Кіріспе
Американдық бизнесмен
Джеймс Стивен Чанос (1957 жылдың 24 желтоқсанында туған) – американдық инвестициялық менеджер. Ол Нью-Йорк қаласында тіркелген, қысқа сатуға бағытталған Kynikos Associates инвестициялық кеңесші компаниясының президенті және негізін қалаушы. Ол Уайли Э. Гроувс орта мектебін бітірген және 1980 жылы Йель университетінде экономика және саясаттану бакалавры дәрежесін алған.
Жеке өмір
Мистер Чанос Флорида штатында тұрады. Қазіргі уақытта ол Йель басқару мектебінде қаржы саласында лекция оқып, сонымен қатар Бектон стипендиаты болып табылады, онда ол қаржылық алаяқтықтың тарихы бойынша курс жүргізеді. Ол Найтингейл Бамфорд мектебі мен Нью-Йорк тарихи қоғамының мүшесі болып қызмет етеді және бұрын The Browning School мектебі басқармасының төрағасы болған.
Мансап
Шанос өзінің карьерасын 1982 жылы Gilford Securities брокерлік фирмасында бастады. Гилфордта жұмыс істеген кезінде ол ақша ағынын талдады және ақырында 1983 жылы банкротқа ұшыраған Baldwin United компаниясы бойынша сату туралы ұсыным жасады. Осыдан кейін көп ұзамай Шанос Deutsche Bank-қа қабылданып, онда Майкл Милкеннің және Drexel Burnham Lambert компаниясының «қоқыс облигацияларын» талдады. Ол өзінің инвестициялық стратегиясын «акцияларды жан-жақты зерттеу» деп сипаттайды, нарықтық бағалаудағы фундаменталды қателіктерді іздейді, атап айтқанда, белгілі бір акцияның бизнесінде немесе нарығында бағасы төмендетілген немесе жарияланбаған кемшіліктерді анықтап, содан кейін ұзақ уақытқа сақтап тұруға дайын қысқа позицияны ашады. Бұл, мүмкін, Уоррен Баффеттің «фундамент + ұзақ мерзімді инвестициялау» стратегиясына керісінше. Кейбір сарапшылар оның осы міндеті, Baldwin United және Enron Corporation сияқты компаниялардың акцияларын қысқа сату сияқты көптеген болжамдардан гөрі, шұғыл хабарлауға жақын деп санайды. 2010 жылдары Шанос және басқа қысқа сатушылар M&A кезеңінің өркендеуі мен акцияларды қайта сатып алудың рекордтық деңгейіне байланысты қиын жағдайға тап болды. 2015 жылы New York Times газеті бірнеше қысқа сатушы туралы мақала жариялап, Шанос пен басқаларын «бык нарығының аяқталуын күтіп отырғандар» деп сипаттады. Сол мақалада Шаносқа тиесілі Kynikos Associates компаниясы соңғы бес жылда құнының жартысынан астамын жоғалтып, 6 миллиард доллардан 2,5 миллиард долларға дейін төмендегендігі айтылды, бұл Шанос компаниясын инвесторларға ұзақ позициялар портфелін ұсынып, фирманың дәстүрлі қысқа позициялық портфелін толықтыруға мүмкіндік беретін жаңа қор ұсынуға мәжбүр етті. Журналдың мәліметінше, Kynikos 2020 жылы 405 миллион долларлық активтерге ие болды, ал 2018 жылы бұл көрсеткіш 2 миллиард долларды құраған. Мақала жарияланған кезде S&P500 индексі жыл басынан бері шамамен 20%-ға өсті, ал Шанос қорының маңызды қысқа позициясы болып табылатын Tesla акцияларының құны шамамен 117%-ға өсті.
Enron компаниясының құлдырауы
Chanos 2001 жылы банкротқа өтіп бұрын Enron компаниясының құлауын болжағандықтан, қысқа сатушы ретінде көзге түсті; ол 2001 жыл бойы Enron акцияларын қысқа сатты және жаңа мәліметтер пайда болған сайын қысқа позициясын ұлғайтты. Kynikos осы саудадан пайда тапты.
Қытайдағы жылжымайтын мүлік апаты
Чанос Қытайдағы жылжымайтын мүліктің құлдырауына қатысты болжамдарын жиі айтады. 2010 жылдың қаңтар айында New York Times газеті Чанос Қытай экономикасының құлдырауын болжағанын, ол "Дубайдің 1000 еселенген нұсқасы немесе одан да нашар" болады деп айтқанын жазды. Кейіннен 2010 жылдың сәуірінде Charlie Rose Show бағдарламасында ол Қытайдың "әлемдік деңгейдегі" мүлік көпіршігінен туындайтын құлдырауға алып келетін "тозаққа қарай жүгіруге" ұқсас жағдайда екенін мәлімдеді. 2010 жылы болжаған Қытайдағы жылжымайтын мүліктің құлдырауы орындалмады, бұл қаржылық БАҚ өкілдері оның инвестициялық шешімдеріне күмән келтіруіне себеп болды. Bloomberg 2017 жылдың желтоқсан айындағы мақаласында "Чанос АҚШ акцияларына және соңғы кезде Қытайға қатысты сәтсіз салымдар жасады" деп жазды. Financial Times 2017 жылдың қазан айындағы мақаласында оның "Дубайдің 1000 еселенген нұсқасы" деген цитатасын Қытайдың жылжымайтын мүлік нарығына қатысты орындалмаған "қасіретті болжамдардың" мысалы ретінде келтірді, бұл мәселенің "шетелдік инвесторлар мен сарапшылар үшін түсіну қиын" екенін көрсетті. The Economist журналының 2021 жылғы қаңтардағы Қытайдағы жылжымайтын мүлік бумына арналған мақаласында тұрғын үй бағасы екі есеге өскені және Чанос Қытай жылжымайтын мүлігін "стероидтерге отырған Дубай" деп теңегеннен бері "250 миллион адамға жететіндей үйлер салынғаны" айтылды. The Economist-тің пікірінше, құлдырауды болжаудың сәтсіздігі нарықтың "көпіршік ретінде бейнеленгеннен гөрі күрделірек" екенін көрсетеді. 2021 жылдың қыркүйегінде New York Times газетінде Қытайдың жылжымайтын мүлік секторындағы дағдарысқа (2020 – қазіргі уақыт) арналған мақаласында "танымал американдық инвестор Джим Чанос Қытайдың жылжымайтын мүлік саласындағы артық өсімнің оны "тозаққа қарай жүгіруге" алып келгенін және көпіршіктің кез келген уақытта жарылуы мүмкін екенін ескертті. Бірақ бұл көпіршік 2010 жылы жарылмады. Ол 2011 жылы да жарылмады, сондай-ақ соңғы он жылда да жарылмады – егер осы аптада жарылмаса". 2021 жылдың қазан айындағы сұхбатында Чанос Қытайдағы жылжымайтын мүліктің құлдырауының жақын арада болатынын тағы да болжады. Чаносқа сәйкес, "мұндай жағдайға тарихи мысал жоқ". "Бәлкім, 1989 жылғы Токио? Бірақ бұл одан да жаман. Бұл 2006 жылғы Испания мен Ирландиядан да нашар".
Қытай экономикасы мен қорлар
Chanos 2009 жылдан бері Қытай экономикасына сынды көзқарас білдірді, бұл оның Қытайдың жылжымайтын мүлік нарығына қатысты нашар болжамдар жасауын бастаған шағымен сәйкес келеді. 2009 жылдың қыркүйегінде CNBC телеарнасында Chanos Қытайдың керемет экономикасына «сенуге де қиын» дей отырып, елдің «ескі Кеңес Одағының» тағдырына қадам басатынын болжады. 2015 жылға қарай, қытай акцияларына қатысты сату позициялары Kynikos-тың жаһандық қорларындағы активтердің шамамен бір бестен бір бөлігін құрады. Фирма 2015-2016 жылдар аралығындағы қытай қор нарығының құлдырауы кезінде пайда тапты. Кейін, 2010 жылдары Chanos фирмасының қытай қор нарығына қарсы жасаған ставкаларын азайтты. 2017 жылдың желтоқсан айында өткен Schechter Wealth форумында ол «соңғы бірнеше жылда Қытайдағы қысқа позициямызды және жаһандық қорымызды ең төменгі деңгейге дейін төмендеттік» деп мәлімдеді. 2023 жылдың қыркүйегінде Chanos фирмасының енді қытай нарығын күшті сатуға түсірмейтінін түсіндірді, бұл оның 10-12 жыл бұрынғы тәсілінен өзгеше, себебі Қытайдың қор нарығы «12 жылдан астам уақыт бойы тұрақтанды», бұл сатудың тартымдылығын азайтады. 2023 жылдың қыркүйегінде Bloomberg телеарнасына берген сұхбатында ол өзінің позициясының Қытай экономикасы «күлге айналмайды» дегенді білдірмейтінін, керісінше, инвестициялық модельден тұтыну немесе қызмет көрсету моделіне өту кезінде «өсу қарқынын төмендетуі» керек екенін, сондай-ақ «үлкен кедергілерге» тап болатынын нақтылады.
Қашар
2013 жылы CNBC институционалдық инвесторлардың «Альфаны жеткізу» конференциясында Чанос өзінің фирмасы Caterpillar Inc. компаниясының акцияларын сатқанын (қысқа позицияда екенін) мәлімдеді. Чанос Caterpillar компаниясы Қытайдың құрылыс жобаларының арқасында инфрақұрылымдық инвестициялар бойынша «бір ұрпақта немесе тіпті өмір бойында бір рет болатын» өркендеуді басынан өткергенін түсіндірді, бірақ бұл өркендеу аяқталуға жақын. 2016 жылы Чанос CNBC арнасында өзінің фирмасы әлі де Caterpillar-ға қарсы ставка жасап жатқанын айтты. Чанос «күрт құлдырау әлі болған жоқ» екенін, себебі Қытайдың қарызы мен жылжымайтын мүлік нарығындағы көпіршік әлі жарылмағандығын мәлімдеді.
Tesla Inc. компаниясы
Chanos 2013 жылдан бері Tesla Inc компаниясының құнсыздануына тосқан, бірақ 2016 жылы қысқа позиция ашты. 2015 және 2021 жылдар аралығында Tesla акциялары 2200%-дан астамға өсті. 2020 жылы Чаноның қоры Tesla-ға қарсы ашқан қысқа позициясы салдарынан ауыр шығындарға ұшырады: "Kynikos 2020 жылды шамамен 405 миллион долларлық [басқарылатын активтермен] аяқтады, бұл өткен жылғы шамамен 932 миллион доллардан төмендеуді көрсетті, бұл бағалы қағаздар және биржалар комиссиясына ұсынылған жылдық ADV есебінде көрсетілген." 2020 жылғы сұхбатында Джим Чанос әлі де Tesla акцияларын қысқадан сатқанын айтты, бірақ осы үлкен шығындардың "өте ауыр тигенін" мойындады. 2023 жылы ол әлі де Tesla акцияларын қысқадан сататынын мәлімдеді, бұрынғы жылдары қысқадан сату кезінде туындаған қиындықтарды – маржаның тарылуын және бәсекелестіктің күшеюін сипаттады.
Лаккин қауы
2020 жылы Чанос Muddy Waters Research компаниясының қысқа сатушысы Карсон Блоктың кеңесімен Luckin Coffee Inc. компаниясының акцияларына қатысты қысқа позиция ашты және оны жапты. 2020 жылдың сәуір айында компания бағалы қағаздар туралы хабарламасында бас операциялық директоры 2019 жылғы сатылымның 2,2 миллиард юаньға (310 миллион доллар) жуық сомасын бұрмалағанын мәлімдегеннен кейін акциялардың құны 70%-ға төмендеді. Wirecard компаниясы 2,1 миллиард доллар (1,9 миллиард евро) көлеміндегі қаражаттың, шыныменде болмауы мүмкін екенін хабарлады. Bloomberg арнасында Чанос "Wirecard ешқашан пайда тапқан емес" деп мәлімдеді.
Hertz корпорациясы
Ханос «Hertz» корпорациясы бойынша қысқа позицияны ашып, жапты. Ханос «Hertz» банкротқа ұшырар алдында қысқа позициясын жапты. Ханос «Hertz» бойынша жапқан қысқа позициясы туралы келесі төңкерістен өте алмайды деп мәлімдеді.
Етпен шектелмеген
Чанос Beyond Meat компаниясына қарсы қысқа позицияда. Чанос Financial Times газетіндегі мақалаға сілтеме жасап: "Beyond Meat әлі де кірістің 10 есесіне сауда жасап тұр. Бұл компания әлі де үлкен үміттермен бағаланған. Нарықтағы сауда кірістің 2,5 есесін құрайды, ал сәтті тұтынушы компаниялары кірістің 4 есесіне сауда жасайды" деді. Чанос сондай-ақ, "Beyond Meat енді өсу компаниясы болмай қалды" деп мәлімдеді. 2022 жылдың шілдесіне қарай акциялар IPO-дан бері 54%-ға төмендеді, себебі CFRA сарапшысы Арун Сундарамның Financial Times газетінде жариялаған мақаласында айтылғандай, инвесторлар Beyond Meat компаниясының маржасына күшейе түсетін қысымға алаңдауда.