Кіріспе

2004 жылғы 5 сәуірде Индонезия Халықтық Консультативтік Ассамблеясының екі палатасына заң шығарушы сайлаулар өтті. Бұл Халық өкілдері кеңесіндегі барлық 550 орынды және жаңадан құрылған Өңірлік өкілдер кеңесіндегі 128 орынды қамтыды. Халықтың дауыс беру нәтижелерінің соңғы есебі бойынша, Жаңа тәртіп дәуіріндегі бұрынғы билеуші партия Голкар ең көп дауыс алды. Ол 1999 жылғы заң шығарушы сайлауда Индонезияның демократиялық күрес партиясына жеңіліп қалған еді. Демократиялық партия және Гүлденген әділет партиясы, сайлауға қатысқан ең жаңа екі партия, халықтың дауысының 14,8%-ын алды. Халық өкілдері кеңесіндегі орындардың соңғы үлестіріліміне сәйкес, Голкар, Индонезияның демократиялық күрес партиясы, Ұлттық ояну партиясы, Біріккен даму партиясы, Демократиялық партия, Гүлденген әділет партиясы және Ұлттық мандат партиясы сол жылдың соңында өтетін елдің алғашқы тікелей президенттік сайлауына кандидаттар ұсынуға құқылы болды. Бұл сайлау демократия тарихындағы ең күрделі сайлау ретінде танылды.

Өмірбаян

2002 жылғы жылдық сессиясында Халық кеңесі (ХК) Индонезия Конституциясына 14 түзету енгізді. Бұл түзетулер заң шығарушы органды қайта ұйымдастыру шараларын қамтиды. 2004 жылдан бастап ХК қазіргі Халық өкілдері кеңесінен (ХӨК) және жаңа Өңірлік өкілдер кеңесінен (ӨӨК) құралды. ХК-дағы барлық орын тікелей сайлау арқылы анықталғандықтан, бұл әскерилерді заң шығарушы органнан алып тастауды қажет етті, олардың Ассамблеядағы 38 орыны тағайындалатын. Бұл өзгеріс және Президент пен Вице-президентті тікелей сайлау туралы түзету Индонезияның толық демократияға қадам басуындағы маңызды қадамдар болды. 2003 жылдың 13 шілдесінде Президент Мегавати Сукарнопутри қайта ұйымдастырылған ХК құрамын белгілейтін заңға қол қойды. Жаңа ӨӨК Индонезияның 32 провинциясынан әрқайсысынан төрт өкілден тұрды, олардың саны ХӨК мүшелерінің үштен бірінен аспауы тиіс. Жаңартылған Конституция ХӨК мүшелігінің санын 550 деп белгіледі.

Сайлау науқаны

Тіркеудің алғашқы кезеңдерінде Әділет және Адам құқықтары министрлігіне 150 партия тіркелді. Бірақ, Жаңадан құрылған Бас сайлау комиссиясының тексеруінен кейін бұл сан 50-ге, содан кейін 24-ке дейін азайтылды. Бұл азаю 1999 жылғы заң шығарушы сайлауда бақталастын 48 партиядан негізінен жаңа сайлау заңына байланысты болды, ол 2004 жылғы сайлауда Ұлттық Халық Кеңесінде (ДПК) орынның 2%-ын немесе провинциялық және қалалық мәслихаттарда орынның 3%-ын жеңген партияларға ғана қатысуға рұқсат берді. Бұл талапты тек алты партия ғана орындады, ал қалған партиялар бірігуге немесе жаңа партия құруға міндеттелді. Партиялар мен кандидаттардың үгіт науқаны 11 наурызда басталып, 1 сәуірге дейін жалғасты. Бұл кезең Бали аралындағы үнсіздік күні – Ньепиге байланысты екіге бөлінді. Партиялар 11-25 наурыз аралығында ұлттық бағдарламаларын ішкі кеңісте талқылады. Бұл партиялар мен олардың сайлаушылары арасындағы диалогты ынталандыру мақсатымен жасалған болса да, бұл шараларға қатысушылар өте аз болды. Халықаралық сайлау жүйелері қоры жүргізген сауалнама көрсеткендей, барлық сайлаушылардың жаңа Өкілдер Палатасының (ДПД) кандидаттарына қалай дауыс беру керектігін білмейтіні немесе тіпті оның бар екенін білмейтіні анықталды.

Нәтижелер

Сайлау нәтижесі 5 шілдеде Индонезияда өткен алғашқы тікелей президенттік сайлауға кандидаттарды ұсынуға құқылы саяси партияларды анықтады. Тек халықтың 5% дауысын немесе Халық өкілдері кеңесіндегі орынның 3% алған партиялар ғана үміткерлерді ұсына алды. Бұл талаптарға сай келмейтін партиялар, кем дегенде бір талапты орындау үшін басқа партиялармен бірігуге тиіс болды. Дауыстарды санау бір айға созылды және соңғы нәтижелер 5 мамырда, жоспарланған мерзімнен бір апта кешіккен күйі жарияланды. 148 000 369 тіркелген сайлаушының ішінде 124 420 339 бюллетень (84,06%) тапсырылды. Осы бюллетеньдердің 113 462 414-і жарамды деп танылды, ал 10 957 925-і жарамсыз деп есептелді. Халық өкілдері кеңесінде Голкар партиясы ең көп орынды иеленді. Бұрын ол 1999 жылғы парламенттік сайлауда 1970 жылдан бері билікте болғаннан кейін Индонезияның Демократиялық күресі партиясына жеңіліп қалған еді. Дегенмен, сайлауға қатысқан жиырма төрт партияның он төртеуі, дауыс санауда бұзушылықтар болды деген күдік туғаннан кейін, сайлау нәтижесін растаудан бас тартты.

Салдары

2004 жылғы заң шығарушы сайлау Индонезия тарихындағы ең күрделі сайлау болды, себебі индонезиялықтар ұлттық, провинциялық және округтік деңгейлердегі өкілдерге дауыс беруі керек болды. Осы факторлар Индонезияның сайлау жүйесін әлемдегі басқа жүйелерден ерекшелендірді. Бұл сайлау демократия тарихындағы ең ұзақ және ең күрделі сайлау ретінде сипатталды және елдің әлемдегі үшінші ірі демократиялық мемлекет ретіндегі орнын нығайтты. Шілдедегі президенттік сайлауға үміткерлерін ұсынуға жеті саяси партия талаптарға сай келді: Голкар, Индонезияның демократиялық күрес партиясы (PDI P), Ұлттық ояну партиясы (PKB), Біріккен даму партиясы (PPP), Демократиялық партия (PD), Гүлденген әділет партиясы (PKS) және Ұлттық мандат партиясы (PAN). ПКС кандидаттарды ұсынбаған жалғыз партия болды, бірақ ол ПАН-ның Амиен Раис кандидатурасын қолдады. Екі палата 2 қазанның таңертеңінде жиналып, Халық кеңесі (MPR) ретінде ант берді. Ғинанжар Картассамита 1 қазанда Ирман Гусманға қарсы өткен сайыста 72 дауыспен DPD төрағасы болып сайланды (барлығы 128 дауыс). Келесі күні Агунг Лаксоно Голкардан 280 дауысқа қарсы 257 дауыспен DPR спикері болып сайланды. МПР төрағасы бірнеше күннен кейін сайланды, ПКС-тің Хидаят Нур Вахид 326 дауыспен ПДИ П-нің Сутжиптоға қарсы 324 дауыспен жеңіске жетті. 5 қазанда Оңтүстік Сулавеси провинциясынан үш округ бөлініп шығып, Батыс Сулавеси Индонезияның 33-ші провинциясы құрылды. Бұл сайлаудан кейін болғандықтан, Батыс Сулавеси 2009 жылғы заң шығарушы сайлауға дейін Өңірлік өкілдік кеңесінде (DPD) өкілдік етілмеді.