Албан саяхатшысы Александър Габриел Мекси

Кіріспе

Александр Габриэль Мекси (албан тілінде: Aleksandër Gabriel Meksi; 8 наурыз 1939 жыл) – албан археологы және саясаткер, 1992 жылдың 13 сәуірінен 1997 жылдың 11 наурызына дейін Албанияның 28-ші премьер-министрі болды. Бұрын археолог болған ол, коммунистік үкімет құлағаннан кейін Албанияның премьер-министрі болған алғашқы адам. Мекси Албанияның Демократиялық партиясының мүшесі болды және президент Сали Беришамен бірге билікке келді, ол да осы партияға жатты. Саясатқа кіріспес бұрын, Мекси ортағасырлық сәулет ескерткіштерін (атап айтқанда, шіркеулер мен мешіттерді) зерттеуші және қайта жаңартушы болды. 1997 жылғы азамат соғысы қаржылық проблемалар салдарынан басталғанда Мекси отставкаға кетті. Бірнеше айдан кейін Бериша да қызметтен кетті. Ол отставкаға кеткеніне қарамастан, оның үкіметі Албанияның демократиялық жолмен сайланған үкіметтерінің арасында ең ұзақ қызмет еткендерінің бірі болды. 2009 жылдың мамыр айының басында Мекси "Азаттық полюсі" (Poli i Lirise) коалициясының жетекшісі болды – бұл Албанияның Демохристиан партиясы, Ұлттық даму қозғалысы және коммунистік режим кезінде жерлері тартылып алынған жер иелері мен коммунистік қуғын-сүргіннен зардап шеккендердің бірнеше бірлестіктерінен құралған оңшыл коалиция. "Азаттық полюсі" көптеген адамдар тарапынан 2009 жылғы сайлаудағы сенімді оңшыл балама ретінде қарастырылады және саяси және сайлаушылық қолдауды тұрақты түрде алуда деп есептеледі. Мексидің белсенді саясатқа оралуы, бұқаралық ақпарат құралдарының әртүрлі реакцияларына қарамастан, албандықтар тарапынан жақсы қабылданып, құрметпен қарсы алынды.

Өмірбаян

Мекси 1939 жылы 8 наурызда Тирана қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Габриэль Мекси (Лабове 1894–1958), тарих пәнінің мұғалімі, ал анасы Эфиджени Хахистаса (Берат 1912–1983). Ол Шығыс православие дінінде тәрбиеленген. Дхурата Шалаға үйленген, екі ұлы бар – Эндри мен Редон. 1955–1960 жылдары Тирана мемлекеттік университетінің инженерлік факультетінде құрылыс мамандығы бойынша бакалаврді бітірді. 1990 жылдың соңына дейін ол негізінен Мәдениет ескерткіштері институтында жұмыс істеді. 1965 жылы Рим университетінің сәулет факультетіндегі «Scuola di perfezionamento per lo studio e il restauro dei monumenti» мектебінде 6 айлық маманданудан өтті. 1974–1977 оқу жылдары Тирана мемлекеттік университетінің инженерлік факультетінде құрылыс бөлімінде «Сәулет тарихы» пәнін оқытты. 1989–1990 оқу жылында Марбург университетінде екі пәннен (бірінші семестрде жаттығулар мен семинарлар) лекция оқыды. Оның ғылыми-зерттеу қызметі және ескерткіштерді іздеу, қалпына келтіру жұмыстары ондаған мақалалар мен монографияларда жеке автор ретінде немесе авторлық ұжымда жарияланған. Мекси 1982 жылы ғылым кандидаты, 1988 жылы ғылым докторы және 1995 жылы профессор атағын алған. Мексидің саяси мансабы 1990 жылдың желтоқсанында Демократиялық партияның Жарғысының «Минималды бағдарламасын» бірлесіп жасап, оның бастамалық комиссиясының мүшесі болған кезде басталды. Содан бері 1997 жылға дейін ол ДП төрағалығының мүшесі және Ұлттық кеңестің экс-официо мүшесі болды (1997–2001 жылдарды қоспағанда). Алғашқы көппартиялық сайлауда ол Албания Парламентінің депутаты болып сайланды (1991–2001). 1992 жылғы наурыз айындағы сайлауда Демократиялық партия жеңіске жеткеннен кейін 13 сәуірде Демократиялық үкіметтің премьер-министрі болып сайланды және 1997 жылдың 13 наурызына дейін осы лауазымды атқарды (1 наурызда отставкаға кеткеннен кейін). Оның үкіметі Албания мемлекетін коммунистік елден либералды демократияға реформалауды жүзеге асырды. 2001 жылдан бері Демократиялық партия басшылығының ішкі демократияның жетіспеуі және 2005–2013 жылдардағы нашар басқару деп санайтын саясатына сынды түрде баға береді; бірақ оппозициялық жазулар, сұхбаттар мен медиадағы әңгімелер арқылы елдің саяси өміріне белсенді қатысуын жалғастыруда.

Meksi was born on 8 March 1939, in Tirana. His father was Gabriel Meksi (Labovë 1894–1958), a history teacher, and his mother Efigjeni Haxhistasa (Berat 1912–1983). He is of Eastern Orthodox religious background. He is married to Dhurata Shala and has two sons, Endri and Redon. He completed undergraduate studies in the construction branch at the Faculty of Engineering of the State University of Tirana (1955–1960). Until the end of 1990 he worked mainly at the Institute of Monuments of Culture. In 1965 he completed specialization (6 months) at the Scuola di perfezionamento per lo studio e il restauro dei monumenti at the faculty of architecture of the University of Rome. During the academic years 1974–1977 he taught the subject of Architecture History in the construction branch at the Faculty of Engineering of the State University of Tirana. While in the academic year 1989–1990 he was a lecturer for two subjects (exercises and seminars in the first semester) at the University of Marburg. The research activity and the tracking and restoration of monuments is reflected in dozens of articles and monographs as single author or co author. Meksi holds the titles Candidate of Science (1982) and Doctor of Science (1988) and Professor (1995). Meksi's political career began in December 1990 when he co founded and drafted the Minimal Program, of the Statute of the Democratic Party and was member of its Initiative Commission. Since then, until 1997, he has been member of DP' Presidency, as well as ex oficio member of National Council (except 1997–2001). Since the first pluralistic elections, he has been elected deputy in the Albanian Parliament (1991–2001). Following the victory of the Democratic Party in the March 1992 elections, on April 13, he was elected Prime Minister of the Democratic Government, a post he held until 13 March 1997 (after resigning on March 1). His government undertook the reform of the Albanian state, from a communist country to a liberal democracy. Since 2001, has held a critical approach to the leaders of the Democratic Party for the lack of internal democracy and what he perceives as poor governance during the years 2005–2013; but continues to be active in the political life of the country with political writings as opposition, interviews and conversations on media.

Баспа ісі

Осы кезеңде ғылыми жарияланымдармен қатар, ол саясат және мәдениет саласында көптеген ғылыми мақалалар, монографиялар мен публицистикалық материалдар жариялаған. Төменде монографиялар мен кітаптардың мазмұнына шолу жазылған.