Кіріспе

Француз әскери қызметкері және дипломаты Мишель де Кастельнау, Сиер де ла Маувиссиер (шамамен 1520-1592) - француз әскери қызметкері және дипломаты, Елизавета патшаның елшісі. Ол 1559 - 1570 жылдар аралығын қамтитын естеліктерін жазды.

Өмір

Ол 1520 жылы Туран аймағындағы Ла-Маувиссиерде (қазіргі Нойви-ле-Рой, Индре-и-Лоар аймағының бөлігі) дүниеге келген. Ол Жан де Кастельнау мен Жанна Дусмеснилдің тоғыз балалы отбасының бірі еді. Оның ата-бабасы Пьер де Кастельнау Людовик XII-дің Экуэри (ат шебері) болды. Ол айқын, терең ой-санаға ие болған, есте сақтау қабілеті ерекше болғандықтан, мұқият білім алған. Содан кейін ол біраз уақыт Мальтада жүріп, кейін әскерге кірді. Соғысқа алғаш рет француздардың Италиядағы жорықтары кезінде түскен. Оның қабілеттері мен батылдығы оны өзінің қызметіне алған Лоррейннің кардиналасы Карлдің достығы мен қорғанысына ие болды. 1557 жылы оған теңіз флотының командасы берілді, ал кардинал оны рыцарь етіп тағайындауға ұсыныс жасады. Алайда, ол бұл ұсынысты қабылдамады, содан кейін Пикардиядағы француз армиясына қайтадан қосылды. Констебль Анна де Монтморенси оған сыпайылық пен сыпайылықты талап ететін әртүрлі күрделі тапсырмаларды тапсырды. Ол оларды өте қанағаттанарлықтай орындады. Патша Генрих II оны Шотландияға Гиз Мэриге, шотланд королевасы Мэридің анасына жіберді. Шотландиядан ол 1559 жылы Англияға өтті және Елизавета патшайыммен Каледегі талаптары бойынша келісті, бұл келісім Le Cateau Cambrésis конгресінде жүзеге асырылды. Ол протестанттардың ықыласынан айырылып, Германияның әміршілеріне елші болып жіберілді. Бұл елшіліктен кейін Нидерландының губернаторы Австрияның Маргаретке, Савойяға, содан кейін Римге Францияға қатысты Папа Пауль IV-тің көзқарасын анықтау үшін жіберілді. Пауыл оның келгеніне аз уақыт қалғанда қайтыс болғандықтан, Кастельнау өзінің ықпалын Пьос IV сайлауына пайдаланған. Францияға оралған соң, ол тағы да теңіз флотына кірді және бұрынғы қамқоршысымен қызмет етті. Нант қаласында Амбуаз заговорының алғашқы белгілерін байқаған ол сәттілікке ие болды, ол туралы дереу үкіметке хабарлаған. 1560 жылы желтоқсанда Франциск II қайтыс болғаннан кейін ол Шотландияның королевасы Мэриді Шотландияға ертіп барды. Ол Мәрияммен бір жыл бірге болды, сол уақытта ол Мэри мен Елизавета патшайымның арасын татуластыру үшін бірнеше рет Англияға сапар шекті. Алайда олар оның даналық пен парасаттылықпен берген кеңесіне құлақ аспады. 1562 жылы Францияда болған азаматтық соғыстың салдарынан ол сол жаққа оралды. Ол Бретаньдегі протестанттарға қарсы қолданылды, олармен болған ұрыста тұтқынға алынып, Гаврге жіберілді, бірақ көп ұзамай айырбасталды. Өзінің отандастарының қызу ықыласына қарамастан, шыншыл католик болған Кастельнау өзін-өзі ұстауға және шамасын ұстауға ұмтылды. Ол Руан қоршауында қызмет етті, Дрю шайқасында ерекшеленді, Танкарвиллді алды және 1563 жылы Гаврді ағылшындардан қайтарып алуға ықпал етті.

Англия мен Шотландия 1560 жылдары

Келесі он жыл ішінде Кастельнау әртүрлі маңызды миссияларда жұмыс істеді: алдымен Елизавета патшаға бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу үшін. 1564 жылдың наурыз айында Кастельнау Шотландияға барып, шотландтық королева Мэридің француз герцогқа үйленуге шақырды. 1565 жылы шілдеде Мэри Лорд Дарнлиге тұрмысқа шыққаннан кейін, ол Чейзэбоут шабуылы кезінде оның қиындықтарына дипломатиялық жауап беруге қатысты және ол Холирудхауста болды. Ол Дэвид Рицционың өлтірілуінен кейін Эдинбургке оралды. 1566 жылы сәуір айында ол Эдинбург қалашығында шотландтық Мэри патшайыммен кездесті. Ол жүкті еді.

Дін соғыстары

Кастельнау Нидерландының жаңа губернаторы Альба герцогінің алдына жіберілді. Осы кезде ол Конде ханзадасы мен адмирал Колиньидің Монсодағы патша отбасын басып алып, алып кету жөніндегі жобасын тапты (1567). Сент-Дени шайқасынан кейін ол протестанттарға қарсы көмек сұрауға Германияға қайта жіберілді; қайтып оралғаннан кейін ол өзінің қызметі үшін Сент-Дизье губернаторы лауазымымен және тәртіптегілер компаниясымен марапатталды. Ол өзінің ротасының басында Жарнак пен Монконтур шайқастарына қатысты.

Лондондағы елші

1572 жылы оны Англияға Сент-Бартоломей күніндегі қырғыннан туындаған толқуды басу үшін Карл IX жіберді, сол жылы ол Германия мен Швейцарияға жіберілді. 1575 жылдың қыркүйегінде Генрих III оны Бертран де Салиньак де ла Моте Фенелонның мұрагері ретінде Елизавета патшайымның елшісі етіп қайта тағайындады және он жыл бойы оның ауласында болды. Осы кезеңде ол өзінің ықпалын королеваның Аленсон герцогымен некелесуін қолдады, әсіресе екі елдің одағын нығайту және сақтау мақсатында. Бірақ Елизавета көптеген уәделерді орындамай, оларды бұзады, ақырында ол оларды қабылдаудан бас тартты немесе оларды өз үкіметтеріне жеткізді. Италиялық философ Джордано Бруно екі жыл бойы Лондондағы Кастельнау үйінің мүшесі болды. Бруно Кастельнауға ғаламның шексіз табиғаты туралы үш диалогты арнады. Бруноның осы кезеңде елшіліктен құпия ақпаратты ағызып жібергендігі туралы тарихшы Джон Босси ұсынған ұсынысы көпшілікке танылмайды. Италиялық жазушы және лингвист Джон Флорио 1583 және 1585 жылдар аралығында Кастельнау үшін жұмыс істеді. Флорио сондай-ақ қызы Кэтрин Марияның мұғалімі болды. Кастельнаудың әйелі Мари ауыр жүктілік пен түсік жасату кезінде ауыр сынаққа ұшырады. Ол Францияда дәрігерлерге бару үшін ағылшын арнасын өте көп саяхаттайды.

Шотландияның Мэри патшайымы және кодталған хаттар

Лондонда Кастельнау де Маувиссиер Флит-стрит немесе Страндқа жақын Бутчер-роу маңындағы Солсбери сотында тұрған. Шотландияның королевасы Мэри оған Шеффилд сарайында тұтқында болғаннан кейін хаттар жіберген. Ол оның хаттарын Елизавета I-ге ұсынды. Кастелнаудың әйелі Мари Мэриге киім жіберді және үйіне қосылуға әйелдерді табуға көмектесті. Мәриям оны "ма коммер" деп атады, яғни оның есімін білдіреді. Мария Кастельнаудың қызын өзінің құдасы және мигнонасы деп санады. Ол оған Франция королі Генрих II сыйлаған асыл тасты жіберді.

Мэри не қалайды

Кастелнау Мэридің кейбір хаттарын Уильям Фаулерге көрсетті, ал ол Фрэнсис Уолсингхэмге хабар берді. Мэри өзінің Елизаветаның тұтқыны емес, лорд-казначей Уильям Сесилдің тұтқыны екенін жазған. Мэри Кастельнауға 1581 жылы өзінің жаман қарым-қатынасына шағымданып, Англия мен Шотландия арасындағы дәстүрлі Олд Альянс бойынша француз ақшасын, сарбаздарын және артиллериясын беруді сұрап, құпия хаттар жазды. 1582 жылы ол Кастелнаудың келіссөздері оның босатылуына және ұлымен "қауымдасуына" әкеледі деп үміттенді. Қысқа мерзімде ол Кастелнаудың денсаулығы үшін Бекстонға баруына рұқсат алуын қалады. Мэридің дәрігері Доминик Бургонг Кастельнауды Мэридің аурулары туралы хабардар етті. Кастельнау сонымен қатар Елизавета I-ге Франциядан киім, хаттар мен консервілерді жеткізу үшін араласқан. Кастельнаудың хаттары Мэриге Францияда болып жатқан оқиғалар туралы хабарлайтын. Кастельнау Жан Шампхуонға, сиер дю Руисоға, оның француз камерасына және Мэридің хатшысы Клод Наудың қайын ағасына паспорт алуға көмектесті, сондықтан ол сапар шегіп, оған істерде көмектесе алды. Руисо заңгер және Париждегі Мэридің мүлкі жөніндегі кеңестің мүшесі болды.

Рутвен шабуылына қарсы әрекет

Кастельнаудың Шотландияға жазған кейбір хаттарын ағылшын дипломаттары, соның ішінде Роберт Биль, тексеріп, көшіріп алды. 1582 жылдың қыркүйегінде Елизавета I-ге Кастельнаудың Мэриге және оның Шотландиядағы жақтастарына жасырын хаттар жібергенін айтты. Уолсингэм Францияда елші болған Генри Кобхемге Франция королі Генри III мен королева ана Екатерина Медичиге жағдай туралы кеңес беруді және Англиядағы олардың өкілі Мэридің хаттарын қарау кезінде сақ болуы мүмкін екенін сұрады. Элизабет Шотландияда соңғы рет ағылшындықтар Рутвенге шабуыл жасағаннан кейін, одан әрі алаңдаушылықты туғызуды қаламады. Кобхамға Кастелнаудың әрекеттері дұрыс екені және дәстүрлі Олд Альянс немесе достыққа сәйкес екені айтылды. Мэри Кастельнауға бірнеше хат жіберді, кейбіреулері шифрланған, Рутвен режиміне қарсы француздардың күшті жауабы болады деп үміттенді. 1583 жылдың сәуірінде Виллам Сесил Кастелнаудың шотланд интригашы Арчибальд Дугласпен және Джеймс VI-нің сүйіктісі, Леннокстың 1-ші герцогы Эсме Стюартпен бұрынғы хаттары мен байланыстарының тізімін жасады. "Генри Фаго" деген есімді тыңшы Франсис Валсингхэмге шифрланған хаттар туралы және оның шотландтық королева Мэримен хат алысуында қолданылатын lettre quartallé немесе cartelée кодының кілті туралы хабарлап тұру үшін Кастельнаудың хатшысына пара беруді ұсынды. Кастельнау алдағы келіссөздерге көмектесу үшін 1584 жылдың қыркүйегінде Шотландия королевасы Мэримен хат алмасуының көшірмелерін Валсингхэмге жіберді.

Мэридің үйіндегі кодтау жұмысы

Мэри Кастельнаудан құпия хат-хабарларына ерекше көңіл бөлуді және курьерлерге жақсы ақы төлеуді өтінді. Ол ақшаны алтын мен күміс кестеге жұмсағандай етіп көрсетуі керек. Ол оның хатшысы Клод де Курселге шифрлау кілттерін немесе әліпбилерін жіберді. 2023 жылы Франция Ұлттық кітапханасынан 57 кодталған хат табылды. Хаттарды Мэридің хатшылары Гилберт Керл, Клод Нау және Жером Паскье шифрлаған болуы мүмкін, ол әртүрлі түрде оның киім шкафының шебері, оның палатасының күйеуі, кеңсе қызметкері және үй қазынашысы ретінде жазылған. XIX ғасырда Марияның хаттарын құрастырған Александр Лабанов бұл шифрдың кілтін таба алмады. Керл, Нау және Паскье 1586 жылдың қыркүйегінде Бэбингтон заговоры ашылған кезде Лондон мұнарасына әкелінді. Амияс Паулет Паскьедің "жартылай хатшы" екенін байқаған. Паскьеден Томас Фелиппс соңғы интригалар, ескі Трокмортон зайыбы және шифрлау процесі туралы сұрады. Екінші сұхбатында Паскье "француз елшісі Маувиссиерге шифрмен бірнеше рет хат жазғанын" айтты. Нау алфавит немесе шифрлау кілттеріне жауапты болды, Мэри әріптерді шифрлап сақтады. Тағы да сұрақталғанда, ол Мэриге арналған хаттарды шифрлап, шешеді және "Мюсю де Маувиссиердің" және басқалардың көптеген хаттарын шешеді. 1587 жылдың тамызында Мэридің жерлеу рәсімі өткеннен кейін, үш жігіт те босатылып, Англиядан кету үшін паспорттар берілді.

Трокмортон жері

Трокмортон заговоры 1583 жылдың соңында ашылды. Мэридің Кастельнауға жазған кейбір құпия хаттарын Фрэнсис Трокмортон Клод де Курселге жеткізді. Шифрланған мәтіндерде Трокмортонға кодтық атау немесе Monsieur de la Tour деген ат берілген. Кастельнаудың тағы бір хатшысы, Мэридің сенім білдірген Шерельс және клерк Лоран Ферон Кастельнаудың хат-хабарларының көшірмелерін Валсингхэмге тапсырды. Шерелдің ағасы Мэридің үйінде қазынашы болып қызмет атқарған. Уолсингхемнің Трокмортон мен хат тасушы Джордж Морді қамтитын кең ауқымды интригасы Трокмортон зайыбы деп аталады. Оның мақсаты - Англияға испандықтардың басып кіруіне жағдай жасау, Елизаветаны өлтіру және Мэриді Англия тағына отырғызу еді. 1583 жылы қарашада бұл жоспардың ашылуы Кастельнаудың дипломаттық позициясын әлсіретті. Кейін 1586 жылдың қыркүйегінде Мэридің қызметшісі Жером Паскье Мэри үшін Кастельнауға шифрланған хат жазып, тұтқын алмасу кезінде Фрэнсис Трокмортонға кешірім сұрап келіссөздер жүргізуді өтінді. Трокмортон өлтірілді.

Мэри қауымдастығы

1584 жылдың тамызында Кастельнау Мэридің хатшысы Клод Наудың Лондонға келіп, Елизавета I-мен дипломат ретінде кездесуі жоспарларына қатысты. Нау Мэридің Джеймс VI-мен "қосылу" туралы жоспарын талқылайтын. Кастельнау Фрэнсис Уолсингхаммен толықтай ынтымақтастық жасауды ұсынды және қыркүйекте Уолсингхамға Мэримен соңғы хат алмасуын жіберді. Ол Уолсингхэмге Шарль де Прунеле, Эсневаль баронды Шотландияға дипломат ретінде жіберу жоспарын айтты. Кастельнау Наумен осы талқылауларда ойнауға асықпайтын, өйткені Мэримен қарым-қатынасы Елизаветаның оған күдікті болуына әкелді. Уолсингэм Кастелнаудың ағылшын саясатына жақсырақ сәйкес келетінін қабылдады және ағылшын дипломаты Эдвард Стаффордтан Кастелнаудың ауыстырылмауын қамтамасыз етуді сұрады.

Лондондағы соңғы айлары

1585 жылдың ақпан айында Кастельнау Мэридің ұлы Джеймс VI-ге хат жазды. Ол Мэридің оптимизмін және оның Тутбери замоғындағы жаңа үйіне қуанышын жеткізді. Ол босатылып, Джеймспен бірге "қоғамдастық" орнатуға үміттенген. Кастельнау Шотландия, Англия және Франция үш елінің татуласуына көмектесу үшін Шотландияға жіберіледі деп ойлады. Бұл миссия жүзеге аспады. Оның хатшысы Курселл (де Прео деп те аталады) 1585 жылы наурыз айында екі есе сауда жасағаны үшін күдікке түсті. Ол қастандықшы Уильям Пэрриге хаттар жеткізген деп күтілуде. Ол Кастельнау Англиядан кеткеннен кейін де Мэриге хаттар алып жүретін. Елизавета Кастелнаудың оны жаман қылықтары үшін елден қуып жібергенін естіді. Кастельнау 1585 жылы қыркүйекте Францияға оралғанда, ол Франсис Уолсингхэмге жазған хатында, ол корольге Джон Флорионы жіберіп, Елизавета I-ге күміс табақ сыйлықтары үшін алғыс білдірді. Кастелнаудың жүгі мен қазынасын алып бара жатқан қайықты қарақшылар бақты. Лондондағы жаңа француз елшісі Гвильом де л'Обспин де Шатонуф болды, ол Мэриге жіберілмеген шифрланған хаттардың пакетін мұра етті.

Франция

Францияға оралғанда ол өзінің Ла-Маувиссиердегі шатосының азаматтық соғыста қирағанын көрді; және ол Лиганың билігін танудан бас тартқандықтан, Гиз герцогы оны Сен-Дизье губернаторынан айырды. Осылайша ол (жақсылық пен жамандықты) жеңіл-желпі өмір сүріп, тапшылыққа душар болды. Бірақ Генрих IV таққа отырғанда, оның құндылығын білген патша, ол католик болғанымен, оның адалдыққа арқа сүйейтініне сенімді болды, оған әскерге қолбасшылық берді және оған әртүрлі құпия тапсырмаларды тапсырды.

Өлім және мұра

Кастельнау 1592 жылы Жойнвиллде қайтыс болды. Оның "Мемориялары" 1559 және 1570 жылдар аралығындағы он бір жыл аралығын қамтитын кезең үшін түпнұсқалық билік арасында өте жоғары орын алады. Олар жазылған кезінде оның соңғы елшілік Англияда пайдасына оның ұлы; және олар иелік етеді, қадір-қасиеті нақтылық, шынайылық және бейтараптық. Олар алғаш рет 1621 жылы басылып шыққан; тағы да, Le Laboreur қосымшаларымен, 2 томда. folio, 1659 жылы; және үшінші рет, Жан Годфруа, 3 том. 1731 жылы басылған. Кастельнау француз тіліне Рамның латын тіліндегі "Ежелгі галлалардың әдет-ғұрыптары мен әдет-ғұрыптары туралы" еңбегін аударды. Оның әртүрлі хаттары Британ мұражайындағы Коттон және Харле коллекцияларында сақталған. Кастельнау басқа дипломат Жак Бошетель де ла Форесттің қызы Мариге үйленді. Ол 1586 жылдың желтоқсан айында Парижде қайтыс болды. Олардың немересі Жак де Кастельнау (1620-1658), Ришелье мен Мазарин министрліктері кезінде Австрия мен Испанияға қарсы соғыста ерекшеленді және Франция маршалы болып қайтыс болды.