Кіріспе

Француздық электр локомотивтерінің SNCF BB 16500 класы – 25 кВ бір фазалы 50 Гц AC тогымен жұмыс істейтін SNCF электр локомотивтерінің класы. 1954 жылдан бастап Парижден Францияның солтүстігі мен шығысына радиалды желілерді электрлендіру жобасы аясында тапсырыс берілген. 1958 мен 1964 жылдар аралығында барлығы 294 локомотив жеткізілді, бұл оларды SNCF пайдалануға енгізген электр локомотивтерінің ең көп санынан тұратын класы етті. Бұл әмбебап машиналар Францияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі барлық желілерде аймақтық жолаушылар немесе жүк пойыздарының алдында жұмыс істеді, Юра, Доль-Валлорбқа дейін, тіпті Шербург немесе Гаврдегі Канал жағалауына дейін барды. Кейбір локомотивтер Париждің солтүстік және шығыс аймақтық желілерінде де пайдаланылды. Көбірек заманауи локомотивтердің пайда болуы және олардың жүргізуші кабиналарының ыңғайсыздығы салдарынан, барлық локомотивтер 2001 және 2011 жылдар аралығында қызметтен алынды.

Сабақтың пайда болуы

1950 жылдардың екінші жартысында Париж-Лилль желісі бір фазалы айнымалы токпен электрлендірілді. Сонымен қатар, Парижден Францияның шығысына дейінгі радиалды бағыттар да электрлендірілді. Локомотивтердің бастапқы паркі BB 16000-нан тұрды, ол 1954 жылы Валенсьен мен Тьонвиль арасында пайдалануға берілген BB 12000 локомотивтерінің жүргізу қасиеттерінің және 1957 жылдан бері Парижді Лион, Тулуза және Бордо қалаларымен байланыстыратын желілерде жұмыс істеген BB 9200 локомотивтерінің кузовдарының синтезі болды. 1954 жылы Луи Арман мен Фернан Нувион басшылығымен аралас қызмет – жолаушылар мен жүк тасымалы үшін арналған локомотивтің жобасын әзірлеу бойынша зерттеулер басталды. Техникалық талаптарға сәйкес, бұл 2000 кВт қуатты локомотивтердің салмағы шамамен , олар тек бір богиге бір мотормен жабдықталуы керек және машинаның қолданылуына байланысты жылдамдықты шектейтін қос беріліс коэффициентіне ие болуы керек еді. BB 16000 локомотивтерін өндіруші MTE-ге қарағанда Alsthom-ның жобасы таңдалды. Алғашқы эскиз локомотивтерге BB 12000-ға ұқсас сыртқы түрін берді, бір кабина екі түрлі ұзындықтағы екі қозғалтқыш қаптамасымен жабдықталды, бұл локомотивке жалпы ұзындығын анықтады. Локомотивтерге үш жиынтық айналдыру тісті доңғалақтары орнатылды, олардың арақатынасы сәл өзгеше болды. BB 16501-ден BB 16654-ге дейінгі алғашқы партия серіппелі қайтару аяқтары мен тіректерімен жабдықталды, ал қалған локомотивтер, BB 16655-тен BB 16794-ке дейін, маятник аспасымен жабдықталды. Алты жыл ішінде 294 локомотив салынды. Олар электрлендіру солтүстік және шығыс аймақтарында дамыған сайын бірнеше кезеңдермен тапсырылды. 2021 жылы олар SNCF тапсырыс берген ең көп санындағы электр локомотивтерді құрайды. Бұл модель BB Alsthom отбасының алғашқы өкілі болды, оған 146 BB 8500 (кейбіреулері BB 88500 немесе BB 8700 ретінде қайта жаңартылды), 105 BB 17000, 13 BB 20200 және 194 BB 25500 кіреді.

Ливерьдері

BB 16500 локомотивтері қызмет еткен кезеңде әртүрлі ливреяларды тасыды, олардың кейбіреулері бірнеше локомотивтерге қатысты, ал кейбіреулері уақытша болды. BB 16500-дің алғашқы үлгілері зауыттан әдемі жасыл түсте, кез келген әшекейсіз шықты. Келесі партиялар ашық көкшіл-жасыл түсті ливреямен, корпустың төменгі жағында "келт жасылы" жолағымен пайдалануға берілді, бірақ ашық көкшіл-жасыл түс тез арада қараңғырақ түске ауыстырылды. 1970-1971 жылдары, BB 8500, BB 17000 және BB 25500 локомотивтері сияқты, олар ақ жолақтары бар қою жасыл түске боялды, бұл жолақтар желдеткіш терезелерін шеңберлейтін, қара сұр түске боялған. Алдыңғы бөліктерінде "мұстақ" тәрізді бояу болды. Номерлер сары қызғалдақ түсті болды. 2002 жылғы 26 наурызда және 2003 жылғы 15 желтоқсанда қызметтен шығарылған BB 16595 және BB 16625 локомотивтері, осы ливреяны қызмет ету мерзімінің соңына дейін сақтап қалған соңғы локомотивтер болды. 1980 жылдардан бастап SNCF локомотивтерінде, оның ішінде 278 BB 16500 локомотивтерінде, апельсин түсті жолақтары бар сұр түсті "бетон" ливреясы қолданылды. Эксперименттік жолмен, BB 16604 және BB 16789 локомотивтері 1992-1998 жылдар аралығында "Арценс ливреясымен" боялды, ол біреуі сұр және "хавана қоңыр" түсінен, екіншісі сұр және "гариг жасылы" түсінен тұрды, ал "мұстақтары" апельсин түсті болды. Бұл ливрея BB 16500 локомотивтеріне қолданылмаса да, ол көптеген BB 9400 локомотивтеріне сәтті қолданылды. 2010 жылдың тамызына қарай осы модельдегі локомотивтердің қолданылуы едәуір төмендеді. Айналымда тек 15 локомотив қалды, олар TER Picardie және TER Nord Pas de Calais желілерінде локомотивпен жүретін соңғы қызметтерді атқарды. 2010 жылдың қыркүйегінде соңғы 9 локомотив қызметтен шығарылды. Осы модельдегі соңғы локомотив, BB 16651, 2011 жылдың 9 қыркүйегінде Ленс депосынан шығарылды, 1 қыркүйекте соңғы рейсін орындағаннан кейін.

Эксперименттік локомотивтер

BB 16540 1959 жылдан 1969 жылға дейін BB 20004 болып қайта құрылды, ол "кішкентай екі тоқты" локомотивінің прототипі (айнымалы токпен тікелей токтан күштірек); содан кейін ол "Étoile de Savoie" желілерінде пойыздарды тасыды. Сынақ кезеңі аяқталған соң, ол бастапқы класына қайтарылды және алғашқы нөмірін алды. BB 16515, BB 16549 (2007 жылдың қарашасында пайдаланудан шығарылды), BB 16550, BB 16575 (2006 жылдың желтоқсанында пайдаланудан шығарылды) және BB 16592 (2009 жылдың желтоқсанында пайдаланудан шығарылды) екі тот баспайтын болаттан жасалған RRR итеру-тарту жиынтығы арасында жұмыс істеді. Осылайша, олардың жайсыздығының кемшілігі жойылды, ал жүргізуші кабиналары қалыпты режимде қолданылмады. "Дромедар пойыздары" деп аталған бұл пойыздың ортасында түйенің мойны сияқты болып көрінетін локомотивтер Париж пен Бове қалалары арасындағы TER Picardie желісінде пайдалануға берілді. Локомотивтерге арнайы бояу жағылды. 2007 жылдан бастап, жаңа TER көп бірліктерінің келуімен "дромедар" пойыздарының жұмысы тоқтатылды. Локомотивтер мен тот баспайтын болаттан жасалған вагондар басқа TER Picardie бағыттарында классикалық конфигурацияда жұмысын жалғастырды. 16655 1961 жылы CC 10002 прототипі ретінде тікелей жеткізілді, ол жеңіл, бір моторлы C типті доңғалақ жұбын (доңғалақ жұбының үш жетекші осі, бір мотормен және беріліс қорабы арқылы қоздырылады) әзірлеуге арналған, бұл финляндиялық дизельдік-электрлік локомотивтерінің класында, содан кейін SNCF-тің CC 40100, CC 72000, CC 6500 және CC 21000 локомотивтерінде қолданылды. 1970 жылы ол бастапқы нөмірімен BB 16500 класына қайта құрылды. Автоматты байланыс сынақтарына дайындалып, BB 16700 күшейтілген және ұзартылған рамамен, сондай-ақ қорғау қақпақтарымен жабдықталды, ол 2007 жылы жойылғанға дейін сақталды. 1988-1990 жылдар аралығында BB 16780-ден 16784-ке дейін кен пойыздарын тартуға арналған мультиплекстік құрылғымен жабдықталды, үш локомотив конвой бойында орналастырылып, алдыңғы локомотив кабель арқылы басқарылды. Бұл принцип кейіннен (1990-1993) өзгертілді, ақпарат бір локомотивтен екіншісіне радиоарқылы берілді. 1998-1999 жылдары BB 16781 және 16782 локомотивтерімен тәжірибе қайта жаңартылды, мақсаты – өте ұзын және ауыр пойыздарды жүргізу. Тәжірибе нақты нәтижелер бермеді және локомотивтер өздерінің қалыпты жұмысына оралды. Бұл бірлестік BB 16517 локомотивінен жүргізуші кабинасын сақтап қалды. BB 16745 локомотиві Мулхаус пойыз музейіне қарасты Мохон ротондасының астында тұр. 2018 жылдың 9-10 маусым күндері бұл локомотивке Маджента деген ат берілді. Бұл класс локомотивтерінің ешқайсысы пайдалану кезеңінде есімдерді таңбаламаған.

Үшінші тұлғаларға өткізу

2008 жылы SNCF Fret компаниясы басқаратын BB 16546, BB 16612 және BB 16654 үш локомотиві жүк пойыздарында пайдалану үшін румыниялық темір жол операторы Regiotrans, қазір Regio Călători компаниясына сатылды.

Танымал мәдениетте

BB 16571 1961 жылы Лилль мен Париж қалалары арасындағы ORTF Рождестволық пойызын тартты. Поезд ішінде және Лилль Фландрес, Аррас және Париж Норд станцияларында эскиздер мен әндер кезекпен орындалған тікелей эфир трансляциясы жасалды, оны Жан Нохайн поездде, ал Кэтрин Ланжеис Парижде жүргізді. BB 16665 1973 жылы Жозе Джованни түсірген «Deux Hommes dans la ville» фильмінің басында көрінеді.