Кіріспе

Швед аристократы және саясаткері (1695–1770 жж.)

Граф Карл Густав Тессин (5 қыркүйек 1695 – 7 қаңтар 1770) – швед графы және саясаткері, сәулетші Никодим Тессин кіші және Хедвиг Элеонора Стенбоктың ұлы. Ол өз заманының ең данышман тұлғаларының бірі және Швециядағы француз мәдениетінің көрнекті өкілі болды. Ол сондай-ақ шебер демагог ретінде танымал еді. Карл Густав Тессин 1723 жылы қоғамдық қызметін бастады және тез арада сөз өнерімен және дипломатиялық қабілетімен көзге түсті. 1725 жылы ол Венаға елші болып тағайындалды, ал елге оралғаннан кейін Риксдагта белсенділік танытып, үкіметке қарсылық көрсетті. 1739 жылдан 1742 жылға дейін Тессин Францияда елшілік қызметін атқарды және франко-швед қарым-қатынастарын жақсартуға септігін тигізді; қызмет істеген кезінде Тессин француз монархиясының адал досы саналды. Версальде болғанда Карл Густав Тессин көптеген суретшілер мен музыканттарға қолдау көрсетіп, мәдениетті демеушілік еткенімен әйгілі болды. Стокгольмге қайтқаннан кейін ол туған елінде жұмысын жалғастырып, Швециядағы ең ірі өнер коллекцияларының бірін құрды. Тессиннің өнер коллекциясы, король Густав III-нің коллекциясымен бірге, Швецияның Ұлттық мұражайының негізгі бөлігіне айналды. Карл Густав Тессин 1770 жылы Акеро имелігінде дүние салды; өмірі бойы швед мәдениетінің дамуына зор үлес қосты.

Өмір

Карл Густав Тессин Стокгольмде дүниеге келді, әкесі ықпалды корольдік сәулетші болған. Әкесінің отбасы бұржуазия болса, анасы дворян тегінен шыққан; анасының әжелерінің бірі Брауншвейг-Люнебург герцогинясы болып туған. Бұл шежіре кейбір адамдарды оны "төмендеген" санап, нағыз аристократиямен салыстырғанда әлеуметтік өрлеуші деп қарастыруға әкелді. Екінші жағынан, оның әкесінің туыстары өнер мен эстетикалық талғамда жоғары қабілет көрсеткен: дизайнерлер, сәулетшілер, сондай-ақ саяси таланттар. 1727 жылы Ульрика Спарреге үйленді. Өзінің қоғамдық мансабын 1723 жылы бастады, сол кезде ол жас герцог Карл Фредерик Гольштейннің швед тағына талап етуін қолдаған Гольштейн фракциясының мүшесі болды. 1725 жылы Тессин Венадағы елші болып тағайындалды және осы қызметінде швед канцлері граф Арвид Хорнның Ресейге қарсы Ганноверлік альянсқа қосылу жоспарларын тойтарды. 1726–1727 және 1731 жылдарғы риксдагтарда Тессин үкіметке қарсы күресті, ал оның зиялылығы, шешендігі және сәнді келбеті оны кейін "Шляпалар" деп аталған партияның жетекші тұлғаларының біріне айналдырды. 1735–1736 жылдары ол тағы да Венадағы швед елшісі болды. 1738 жылғы риксдагта ол Риксдагтың маршалы сайланды және сол жылы Хорн үкіметін құлатуға ең көп үлес қосты. Патронаждың үлесін бөлісу кезінде ол өзіне Парижге ерекше елші болып тағайындалуын таңдады және 1739–1742 жылдары Версальді өзінің керемет қасиеттерімен қуантты, сонымен бірге Франция мен Швеция арасындағы дәстүрлі одақты жаңартты, ол алпыс жылдан астам уақытқа үзілген еді. Алайда, оның саяси қабілеті оның тамаша әлеуметтік қасиеттерімен толыққандай сәйкес келмеді. Оның жолсыз сенімі "Шляпаларды" 1741–1742 жылдары Ресеймен асығыс және ойсыз соғысқа бастады, бірақ Тессин партия басшысы ретіндегі шеберлігімен және оның құмарлық сөздерімен оларды қайтадан қиын жағдайдан шығарғанын айту керек. Осы оқиғада көрсеткен қызметі үшін ол сенатқа орын алды. 1743 жылы Тессин Швеция мен Дания арасындағы ұзақ жылдардан бері келе жатқан дауларды келістіруге тырысты. 1744 жылы ол Берлинге ерекше елшілікпен Ұлы Фридрихтің қарындасы Луиза Ульриканы, швед мұрагер принці Адольф Фридриктің таңдалған жарғасы ретінде Стокгольмге эскорттау үшін жіберілді. Жас патша сарайында Тессин патша жұбының көңілін тез жеңіп алды. Ол сондай-ақ мұрагер ханзаданы Ресей императрицасы Елизаветаның ықпалынан босатуға қол жеткізді, оған Адольф Фридрих 1751 жылы Швеция патшасы болғанда тағын берген, осылайша Швецияның тәуелсіздігін сақтауға үлкен үлес қосты. 1741 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1746–1752 жылдары Тессин канцлерлік кеңсесінің президенті болды, сол кездегі швед премьер-министрі осылай аталды. Оның саясаты Ресейдің солтүстіктегі ықпалын теңдестіру мақсатында Даниямен жақындасуға бағытталған. Бұл абыройлы және салмақты саясат болды, бірақ оның екі сарайдың арасында некелік одақты нығайту арқылы оны бекітуге жасаған әрекеті швед мұрагер ханзадасын наразылыққа түсірді, ол Гольштейндық болғандықтан, барлық даниялықтарға терең жек көрушілікпен қарады. Сонымен қатар, 1751 жылы Адольф Фридриктің таққа отыруымен Тессин патшалық биліктің кеңеюіне қарсылық көрсетті, сондықтан ол мен сарай арасындағы жарыс аяқталды. 1752 жылы тәжді кию кезінде ол премьер-министрлік қызметінен, ал 1754 жылы жас мұрагер Густавтың губернаторлық қызметінен де бас тартты, қалған өмірін Акеро манорында өткізіп, сол жерде қайтыс болды. Оған "Гармония" ордені берілді.

Көркем туындылар жинағы

Карл Густав Тессин де өнер жинаушы болды. Париждегі міссиясы барысында ол көптеген картиналар мен суреттер сатып алды, оның ішінде белгілі Пьер Крозат коллекциясының 1741 жылғы аукционынан 2000 сурет бар еді. Швецияға қайтқанда үлкен қарызға батқандықтан, ол коллекциясының бір бөлігін сол кездегі король Фредерик I-ге сатуға мәжбүр болды, ол оларды королева Луиза Ульрикаға сыйлады. Оның өнер коллекциясының бір бөлігі қазір Швеция Ұлттық мұражайында сақталуда. Бұл жинақ Нью-Йорктегі Морган кітапханасы мен мұражайында "Швеция Ұлттық мұражайының қазыналары: Граф Тессиннің коллекциялары" деген атпен көрсетілді.

Тессиннің негізгі шығармалары

Тессин және Тессиния (1-ші басылым, Стокгольм, 1819), Тессиннің 29 томдық "Еске алулары" атты көлемді қолжазбасынан алынған автобиографиялық үзінділер. К. Г. Тессинс Дагбок (Стокгольм, 1824), осы еңбектен тағы да үзінділер. En gammal mans bref til en ung Prins (Стокгольм, 1753; ағылшын тіліндегі басылымдар, 1755 және 1756), оның шәкіртіне, кейіннен Густав III-ге жолданған.