Кіріспе

Джон Лоуренс (J. L.) Туль (12 наурыз 1830 – 30 шілде 1906) – ағылшын комедиялық актері, актер-директор және театр өндірушісі. Ол фарс пен әзіл-қалжыңды мелодрамалардағы рөлдерімен әйгілі болды, мансабы төрт он жылдан астам уақытқа созылды және есімімен Вест-Эндтегі театр аталған алғашқы актер болды.

Өмір және мансап

Туль Лондонда Джеймс Туль мен оның әйелі Элизабеттің кіші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Шығыс Үндістан компаниясында хабаршы болып жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше жыл Олд Бейлиде үй иесі қызметін атқарды, ал 1840 жылдары Лондон қаласында ұзақ жылдар бойы тостмейстерлік қызметін өтеді. Ол 1841-1845 жылдары Лондон қаласының мектебінде білім алды және шарап сатушы кеңсесінде клерк болып жұмысқа орналасты.

Ерте мансап

Туль актерлік карьерасын 1850 жылдан бастап City Histrionic Club-та әуесқой ретінде оқып, басқа әуесқой театрлық қойылымдарда және комик этюдтерде өнер көрсету арқылы бастады. Ол жақсы пікірлер алды, әсіресе «Лебедьтегі» (Swan) «Бутс» қойылымындағы Якоб Эрвиг рөлінде, және көп ұзамай Чарльз Диккенспен танысты, ол оның туралы естіген еді және оның өнер көрсетуін көруге келді. 1852 жылдың 22 шілдесінде Хеймаркет театрында Томас Хейнс Бейлидің «Спиталфилдс тоқымашысы» пьесасында Симмонс рөліндегі алғашқы өнері деп жарияланды. Диккенстің ынталандыруымен сол жылы Дублиндегі Королева театрында Чарльз Диллонның басшылығымен өнер көрсетті, ал 1853 жылы Эдинбургтағы Король театрында басты «комедиялық актер» атанды. Оның ағасы Фрэнсис оның ерте мансабында менеджері болды. Туль Лондондағы Сент-Джеймс театрындағы алғашқы кәсіби өнерін Том Тейлор мен Чарльз Ридтің «Патшаның қарсыласы» пьесасында Сэмюэл Пепс, ал Чарльз Селбидің «Менің майорым» пьесасында Уизель рөлінде ойнады. Ол провинцияларға оралды, бірақ 1856 жылы Лондонда Лицей театрында жұмыс істеді, соның ішінде Мари Уилтонның алғашқы лондондық өнері болған «Белфегордағы» Иларион Фанфаронад рөлінде. Содан кейін ол Уилтонмен жиі бірге өнер көрсетті. Бусиконың «Сыртқы полицейдегі» Аугуст де Рошервилл, «Поджерлердің туған жеріндегі», Дж. Б. Бакстоунның «Ештеңеге жарамайтындағы» Том Дибблз, және «Бенгал жолбарысы». Уильям Броудың «Халық санағындағы» (Броудың көптеген пьесаларының арасында) Питер Фамилияс, Х. Дж. Байронның (1862) «Джордж де Барнвеллдегі» Милуд, Дион Бусиконың (1862) «Доттағы» Калеб Пламмер, Б. Вебстердің кішісінің «Жылдам отбасыдағы» Прудент рөлінде ойнады. Оның басқа да сәтті рөлдері: Джордж Колманның кішісінің «Джон Буллдағы» ирландтық Брулгруддери, Чарльз Джеймс Мэтьюс пен Сэмюэл Фелпспен бірге Ричард Бринсли Шериданның «Ривалдарындағы» Боб Акс, Роберт Ристің «Венециядағы Дон Джованни» бурлескіндегі басты рөл, Г. Дж. Байронның «Гай Фокстағы» тағы бір басты рөл, және Джеймс Альберидің «Виг және халаттағы» адвокат Хаммонд Кут рөлін жасады. Туль 1874 жылы Америкаға гастрольдік сапарға шыққанда өзінің ең биік деңгейіне жетті, бірақ ол Англияда тапқан табысын қайта жасай алмады. 1878 жылы Туль Г. Дж. Байронның «Ақымақ пен оның ақшасы» пьесасында Чарльз Ликворпонд рөлін жасады. Ликворпонд күтпеген жерден байлыққа ие болған зейнеткерлік қызметкер болды, ал Тульдың, әсіресе өз аты-жөнінің, ерекше айтылуы үлкен жетістікке жеткізді. Өзінің шарықталу кезінде Туль комедиялық актер ретінде кең танымал болды, ол сөздерді комикалық жеткізуімен ерекшеленді, бірақ ол өзін тек комедиямен шектемеді. Ол сонымен қатар отандық мелодрамаларда (Дион Бусико және басқалардың Чарльз Диккенс және оның сияқты жазушылардың қойылымдарында) «тағдырдың нәзік жанды құрбандарын» ойнады, онда ол әзіл мен қайғыны біріктіре алды. «Таймс» газеті Генри Джеймс Байронның «Өмірден қымбат» пьесасындағы оның өнері туралы былай деді: