Кіріспе

Энн Райс романдарының готикалық қорқыныш сериясы "Вампир хроникалары" – американдық жазушы Энн Райс жасаған готикалық вампирлік романдар сериясы және медиа франшизасы. Ол 18-ғасырда вампирге айналған француз дворяны Лестат де Лионкорттың ойдан шығарылған кейіпкері төңірегінде өрбиді. Райс 2008 жылғы сұхбатында өзінің вампирлерінің "жоғалған жандардың метафорасы" екенін айтты. "Вампир хроникаларының" гомоэротикалық мән-жайлары да кеңінен талданған. 2008 жылдың қараша айына дейін "Вампир хроникалары" әлем бойынша 80 миллион дана сатылды. Серияның алғашқы романы "Вампирмен сұхбат" (1976) 1994 жылы Том Круз, Брэд Питт, Антонио Бандерас, Кристиан Слейтер және Кирстен Данст қатысуымен фильмге түсірілді. "Қаралғандардың патшайымы" (1988) 2002 жылы Стюарт Таунсенд пен Алияның қатысуымен сол атпен фильмге бейімделді, сонымен қатар 1985 жылғы "Вампир Лестат" романының кейбір материалдары қолданылды. 2020 жылдың мамырында AMC "Вампир хроникалары" мен "Мэйфэр сиқыршыларының өмірі" фильмдерінің құқықтарын фильмдер мен телешоуларды дамыту үшін сатып алды. Жеті бөлімді телесериал "Вампирмен сұхбат" 2022 жылдың 2 қазанында AMC арнасында көрсетілді, басты рөлдерді Джейкоб Андерсон мен Сэм Рид ойнады.

Тарих

Райс өзінің вампирлерінің шығу тегін «Вампир Лестат» және «Қаралғандардың патшайымы» кітаптарында баяндайды. Алғашқы вампирлер ежелгі Мысырда пайда болды, олардың шығуы Жерден бұрын болған рухтармен байланысты. Мекаре мен Махарет, Кармел тауында тұратын егіз сиқыршылар, тәлкектеп, қанға жаны құмар көлеңке Амельмен сөйлесе алды. Амель Мекареге ғашық болып, оның серігіне айналды. Біраз уақыттан соң, Мысыр патшайымы Акаша жіберген әскерлер олардың ауылын өртеп, екі сиқыршыны тұтқындады. Олардың білімі мен күшіне құмарланып, патшайым оларды біраз уақыт тұтқындап, азаптады. Бұл Амельдің рухын ашуландырып, ол Акашаның ауылдарын және оның ақсүйектерін мазалады. Ақашаның опасыз ақсүйектері оған қарсы қастандық жасап, оны және күйеуі Энкилді өлтіруге ұйтқылық болғанда, Амелдің рухы оның өлім аузында жатқан денесіне енді. Көлеңке күші мен қанға жаны құмарлығы оны өлімнен қайтарды – ол бірінші мәңгілікке айналды. Акаша өз жұбайын да мәңгілікке айналдырды, содан кейін олар «Құдай ата-анасы» деп аталды. Егіздерді өзіне қарсы шыққандары үшін жазалау үшін патшайым Махареттің көзін ойып, Мекаренің тілін кесіп тастады. Оларды өлімге жібермес бұрын, үй шаруашылығын басқарушы Хайман оларға аянып, екеуін де вампирге айналдырды. Олар бірге Бірінші Туысқандықты құрып, Құдай ата-анасы мен олардың ізбасарларына, Патшаның қанына қарсы тұрды. Жеңіліске ұшырап, тұтқынға алынған егіздер ажыратылып, жер аударылды: Махарет – Қызыл теңіздегі таныс жерлерге, ал Мекаре – батысқа қарай, белгісіз суларға. Екі мың жыл өткен соң, патша мен патшайым үнсіз және есінен шығып қалды. Оларды ақсақалдар мен дін қызметкерлері Акаша – Амельдің иесі, қасиетті ядро өлсе, барлық вампирлер онымен бірге өледі деген сеніммен мүсіндей ұстады. Біздің заманымыз келгенде, көптеген өлместер ұмытты. Арада жылдар өткен соң, Құдай ата-анасы туралы әңгімені өзі де сенбейтін бірнеше ақсақалдар сақтап қалды. Оған қарамастан, көптеген қан құдайлары – Акашаның ерте ұрпақтарынан шыққан вампирлер – аштықтан өлгенде, ағаштардың ішінен ойылып жасалған немесе кірпіштен салынған камераларда қабірге қойылды. Біздің заманымыздың басында ата-аналарды күзетуге міндеттелген ақсақал Акаша мен Энкилді шөлге тастап, күн шығып, оларды жалмап кетуін күтті. Олар зардап шекпегенмен, барлық жердегі жас вампирлер отпен жойылды, тіпті қуатты ақсақалдар да қатты күйді. Осыдан кейін дарынды римдік ғалым Мариус Мысырға барып, Құдай ата-анасын қайтарып алып, оларды жаңа күзетші ретінде қасиетті жауапкершілігіне алды. Шамамен екі мың жыл бойы олар аңыздарда Мариус және сақталуы керектер деп аталды. Бір кезде Махарет алыс туысының кейпінде Кармел тауындағы ауылына оралды. Ол көптеген ғасырлар бойы өзінің ұрпақтарының тізімін жүргізу үшін мерзімімен оралып, Джесси Ривз – Ұлы Отбасының соңғыларының біріне дейін тізімді жалғастырды.

Сипаттамалары

Райс вампирлері Дракула сияқты дәстүрлі өкілдерінен көп жағынан ерекшеленеді. Олар айқышқа шегеленуге, сарымсаққа, жүрекке қадалған қазыққа немесе қасиетті суға бейтарап. Ежелгі өшпестер күн сәулесіне дерлік әсер етпейді. Райс вампирлерінің ерекше қасиеті – олардың жоғары эмоционалдығы мен сезімталдығы, эстетикалық ойлауға бейімділігі. Бұл оларға сурет салу, жазу, ән айту сияқты шығармашылықпен айналысуға мүмкіндік береді, ал осы өнер түрлері еидетикалық жады мен жоғары әдеміліктерімен одан да жетілдіріледі. Сыртқы келбеттерінің әдемілігінен бөлек, Райс вампирлері адамдардан гөрі мүсінге ұқсайды. Олардың қарашықтары қараңғыда жарқырайды, ал тырнақтары шыныдай болып көрінеді. Өлі емес болғандықтан, терілері де солған, әрі тым тегіс. Сонымен қатар, туған кезде вампирдің денесі өлген күйінде қатып қалады. Шаштары мен тырнақтары өспейді, егер кесілсе, тез өсіп шығады. Өлі еместердің денесінде қаннан басқа сұйықтықтар жоқ, себебі олар өлімнен кейін тазартылады. Барлық ішкі дене функциялары тоқтаса да, Райс вампирлерінің жүрегі соғып тұрады, бірақ ол тірі жүрекке қарағанда әлдеқайда баяу. Бұл қалыпты қан айналымын қамтамасыз етеді және жас ұрпақтарды вампирге айналдырғанда олардың қан айналымын синхрондауға көмектеседі. Вампирлер қысқы ұйқыға кеткенде, жүректері тоқтап, денелері қан жетіспеуден кеуіп, қаңқаға айналады. Қан аштығы да осы күйге түсіруі мүмкін. Жүрегін денесінен алып тастау оларды өлтіреді. Осы айырмашылықтарға қарамастан, Райс вампирлері дәстүрлі вампир әдебиетімен де ортақ белгілерге ие. Олар табиғаттан тыс күшті және көздің ілгерімінен жылдам қозғалады. Сезімдері күшейген, кез келген жарақаттан, тіпті аяқ-қолынан айырылған жағдайда да жазылады. Райс романдарының кейіпкерлері үшін тамақтану әрекеті жоғары сексуалды. Вампирлер өмірлерін жалғастыру үшін қанға зәру. Олар жануарлардың қанын іше алады, бірақ адамның қаны оларға көбірек күш береді. Есейген сайын олар құштарлыққа қарсы тұра алады, ал егде жастағылары тек ләззат үшін ғана тамақтанады. Көптеген вампирлік әдебиеттердегідей, барлық өлі еместер бұрын адам болған. Жаңа вампир жасау үшін, жасаушы құрбанын өлімге дейін қанмен тойдыруы керек. Содан кейін шабуылшы өзінің қанын өлімге жеткізілген адамға ішуге ұсынуы керек. Денесі өлгеннен кейін, ол жаңа туған, өшпес тіршілікке қайта оянады. Жаңа туған вампирлер өмірде болғандағы барлық естеліктері мен мінез-құлқын сақтайды, бірақ олар уақыт өте келе жоғалып немесе өзгереді, жаңа өмірге бейімделеді. Көптеген жас вампирлер өмірдің мәнісіне байланысты дағдарысқа ұшырайды немесе терең депрессияға түседі, өйткені олар оқшауланған өмір салтына бейімделуге тырысады.

Вампир сыйлықтары

Райс мифологиясында вампирлер белгілі бір паранормальді қабілеттерге, сыйлықтарға ие. Жас өлі еместерде бұл сыйлықтар көбінесе айқын емес түрде көрінеді. Ескі, әсіресе ежелгі өлмес жандар үшін олар сиқыр мен олардың адам еместігінің күшті көрінісі болып табылады. Вампирлер қартайған сайын күшейе түседі, сонымен қатар көрінісінде табиғатқа қайшы және мүсіндік болып өзгереді. Олардың мінез-құлқы көбінесе есептелген және сақтыққа толы болады, тіпті олардың күшті сыйлықтары көріне бастағанда бұрынғы адамдық сезімдерінен одан да алыстайды. Бұлт сыйы – Бұл сыйлық ересек өлмес жандарға ғана тән. Бұл күшке левитация және соңында ұшу қабілеті кіреді; өлмес жан жел ағымдарымен биікке көтерілуге немесе ұзақ қашықтықтарға ұшуға, сондай-ақ тік беттерге жабысуға мүмкіндік береді. Кейбіреулер оны адамдық еместігіне байланысты қолданудан жаңылғандықтан бас тартады. Бұл сыйлықтың қашан дамитыны белгісіз. Кейбір ақсақалдар тіпті олардың осында екенін білмейді, ал барлық ежелгі жандар оны әлдебір сәтте пайдаланатынына сенімді. Кейбіреулер ұшуға деген құштарлықтың осы күштің дамуына себеп болатынын болжайды. От сыйы – Бұл, пұтқаның көзбен байланысып, назарын шоғындағанда, таза пирокинетикалық ерік күшімен заттарды тұтандыру қабілеті. Бұл тағы бір ескі вампирлер мен ежелгі жандарға ғана тән сыйлық, олар тіпті басқа өлмес жандарды олардың тұтанғыш қанын тұтандыруға мүмкіндік береді. Басқа да осындай күштер сияқты, бұл сыйлық вампирде қашан пайда болатыны белгісіз. Едәуір ересек өлмес жандардан туған жас вампирлер, жасаушыларының қанының күшіне байланысты, осы қабілетті өте ерте жасында дамыта бастауы мүмкін. Ескі өлмес жандардың қанымен қоректену де оны тудыруы мүмкін. Ақыл-ой сыйы – Бұл сыйлық тіпті жас вампирлерде де бар және телепатия мен телекинездің күштерін қамтиды. Вампир басқалардың ойларын тіпті ұйықтағанда да оқи алады, сондай-ақ өз ойларын басқаларға жіберуі немесе есіктер немесе қозғалтқыштар сияқты физикалық объектілерге өз ықпалын тигізуі мүмкін. Олар ақсақалдарға жеткенде, вампирлер адамдардан олардың еркіне қарсы ақпаратты алуды және кейіннен өлімнен де аман қалғандардың миын және қан жасушаларын жарып жіберуге қабілетті психокинетикалық толқынды жіберуді бірте-бірте үйренеді, бұл үшін назарды сақтау үшін көру қажет. Сиқыр сыйы – Бұл сыйлық тіпті жас вампирлерде де белсенді, бірақ көптеген адамдар оны дұрыс пайдалануды әлі үйренбегендіктен, оның күші аз. Көзбен байланысқа негізделген бұл сыйлық гипноздың бір түрі болып табылады, ол вампирге адамды бір нәрсенің дұрыстығына көндіруге мүмкіндік береді. Ересек өлмес жандар тіпті жастарды да алдауы мүмкін. Бұл күш құрбандарды өз еркіне қарсы бірдеңе жасауға мәжбүрлей алмаса да, тәжірибелі вампирге естеліктерді өшіруге және жаңаларын жасауға мүмкіндік береді. Миға тиетін табиғатынан туындайтын, қашықтықтан әсері жоқ. Көптеген өлмес жандар бұл күштің ақыл-ой сыйынан туындайтынына сенеді.

Қоғам

Сериал өзінің терминологиясын қалыптастырады: вампирлер адамға вампиризмді беруді "Қараңғы сыйлық" деп атайды, оны сыйлаған вампирді "жасаушы" ал жаңа вампирді "жас" деп атайды. Ежелгі заманда вампирлер дінге ұқсас культ құрды, ал орта ғасырларда өздерін қарғысқа ұшыраған деп есептеп, қараңғылықты және өздерінің қарғысқа ұшыраған жай-күйін баса көрсететін топтарда, зираттардың астындағы катакомбаларда мекен етті. Вампирлер көбінесе жалғыз өмір сүреді; Лестаттың 80 жылдық "отбасы" ерекше ұзақ мерзімдік деп сипатталады. Кез келген уақытта құрылатын діни ұйымдар мен шағын топтардан басқа, ұйымдасқан қоғам жоқ. Аз ғана вампирлер өлместікпен күресудің жолын таба білсе, көпшілігі өзін-өзі жоятын ашуға немесе депрессияға беріліп, бірнеше онжылдық немесе бірнеше ғасырдан аспайды. Сериалда бұл жағдай "отқа түседі немесе тарихқа сіңеді" деген сөзбен сипатталады – одан да ұзақ өмір сүрген аз ғана вампирлер аңызға айналып, жартылай мифтік кейіпкерлерге айналады. Мың жыл немесе одан да көп өмір сүрген ең көне вампирлер "Мыңжылдықтардың балалары" деп аталады. Вампир ретінде өмір сүрген Лестат олардың қайдан келгенін және олардың вампирлік статусының мәнін білу үшін, бірнеше жүз жылдан асып кеткен кез келген вампирді табуға ондаған жылдар бойы тырысады, бұл ізденіс оны ақырында 2000 жылдық Мариусқа жеткізеді.

Тақырыптар мен әсері

2008 жылы Райс өзінің вампирлерін "жоғалған жандардың метафорасы" деп атады, сондай-ақ "олар біздің метафорамыз болды – өмірдегі барлық қиындықтарымызды жазудың тамаша тәсілі. Мен үшін мистикалық кейіпкерлер – өмір туралы әңгімелесудің жолы болды; іс жүзінде, олар шындық туралы әңгімелесудің жолы еді" деді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Сьюзан Ферраро: "Гей оқырмандары вампирлердің өз тектілерін іздеудегі жалғыздық пен құпиялылықты гомосексуалистік тәжірибе метафорасы ретінде көреді" деп жазды. 1996 жылы Райс былай деп мәлімдеді:
"Менің романдарымдағы гомоэротикалық мазмұн туралы: Мен тек көп рет айтқандарымды ғана қайталап айта аламын – егер екі жақ келіссе, махаббаттың ешқандай түрі маған бұрыс көрінбейді. Бисексуалдылықты күш деп санаймын. Жазатын кезде мен гендерді ескермеймін. Кейіпкерлерді гендерлік тұрғыдан қарау маған қиын. Мен ерлер мен әйелдерге ғашық болатын тұлғаларды жаздым. Бәрі де маған өте табиғи сезіледі. Әрине, менде католик шіркеуінің сексуалдыққа қатысты көзқарасына қарсы терең наразылық бар."

Қабылдау

2008 жылдың қараша айына дейін "Вампир хроникалары" әлем бойынша 80 миллион дана сатылған.

Фильм

«Вампирмен сұхбат» 1994 жылдың қараша айында шықты, онда Том Круз Лестат, Брэд Питт Луи, Кирстен Данст Клаудия және Антонио Бандерас Арманд рөлінде ойнады. Екінші фильм, «Қаралғандардың патшайымы», «Вампир Лестат» және «Қаралғандардың патшайымы» сюжеттерінің элементтерін біріктіріп, 2002 жылы Стюарт Таунсенд Лестат рөлінде және Алия Акаша рөлінде ойнады. 2014 жылдың тамызында Universal Pictures және Imagine Entertainment «Вампир тарихы» сериясының барлық киноқұқықтарын сатып алды, ал продюсерлер Алекс Куртцман мен Роберто Орчи болашақ фильм франшизасын басқаруға келісім жасады. Келісімге Энн Райс ұлы Кристофер Райс жазған «Дене ұрлаушының әңгімесі» (1992) сценарийі де кірді. 2016 жылдың мамырында режиссер және сценарийші Джош Бун өзінің және Джилл Киллингтонның сценарийінің мұқабасын Instagram-да жариялады. «Вампирмен сұхбат» деп аталған фильм сол аттас роман мен оның жалғасы «Вампир Лестат» романына негізделген. 2017 жылдың сәуірінде олар Paramount Television және Anonymous Content компанияларымен бірлесіп, сериал жасау үшін жұмыс істеді. 2018 жылдың басында Брайан Фуллер роман негізіндегі телесериалды жасаумен айналысты. 2018 жылдың 17 шілдесінде сериалдың Hulu стриминг сервисінде дамытылып жатқаны және Фуллер өндірістен кеткені хабарланды. 2019 жылдың желтоқсанына қарай Hulu-ның құқықтары аяқталды, ал Райс серияның барлық фильмдер мен теледидар құқықтарын қамтитын пакетті сатуға кірісті. 2020 жылдың мамырында AMC «Вампир тарихы» және «Мейфэр сиқыршыларының өмірі» фильмдері мен теледидар жобаларын дамыту үшін құқықтарды алғаны жарияланды. Энн мен Кристофер Райс дамытылатын кез келген жобаның атқарушы продюсерлері болады. Сериалдың премьерасы 2 қазан 2022 жылы AMC телеарнасында өтті, онда Сэм Рейд Лестат рөлінде, ал Джейкоб Андерсон Луи рөлінде ойнады. «Вампирмен сұхбат» AMC телеарнасында көрсетілуі алдында 2022 жылдың қыркүйегінде сегіз бөлімдік екінші маусымға жаңаланды. Ол сыншылардың жоғары бағасын алды және Энн Райс туындылары негізіндегі Райс өміріне толы әлемдегі алғашқы телесериал болып табылады, ал екінші туынды — «Мейфэр сиқыршыларының өмірі» теледидарлық бейімделуі.