Кіріспе
Даррен Шанның кітаптар сериясы – «Даррен Шанның сағасы» (АҚШ-та «Cirque Du Freak: The Saga of Darren Shan» деп аталады) – Даррен О’Шонессидің жасөсперімдерге арналған, 12 кітаптан тұратын, вампирлер әлеміне қатысқан Даррен Шанның күресін баяндайтын кітаптар сериясы. 2008 жылдың қазан айына дейін кітап әлемнің 33 елінде 30 түрлі тілде жарық көрді. Серияның алғашқы үш кітабы негізінде түсірілген фильм 2009 жылдың 23 қазанында кинотеатрларда көрсетілді. Blackstone Audio сонымен қатар Ральф Листер оқыған сериядағы барлық 12 кітаптың аудио CD-жазбаларын шығарды.
The Saga of Darren Shan (known as Cirque Du Freak: The Saga of Darren Shan in the United States) is a young adult 12 part book series written by Darren O'Shaughnessy about the struggle of Darren Shan, a boy who has become involved in the world of vampires. As of October 2008, the book has been published in 33 countries around the world, in 30 different languages. A film based on the first three books in the series was released in theatres on 23 October 2009. Blackstone Audio has also released CD recordings of all 12 books in the series, read by Ralph Lïster.
Өмірбаян
Даррен О'Шонесси "Cirque du Freak" атты серияның алғашқы кітабын Даррен Шан атты қаламдымымен жазды және оны екі ересектерге арналған кітаптарының арасындағы қосымша жоба ретінде жариялады. "Cirque du Freak" кітабына жағымды пікірлер түсті және Warner Bros. оның кино құқығын басылымға дейін сатып алды, алайда фильм түсірілмеді және үш жылдан кейін кино құқығы Шанға қайтарылды. Кейін Universal Pictures кино құқығын сатып алып, 2009 жылдың 23 қазанында кинотеатрларда толық метражды фильм көрсетілді.
Сюжеттің сызбасы
Даррен Шэннің сағасы Даррен Шэннің тарихын баяндайды, ол қалыпты жас бала болып, вампир Лартен Крепслидің өзінің көмекшісі және жартылай вампир болуға мәжбүрлейді. Бірінші трилогия, «Вампир қаны» немесе «Вампирдің көмекшісі» деп белгілі, Даррен өзінің вампир екенін біліп, оны қабылдайды. Бірінші кітапта, «Цирк ду Фрик» (сондай-ақ «Цирк ду Фрик: Тірі кошмар» деп те аталады), мырза Крепсли Дарреннің жақын достарының бірі Стив Леонардтың өмірін сақтап қалғандығы үшін оны жартылай вампирге айналдырады. Екінші кітапта, «Вампирдің көмекшісі», Крепсли Дарреннің өте жалғыз екенін айтады және оны фрик-шоуға қайта әкеледі, онда ол жылан ұл Эвра Вонмен және адам Сэм Грестпен дос болады. Үшінші кітапта, «Қан тоннельдері», Крепсли Даррен Шэн мен Эвра Вонды өзінің туған қаласына алып келеді, онда вампирлердің жауы, Мёрлоу атты вампанез, күнәсіз адамдарды өлтіреді. Екінші трилогия, «Вампирлік рәсімдер» деп аталады, Даррен вампирлер кланы туралы біледі және олардың қабылдауын іздейді. Төртінші кітапта, «Вампир тауы», мырза Крепсли мен Даррен Вампир тауына көтеріліп, вампирлердің рәсімдері туралы біледі. Бесінші кітапта, «Өлім сынақтары», Даррен басқа вампирлердің құрметін алу үшін, онжылдықтарда ең жас вампирлердің бірі ретінде танылу үшін «Өлім сынақтары» деп аталатын бастама сынақтарынан өтеді. Алтыншы кітапта, «Вампир принці», Даррен олардың арасында сатқын бар екенін біледі және вампирлер кланын жою жоспарларын тоқтатуға тырысады. Ол кітапта өзі де Вампир принці болады. Үшінші трилогия, «Вампир соғысы» деп аталады, Даррен вампирлердің (және әлемнің) тағдырында ойнайтын рөлі оның ойлағаннан да үлкен болуы мүмкін екенін біледі. Жетінші кітапта, «Күн батуының аңшылары», вампирлер кланын жоюға тағайындалған Вампанездердің Иесін іздеу басталады. Сегізінші кітапта, «Түннің одақтастары», Даррен өзінің бұрынғы достарымен кездеседі, олар енді оның ізденісіне сәйкес келеді. Тоғызыншы кітапта, «Таңның өлтірушілері», Даррен Вампанездер Иесімен екінші рет бетпе-бет келеді. Төртінші трилогия, «Вампир тағдыры» деп аталады, Даррен қиын шешімдер қабылдауға мәжбүр болады, соңында өзінің тағдырын өз қолына алып, оның салдарына қанағаттандырады. Оныншы кітапта, «Жандар көлі», Даррен өзінің ең жақсы досы Харкат Мулдстың бұрын кім болғанын білу үшін бейтаныс жерге саяхаттайды; «Кішкентай адам» ретінде Харкаттың естеліксіз санасы оның өлімінен кейін жаңа денеге орналастырылды. Он бірінші кітапта, «Көлеңкелер Иесі», Даррен «Көлеңкелер Иесі» туралы көбірек біледі және Вампанездер Иесімен соңғы кездесуіне жақындайды. Он екінші кітапта, «Тағдыр ұлдары», Даррен Вампанездер Иесімен соңғы жекпе-жекті өткізеді және өзінің тағдырын мәңгілікке өзгертеді.
Даррен Шэннің вампирі
Даррен Шан сагасындағы вампирлер танымал мәдениеттегі вампирлерден өзгеше. Олар тірі, яғни оларды дұрыс орналастырылған оқпен, мүкіс ету, бас кесу немесе жүректі тесу арқылы өлтіруге болады (мойны сынса, бір күннің ішінде немесе одан да аз уақытта оянады). Вампирлерде тіс жоқ және олар мойыннан қан ішпейді. Олар құрбанның қанын кесіп, өткір тырнақтарымен тамырларын кесіп, аз мөлшерде қанды ішіп, содан кейін сілекейімен жазады. Тырнақтарымен қабырғаға да өрмелеуге болады. Адамның барлық қанын сору вампирге құрбанның рухының бір бөлігін сіңіріп, оның естеліктеріне үңілуге мүмкіндік береді (Даррен бұл әрекетті «Вампирдің көмекшісі» кітабында, өліп бара жатқан досының рухын сақтау үшін жасайды). Вампирлер күн сәулесіне толыққанды төзімді емес, бірақ 4-5 сағат күнде де күйіп кетпейді. Дегенмен, олар көлеңкеде болса күндіз де белсенді бола алады. Ал жарты вампирлер күн сәулесіне толығымен төзімді. Вампирлерге сарымсақ, күміс немесе қасиетті заттар ешқандай әсер етпейді. Жаңа адам қаны вампирлер үшін ең қоректі, бірақ қажет болған жағдайда сақталған адам немесе кейбір жануарлардың қанын да іше алады. Бірақ кейбір жануарлардың қаны вампирлер үшін улы. Вампирлер өрбуге қабілетсіз, себебі олардың барлық дене сұйыдықтары қатып қалған. Вампирлер қаннан қанға қатынас арқылы туындайды, әдетте саусақ ұштары арқылы, бірақ егер кез келген жаратылыс, адам немесе жануар, вампирдің қанын ішсе, ол қатты ашуға ұшырап, кейін өледі (рабиес сияқты). Толық вампирлер сырт көрінісінде әрбір он адамдық жылға бір жылдай қартайса (1/10), жарты вампирлер әрбір бес адамдық жылға бір жылдай қартайды (1/5). Бұл сериалда Даррен бұрынғы қарындасымен кездескенде көрінеді; қазір олар ересектер, бірақ Даррен әлі де алғашқы кездескендей көрінеді. Сериалдағы ең ескі вампир – Пэрис Скайл, ол екі жасында «қанға батқан» және сегіз жүз жылдан астам өмір сүрген. Вампирлер көлеңке береді және бейнеленеді, бірақ атомдарының ерекше тербелісіне байланысты суретке түсіруге болмайды. Сондай-ақ, халықтағы әңгімелердегідей, вампирлер лақаттарда ұйықтайды. Вампирлер адамдардан әлдеқайда күшті, жақсы және денелі, кез келген физикалық әрекетте адамдардан басым түседі және адам көзі қадағалай алмайтын жылдамдықпен жүгіре алады, бұл процеске «Жылдамдық» дейді. Жылдамдық вампирдің денесінде статикалық зарядтың жиналуына себеп болады, оны Крепсли мырза құлыптарды ашу үшін пайдаланады. Вампирдің сезімдері жолбарыс сияқты, қараңғыда көруге, жүрек соғуын естуге және иіс сезуге мүмкіндік береді. Олардың сүйектері мен тістері адамдардан мықты, сондықтан олар үлкен физикалық зақымдарға төтеп бере алады, көптеген химиялық заттар мен ауруларға төзімді және адамдардан гөрі жылдам жазылады. Вампирдің жазылу қабілеті әдебиеттегідей тиімді емес, бірақ олар адамдар мен басқа тірі жаратылыстарға қарағанда өлімге әкелетін жарақаттарға төзімді, және Анна Райстың сұлу вампирлерінен айырмашылығы, Шанның көптеген вампирлері өте қарапайым, қалыпты және ерекше көзге түспейді. Басқа қабілеттеріне көзге көрінбейтін газды тыныс алып, адамды естен шығару, басқа вампирлермен және адамдармен телепатиялық байланыс (үш вампир ми арқылы жәндіктерге де бұйрық бере алады) және олардың ой үлгілерін білген вампирлер мен адамдарды табу кіреді. Жылан, егеуқұйрық және мысық қаны олар үшін у болып табылады. Вампир қоғамы құрмет, жеке мақтаныш және дәстүрге негізделген. Оларда қатаң иерархия бар, жоғары тұрған вампирлер төмен тұрғандарға толық билік жүргізеді, бірақ олар өз билігін шамамен қолданады және өзінен төмен тұрғандарға құрмет көрсетеді. Әйел вампирлер еркектерге қарағанда аз. Вампирлердің жұптасуы он немесе он бес жылға соқады, содан кейін жұп қайтадан жұптасуды немесе өздерінің жолдарымен жүруді таңдайды. Вампирлерге тапанша, садақ және арбалет сияқты қаруларды қолдануға тыйым салынған, өйткені олар мұны ар-намыссыз деп санайды, семсер, балта және т.б. қолмен күресуді немесе шюрикен сияқты қаруды лақтыруды артық көреді. Вампирлер ескі өмір сүреді: Даррен Шэннен басқа ешқандай вампир поп-мәдениетке сілтеме жасамайды немесе компьютерлерді қолданбайды. Вампирлер адамдарды хаотикалық және аздап төмен тұрған нәсіл ретінде қарастырады, бірақ көпшілігі адам өмірін бағалайды. Кейбір вампирлер адамдармен достық қарым-қатынас жасайды және көптегендер оларға ғашық болады. Вампир Гавнер Пурл бұрынғы адам қызының сыйлаған пілдермен тігілген қызғылт іш киімдерін мақтан тұтады. Даррен Шанның вампирлері бұрынғы адамдар сияқты діндерді ұстанбайды, бірақ белгісіз пантеонға табынады. Олар жақсы вампирлердің рухтары алыс әлемдегі «Жұмақ» деп аталатын мәңгілік түндерде қасқырлар болып туылатынына сенеді, ал жаман вампирлердің рухтары мәңгілікке жер бетіне байланып қалады. Оларда құдайлар бар, бірақ олардың саны көп және оларды «Вампир құдайлары» деп атайды. Вампирлер өздері қасқырлардан шыққан деп сенеді, адамдар приматтардан эволюциялағандай. Қасқырлар вампирлердің туыстары саналады. Қасқырлар вампирлерді жақсы көреді, әсіресе олардың оларға зиян келтірмейтін иісі бар.
Вампанез
Даррен Шанның сагасында вампанездер вампирлерге қарсы жау, олар құрбандарын өлтіруде және олардың жандарын иеленуде ар-ұяты бар деп санайды. Олар бастапқыда кланнан бөлініп шыққан вампирлер еді (үшінші кітапқа дейін 600 жыл бұрын) және өздерін жаңа нәсіл (Vampaneze) деп жариялады, себебі олардың әдет-ғұрыптары ерекше болды. Одан кейін қатал соғыс басталды, ол екі нәсілдің де өмір сүруіне адамдардың араласуы қауіп тудырғанда бітіммен аяқталды. Екі топ та бір-бірінің ісіне араласпауға келісті. Бұл тіпті Мёрлоу сияқты ақылдан адасқандарға да қатысты. Оны өлтіру Даррен мен мистер Крепслидің басына бүкіл нәсілдің ашуын әкелуі мүмкін еді, ал вампирлер араласпауға міндетті болар еді. Вампанездер антагонисттер саналады, бірақ олар Мурлоу, Вампанез Лорды және Жарақаттар соғысының бұрмаланған бейнесіне байланысты солай көрінеді. Мистер Крепслидің өзі вампанездердің жалған сөйлемеу және ар-ұяты сияқты жақсы дәстүрлері бар екенін атап өтті. Вампанездердің терісі қызғылт, ал шаштары, көздері, еріндері және тырнақтары қызыл түсті, бірақ осы түс толыққанды болуына бірнеше он жыл уақыт керек. Бұл көп қан ішудің жанама әсері: адамдардан қан сору кезінде адамды өлтіру бастапқыда олардың сенімдеріне негізделген таңдау болғанмен, қазіргі уақытта қан вампанездерді ішкен кезде өлтіруге итермелейді. Көптеген вампанездер вампирлермен күресуге құштар емес, және Гарст Ванпанзаның Иесі Стив Леонардты қорғауға ант бергенімен, соңғы кітапта Харст Стивтің өзін қауіпке тікелей салуына кедергі жасамайды, бұл оның вампирлер мен вампанездер арасындағы соғысты бір жолмен шешуді қалағанын көрсетеді. Вампанездер алғаш рет "Қан тоннельдерінде" (Tunnels of Blood) айтылады және серияның қалған бөлігінде сюжеттің маңызды бөлігіне айналады. Вампанездерге мысал ретінде Мёрлоу және Ганнен Харстты келтіруге болады.
Өлімнің қол шапқан белгісі
Өлімнің жанасу белгісі – "Даррен Шанның сағасы" сериясында қолданылатын қолдың белгілі бір түрі. Бұл белгіні вампирлер, Vampire Mountain тауында, қайтыс болған немесе өлуге жақын тұрған вампирге құрмет көрсету үшін қолданады. Орындалуы: оң қолдың ортаңғы саусағы маңдайдың ортасына, сақина саусағы сол көз қабағына, көрсету саусағы оң көз қабағына қойылады, ал кішкентай саусақ пен бас бармақ созылып тұрады. Бұл белгінің мағынасы – "Тірі болмасаң да, жеңіске жетесің". Бұл белгі алғаш рет бесінші кітапта, "Өлім сынақтары" атты кітапта, Даррен бастама сынағын тапсыруға тиіс болғанда пайда болады. Таудагы вампирлер оған сәттілік тілеу үшін осы белгіні көрсетеді.
Манга
Даррен Шанның сагасы негізінде манга сериясы Такахиро Араймен Шогакукан антологиясы Weekly Shōnen Sunday-де апта сайын жарияланды. Кітаптар Ұлыбританияда HarperCollins, ал АҚШ-та Yen Press баспаларында жарық көрді.
Қысқа әңгімелері
Даррен Шан өзінің веб-сайтында көптеген қысқа әңгімелер жариялады, олардың барлығы сағамен байланысты. "Стив Леопардтың вампирлер туралы эссесі": Оқиға "Цирк Дю Фрикпен" байланысты. Бұл эссе стилінде, роман оқиғаларынан бұрын әлемде жазылған болуы мүмкін. "Эннидің күнделігі": Оқиға Дарреннің әпкесінің "Цирк Дю Фрик" оқиғалары кезінде жазған күнделігіне негізделген. "Шағын қорқыныштар": Әңгіме құпия Десмонд Тиньге арналған және "Вампирдің көмекшісі" кезеңінде өтеді. "Трансильвания саяхаты": Әңгіменің авторы – "Вампирдің көмекшісі" кейіпкері Сэм Грест. "Шанта Клаус": "Шанта" Клаустың сериядағы көптеген кейіпкерлердің үйлеріне сапар шегетін ерекше оқиғасы. Ол Даррен Шан сагасы мен "Демоната" арасындағы байланыс құрады. Ол тек Рождествода қолжетімді. "Жалғыз солжақ": Харкат Мулдс туралы әңгіме. Оқиға "Қан тоннельдері" оқиғалары кезінде орын алады. "Сэм Гресттің әйелі": "Вампирдің көмекшісі" кейіпкері Сэм Грест "жазған" тағы бір қысқа әңгіме. "Түндегі оқиға": Гавнер Пурл туралы оқиға, оның ерте қайтыс болуына дейін. Ол "Өлім сынақтарымен" байланысты. Сэм Грест әңгімелері "Түн ортасындағы той" жинағына енді.
The Sam Grest stories have been included in the Midnight Feast collection.