Кіріспе

Тоғыз – бірге өте жақын пропорцияларды немесе, теңдесінен, 100%-ға өте жақын пайыздық көрсеткіштерді білдіретін бейресми логарифмдік жазба. Басқаша айтқанда, "тоғыз" – мысалы, 99% (екі тоғыз) немесе 0,999 (үш тоғыз) сияқты пайыздық көрсеткіште немесе ондық бөлшекте қатарынан келетін тоғыз сандарының саны. Олардың кеңінен қолданылатын салаларының бірі – материалдардың тазалық дәрежесін бағалау.

Бағалы металдар

Платина, алтын және күміс сияқты өте таза қымбат металдардың нақты тазалығы зор қызығушылық тудырады. Миллессимальдық тазалық жүйесіне сәйкес, егер металл 900 тазалықта немесе 90% таза болса, ол "бір тоғыз" немесе "бір тоғыздық" деп аталады. 990 тазалықтағы металл "екі тоғыздық", ал 999 тазалықтағы металл "үш тоғыздық" деп сипатталады. Осылайша, тоғыздықтар – өте таза қымбат металдардың тазалығын өлшеудің логарифмдік шкаласы. Сонымен қатар, 5-ке аяқталатын пайыздық көрсеткіштердің дәстүрлі атаулары бар, әдетте тоғыз санынан кейін "бес" қосылады, сондықтан 999,5 тазалықтағы (99,95% таза) металл "үш тоғыз бес" деп аталады, және 3N5 деп қысқартылады. Канаданың "Big Maple Leaf" монетасы, 5N (99,999%) тазалықтағы алтыннан жасалған, әлемдегі ең таза алтын монетасы болып табылады. Ең таза алтын 1957 жылы Перт монета зауытында өндірілген, ол Лондонның Алтын саудагерлер компаниясы өлшегендей, "бір жарым тоғыздыққа" (99,9999%) жуық тазалықта болған.

Газдар

Тоғыздық шкаласы басқа да жағдайларда қолданылады, мысалы, газдардың тазалығын сипаттау үшін. Газдың тазалығы – оның қоспадағы басқа газдармен арақатынасы, көлем бойынша өлшенген шама. Осылайша, жоғары тазалық – басқа газдардың немесе қоспалардың азын білдіреді. Көп жағдайда жоғары тазалықтағы газдар сапалырақ деп есептеледі және әдетте қымбатқа түседі. Газдың тазалығы әдетте N әрпімен (соңына қосылмай) белгіленген сынып ретінде көрсетіледі, бұл пайыздық немесе ондық бөлшектің "тоғыздықтар санын" көрсетеді. Мысалы, N2.0 газы 99% (екі тоғыздық) таза және көлем бойынша 1% қоспалардан тұрады; N6.0 газы 99.9999% (алты тоғыздық) таза, 1 миллионға 1 бөлік (1 ppm немесе 1 vpm, миллионға көлем) қоспа бар. Аралық мәндер соңғы тоғыздың артындағы цифрды көрсетеді. Мысалы, N4.6 99.996% (төрт тоғыз бен одан кейін алты) тазалық деңгейін көрсетеді. "Бес тоғыз" (99.999%) жұмыс уақыты – бұл айына ең көп дегенде 26 секундқа қолжетімсіз болатын жүйенің сипаттамасы.