Кіріспе

2003 жылғы 16 наурызда Финляндияда парламент сайлауы өтті. Аннели Яаттенмеки басқаратын Орталық партия Социал-демократиялық партияны (СДП) басып озып, Эдускунтадағы ең ірі партия атанды. Бұл, негізінен, Яаттенмекидің күшті басшылығы мен көптеген адамдар аграрлық және консервативті деп санайтын партияны жаңғыртуының нәтижесі болды. Дегенмен, СДП бірнеше мандатты жеңіп алып, дауыс үлесін арттырды, бірақ жалпы халық дауысы бойынша бірнеше мың дауысқа ғана қалып қойды. Жасылдар лигасы ең жақсы нәтижелерін көрсетті, ал Швед халық партиясы жеңіліске ұшырады. Христиан-демократтар дауыс жинады, бірақ мандаттарын жоғалтты. Бұл, ішінара, 1999 жылға дейін Христиан-демократтар Орталық партиямен сайлау коалициясында болғандықтан және одан тиесілі пайданы көргендіктен болды, ал Орталық партия осы келісімге байланысты мандаттарынан айырылып, 2003 жылдан бастап оны тоқтатты. Солшылдар альянсы өркендеуінен қалысты, ал шағын популистік «Финдерлер» партиясы күткендей үлкен жетістікке жете алмады.

Сайлау жүйесі

Сайлау партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік жүйесінің д'Хондт әдісімен өткізілді, онда сайлау округі жеке кандидатқа тікелей дауыс берді, бірақ әрбір дауыс кандидаттың партиясына да тиді. Ел он бес сайлау округіне бөлінді, олардың шекаралары әкімшілік аймақтармен сәйкес келеді (кейбір жағдайларда бірнеше аймақ бір округке біріктірілді), бірақ Хельсинки қаласы Уусимаа облысының құрамына кірмей, жеке округ ретінде қарастырылды. Әр округ өзінің халқына пропорционалды түрде Эдускунтаға өкілдер сайлады. Аланд автономиялық аймағы, халқы жеткілікті болмаса да, бір өкілдік құқығына ие болды. Парламент сайлауына кандидаттарды саяси партиялар мен сайлау бірлестіктері ұсына алатын болды. 18 жасқа толған кез келген фин азаматы, қабілетсіздікке ұшырағандар мен кәсіби әскерилерден басқа, кандидатқа өтініш бере алатын. Әр партия немесе сайлау одағы бір округтен ең көп дегенде 14 кандидатты тіркеуге құқылы болды, ал егер округ 14-тен астам депутат сайласа, онда сайланған өкілдер санына тең кандидаттарды тіркеуге рұқсат етілді. Сайлау күні 18 жасқа толған әрбір фин азаматы, тұрғылықты жеріне қарамастан, дауыс беруге құқылы болды. Сайлаушылардың жалпы саны 4 220 951 адамды құрады, оның 4 015 552-сі Финляндияда, ал 205 399-ы шетелде тұрады.

Салдары

Мемлекеттік кеңес немесе фин үкіметі парламент сайлауынан кейін Орталық партиясымен құрылды, оның төрағасы Аннели Яаттенмяки премьер-министр болды. Эдускунтаның ең ірі екі партиясы – Социал-демократиялық партия (СДП) және Орталық партия, сондай-ақ 1976 жылдан бері үкіметте тұрақты серіктес болып келе жатқан Швеция халық партиясы кішігірім коалициялық серіктес ретінде коалициялық үкімет құрды. Жаңа үкіметте СДП мен Орталық партиясынан сегізден, ал Швеция халық партиясынан екі министр болды. Бірақ, бұл Финляндия тарихындағы ең аз уақытқа ғана қызмет еткен үкіметтердің біріне айналды, ол бар болғаны 69 күнге созылды. Иракқа қатысты құпия ақпараттың жария болуына байланысты туған дау 2003 жылдың 24 маусымында үкіметтің құлауына әкеп соқты. Орталық партиясының өкілі Матти Ванханен жаңа үкімет құрды, оның құрамы бұрынғы үкіметтен көп жағынан ұқсас болды.