету үшін екі онжылдық бұрын қайтыс болған Дэвидтің денесін қазуға дейін барды (Роден бұны жоққа шығарды, ол тек қауымдық зиратты жылжытқанын айтты). Бұл заңсыз әрекет Хауэллге Роденге қарсы шағымдануға мүмкіндік берді, бірақ оған шағымды растау үшін дәлелдер қажет екені айтылды. 1987 жылдың 3 қарашасында Хауэлл және оның жеті жақтасы Кармел тауына шабуыл жасады, олармен бірге бес .223 калибрлі жартылай автоматты мылтық, екі .22 калибрлі мылтық, екі 12 калибрлі оқпана және шамамен 400 оқ болды, бұл алаңды қайта басып алуға жасалған әрекет сияқты көрінді. Хауэллдің тобы Роденнің заңсыз әрекеттерінің дәлелін алуға тырысып жатқанын мәлімдесе де, олармен бірге камера алып жүрмеді. Сот отырысы Хауэллдің жақтастарының кінәсіздігіне шешім шығарды, бірақ қазылар Хауэллдің өзіне қатысты бір келісімге келе алмады. Оның жақтастары ақталғаннан кейін Хауэлл прокурорларды Кармел тауына мұзжұмсақ ішуге шақырды. Хауэллдің өз бөлінген сектасын «Бранч Дэвидтер» деп атауға ешқашан рұқсат берілмегені, ал осы атпен белгілі шіркеу оның соңынан ермеген Бранч шіркеуінің мүшелерін білдіре беретіні айтылады.

Рухани жетекші ретінде

Роденнен рухани көшбасшы лауазымын алған Хауэлл оны өз атын Давид Корешке өзгерту арқылы бекітті, бұл оның Киелі кітаптағы Дәуіт патшамен және Ұлы Кирмен байланысы бар екенін көрсетеді (Кореш – Кир есімінің иврит тіліндегі нұсқасы). Ол әлемдік көшбасшылардың жаңа әулетін құруды қалады. «Аян кітабы» 5:2-ні түсіндіре отырып, Кореш өзін ондағы Қошқармен теңестірді. Бұл дәстүрлі түрде Иса Мәсіхтің символы саналады; алайда, Кореш Қошқар Иса келгенге дейін келіп, оның екінші келгеніне дайындау жасайды деп мәлімдеді.

Федералдық қоршау

1993 жылдың 28 ақпанында сағат 04:20-да Алкоголь, темекі және қару-жарақтар жөніндегі бюросы (ATF) сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптаулар мен заңсыз қару-жарақтар бойынша іздестіру ордерін орындауға тырысты. ATF шамамен екі сағат бойы кешенге енуге әрекеттенді, бірақ оқ-дәрілері таусылған соң тоқтатылды. Рейд барысында төрт ATF агенті (Стив Уиллис, Роберт Уильямс, Тодд МакКихан және Конвей Чарльз ЛеБле) қаза тауып, тағы 16 агенті жараланды. Сағат 09:45-те өткен рейдте қаза тапқан бес «Бранч Дэвид» мүшесі – Уинстон Блейк (британдық), Питер Джент (австралиялық), Питер Хипсман, Перри Джонс және Джейдин Венделл болды; екеуі «Бранч Дэвид» мүшелері тарапынан өлтірілді. Атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін шамамен алты сағат өткен соң, Майкл Шрёдерді ATF агенттері атқылап өлтірді, оның Вудроу Кендрик пен Норман Эллисонмен бірге кешенге қайта кіруге тырысқанда агенттерге тапаншадан оқ атқан деген айып тағылды. Оның әйелі күйеуінің жұмыстан оралып келгенін, ал күні бойы болған жанжалға қатыспағанын мәлімдеді. 1993 жылдың 19 сәуірінде ФБР кешенді соңғы қоршауға алып, .50 калибрлі (12,7 мм) мылтықтар және броньды жауынгерлік инженерлік машиналары (CEV) сияқты ауыр қару-жарақтарды пайдаланды. ФБР «Бранч Дэвид» мүшелерін шығарып алу үшін көз жасы ағызатын газ қолдануға тырысты. Ресми мәлімдемеге сәйкес, ФБР агенттеріне тек қарсы оқ атуға ғана рұқсат берілді, ал «Бранч Дэвид» мүшелеріне шабуыл жасауға тыйым салынды. Бірнеше «Бранч Дэвид» мүшелері оқ ашқаннан кейін, ФБР қолданылатын газ мөлшерін арттырды. Кейбір «Бранч Дэвид» мүшелерінің аман қалғандары өрттің кездейсоқ немесе әдейі шабуыл нәтижесінде болғанын айтады. Соңғы қоршау басталған кезде кешенде болған 85 «Бранч Дэвид» мүшесінің 76-сы 19 сәуірде түрлі жағдайларда қаза тапты – құлап түскен қирандылардан, өрттен уланудан немесе өзге «Бранч Дэвид» мүшелерінің оқтарынан. 2007 жылдың шілдесіне қарай барлық «Бранч Дэвид» мүшелері түрмеден босатылды. АҚШ үкіметіне, федералды лауазымды тұлғаларға, Техас штатының бұрынғы губернаторы Энн Ричардсқа және Техас армиясының Ұлттық гвардиясының мүшелеріне қарсы азаматтық сот процесі қозғалды. Бұл талаптардың көп бөлігі заң бойынша жеткіліксіздіктен немесе талапкерлер оларды растайтын нақты дәлелдер ұсына алмағандықтан қабылданбады. Бір іс, «Андраде против Чойнаки», Бесінші апелляциялық сотқа жетті, ол бұрынғы шешімді «ешнәрсе алмайсыз, талап қабылданбады» деп растады.

Қоршаудан кейін

Бүгінде Дәуіттің ұрпақтары деп саналатын бірнеше топ бар. "Брайндж Дэвидиан Седінші күн адвентистері" деген түпнұсқалық атауды сақтаған топ Лоис Роденнің тікелей ізбасары Дуг Митчелл (1978 жылы Брайндж Дэвидиандарға қосылып, 1986 жылдан 2013 жылы қайтыс болғанға дейін топты басқарды) және Митчеллдің ізбасары Трент Уайльд (2013 жылдан бастап топты басқарып келеді) болды деп есептейді. Бұл топ ешқашан Дэвид Корештің соңынан ерген жоқ. Чарльз Пейс басқарған тағы бір топ бар, ол "Біздің әділдігіміз – Раббымыз" деп аталатын "Тарау" деп танылады. Бұл заң жүзінде мойындалған, 12 мүшеден тұратын діни ұйым. Пейс Корешті Құдайдың тағайындағанын мойындаса да, оның мүшелердің әйелдерінен оннан астам бала тудырып, Киелі кітаптың үйретіктерін бұрмалағанын айтады. Пейс Раббының "мені майлап, басшы етіп тағайындағанына" сенеді, бірақ ол "пайғамбар емес, әділдікті үйретушімін" дейді. Ал бұрын Клайв Дойл басқарған топ Корешті пайғамбар деп сеніп, оның қайта тірілуін, сондай-ақ қаза тапқан ізбасарларын күтуде. Бұл екі топ та әлі де соңғы заманды күтіп отыр.

Жетінші күндік адвентистермен қарым-қатынас

1930 жылы Жетінші күнгі адвентистер шіркеуі Виктор Хьютефтің ілімдерін қабылдамады және оның мүшелігін жойды. Содан кейін Хьютеф Дэвидтік жетінші күнгі адвентистер қауымдастығын (Сонымен қатар «Отаршының таяғы» деп белгілі) құрды. Тармақ давидтіктер – давидтіктердің бір тармағы, және олар Бенджамин Роден бастаған жікке бөлінудің нәтижесі, Хьютефтің өлімінен кейін және Флоренцияның (Хьютефтің әйелі) билікті тартып алуына байланысты. Флоренция өзін пайғамбар деп есептеді. Бірақ оның болжамы, Хьютефтің өлімінен кейін 42 айда (1959 жылы) Жетінші күнгі адвентистер шіркеуінің құлап кететіні туралы, іске аспады. Сол сияқты, Бен Роден де өзін пайғамбар және давидтіктердің басшылығына заңды мұрагер деп санады. Олар әлі де ресми түрде Жетінші күнгі адвентистер шіркеуінің мүшелері бола тұрып, тармақ давидтіктер шіркеуде реформа талап етті, ал олардың талабы қарсылыққа ұшырағанда (Жетінші күнгі адвентистер мен давидтіктер тарапынан), олар бұл діни ұйымнан шығуға және давидтіктерден мүлдем алшақтауға шешім қабылдады. Жетінші күнгі адвентистер шіркеуі тармақ давидтіктер мен давидтіктердің діни ұйымға мүшелігін жойды, бірақ оған қарамастан, тармақ давидтіктер Жетінші күнгі адвентистер шіркеуінің мүшелерін іздеуді және оларды өз тобына қосылуға шақыруды жалғастырды. Жетінші күнгі адвентистер топтың көзқарастарына «дабыл қақты», себебі тармақ давидтіктер өздерін «адвентист хабарламасының жалғыз дұрыс жалғасы» деп мәлімдеді, бұл Виктор Хьютефтің Құдай таңдаған пайғамбар және Эллен Г. Уайттың мұрагері деген сенімдеріне негізделген. Дәуітшілер де, тармақ дәуітшілер де, Хьютефтің олардың рухани шабыт көзі болғанын, давидтіктердің негізін қалаушы ретінде айтты. Жетінші күнгі адвентистер шіркеуі өз мүшелеріне тармақ давидтік сектасының көзқарастары туралы үнемі ескертулер жасады.

Дәуіттің тармағы сектасының ішіндегі шикіліктер

Дэвид Кореш пен оның ізбасарлары өздерін "Бранч Дэвидтер" деп атамағанын көрсететін құжаттамалық дәлелдер бар (ФБР келіссөздерінің стенограммалары, оқшауланған кезеңде Кэтрин Шрёдермен және Стив Шнайдермен болған келіссөздер, сондай-ақ Корештің араласуы). Бұған қоса, Дэвид Кореш, жалған құжаттар жасау арқылы, Жаңа Маунт Кармел орталығының мүлігін иелену мақсатында "Бранч Дэвидтер" аталатын Седiншi күндiк адвентистердiң жеке басын ұрлады.