Генри Детердинг: «Royal Dutch Shell» мұнай империясының құрылтайшысы

Кіріспе

Генри Вильгельм Август Детердинг, (19 сәуір 1866 – 4 ақпан 1939) – «Royal Dutch Petroleum Company» компаниясының алғашқы басшыларының бірі және 1900 жылдан 1936 жылға дейін 36 жыл бойы бас директоры қызметін атқарды, сондай-ақ «Royal Dutch/Shell» мұнай компаниясының төрағасы болды. Ол «Royal Dutch» компаниясының негізін қалаушы Жан Батист Август Кесслер қайтыс болғаннан кейін оның орнын басып, «Royal Dutch Shell» компаниясын Джон Д. Рокфеллердің «Standard Oil» компаниясына қарсы бәсекелес етіп, оны әлемдегі ең ірі мұнай компанияларының біріне айналдырды. 1920 жылы Детердинг Англия-Голландия қарым-қатынасына қызмет еткені және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастарды мұнаймен қамтамасыз етудегі еңбегі үшін Британ империясы орденінің құрметті сержант-майоры атанды. Детердинг Кеңес Одағының жақтаусыз жауы болды және мыңдаған ақ орыс эмигранттарына көмектесті. Дегенмен, Анри он алты жасқа дейін Амстердамдағы Жоғары граждандық мектепте білім алды.

Мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Детердинг Твенцше банкіне кеңсе қызметкері болып орналасты, онда ол сандарды өңдеуде ерекше қабілетін дамытты. Банктік мансабының баяу дамуынан қашып, ол Голландиялық Шығыс Индияның Голландия сауда қоғамына емтихан тапсырып, бірінші орынды жеңіп алды және компанияның шығыс бөліміне тағайындалды. Бірнеше жыл қызмет еткен соң, ол мұнай саласында жұмыс істей бастады, ол кезде әлі жаңа ғана дамып келе жатқан сала еді. 1896 жылдың мамыр айында, отыз жасқа толған Детердинг Голландияның Корольдік мұнай компаниясында жұмысқа орналасты, басқарушы директор Я. Б. А. Кесслермен бірге жұмыс істеді. Сол кезде Royal Dutch ірі компания емес еді, әлі де жақсы нәтижелерге жетуге күш салып жатқан, ал Детердинг оны көптеген қиындықтардан сәтті өткізуге зор үлес қосты. Кесслер 1900 жылдың наурыз айында қайтыс болды, өлімінен аз бұрын, Детердингтің бас менеджер болып өзінің орнын басуын қалағанын жазбаша түрде тапсырды, бірақ ол компания тақтасының мүшесі болып қалды. 1924 жылы ол екінші рет Ақ орыстың генералы Павел Кондауровтың (Павел Кондауров) қызы Лидия Павловна Кудояровқа (1904–1980) үйленді. Ол оның қарсыласы Калуст Гүлбенкянның сүйіктісі болған және Детердингке екі қыз, соның ішінде Ольга Детердингті дүниеге әкелген. 1933 жылы бұл неке ажырасып, жетпіс жасында Детердинг үшінші рет, компанияда хатшы болып жұмыс істеген және Гамбургтегі беделді кофе саудасы отбасынан шыққан неміс Шарлотта Мина Кнакқа үйленді. Олардың Луиза мен Генриетте есімді екі баласы болды. Генриетте танымал пианист және өнеркәсіпші Курт Лаймерге тұрмысқа шықты. Екінші некесі кезінде Детердингтің Англиядағы шалғайдағы үйі Бекхерст Парк, Винкфилд, Беркшир болды, онда 1936 жылы ажырасқаннан кейін миссис Детердинг екі қызымен бірге тұруын жалғастырды. Британдық Daily Mail газеті Детердингтің некрологын 1924 жылдың 27 маусымында қате түрде жариялады, ал жаңалық The New York Times газетімен "Генри Детердинг кинотеатрдан кейін қайтыс болды; Корольдік Голландия компаниясының бас директоры Гаагада кенеттен қайтыс болды" деген тақырыппен көшірілді. Алайда сол күні Лондондағы Голландия елшісі Рене де Марес ван Суиндерен Голландияның сыртқы істер министрі Герман Адриан ван Карнебекке жазған хатында: "Қ.Қ. Мен Daily Mail газетіндегі Детердингке арналған некрологты осымен қоса жіберуге қарсы тұра алмадым, ол әлдеқашан тірі". Детердинг Әзірбайжандағы мүлкін мемлекеттендіруіне байланысты Кеңес Одағының жақтасы емес еді. Ол Кеңес Одағының мұнай мүдделеріне қарсы сөз байласты деп айыпталды, тіпті жалған совет ақшасын басып шығарды деген де күдік туды. Ол совет баспасөз шабуылдарының нысаны болды. 1936 жылы Детердинг Германияның Мекленбург аймағындағы Краков-ам-Зее қаласының жанындағы Доббин есімді сарайды сатып алып, сонда көшіп өтті, Deutsche Bank-тің сол кездегі директоры Эмиль Георг фон Штауспен көрші болды. Оның Швейцарияның Сент-Мориц қаласында да мүлкі болды, ол 1939 жылдың 4 ақпанында сол жерде қайтыс болды. Оның денесі Доббинге жерлену үшін қайтарылды, бірақ 1968 жылы оны Лихтенштейндегі қабірге қайтадан көшірді, онда оның қызы Генриетте күйеуімен және Детердингтің немерелерімен бірге тұрды. Детердингтің қоштасу рәсімі нацистік үкімет тарапынан НСДАП-тың ең жомарт демеушілерінің бірі, жақтас антибольшевик және нацистік режимді қолдаушыны құрметтеу үшін өткізілді.

After leaving school, Deterding took a clerical position in the Twentsche Bank, where he developed a remarkable aptitude for handling figures. To avoid the slow promotion of a banking career, he entered an examination for positions in the Netherlands Trading Society of the Dutch East Indies, gained first place, and was appointed to the company's Eastern staff. After some years with the firm, he began to work in the oil industry, which was then in its infancy. In May 1896, at the age of thirty, Deterding took a job with the Royal Dutch Oil Company, working with the managing director, J. B. A. Kessler. At the time, Royal Dutch was not a major company, still struggling to make good, and Deterding was instrumental in piloting it through many difficulties. Kessler died in March, 1900, leaving instructions, put in writing shortly before his death, that he wished Deterding to take over from him as general manager. but remained a member of the company's board. In 1924 he married secondly Lydia Pavlovna Koudoyaroff (1904–1980), a daughter of the White Russian General Paul Koudoyaroff ( Павел Кондауров). She had been the mistress of his rival Calouste Gulbenkian, and bore Deterding two daughters, including the socialite Olga Deterding. After that marriage ended in divorce in 1933, at the age of seventy Deterding married, lastly, Charlotte Mina Knack, a German who had been a secretary in the company and came from a prestigious coffee trading family in Hamburg. They had two children together, Louisa and Henriette. Henriette married renowned pianist and industrialist Kurt Leimer. During his second marriage, Deterding's English country house was Buckhurst Park, Winkfield, Berkshire, where Mrs Deterding continued to live with her two daughters after the 1936 divorce. The British newspaper the Daily Mail mistakenly published Deterding's obituary on 27 June 1924, and the news was copied by The New York Times under the heading "Henry Deterding dies at film show; Director General of the Royal Dutch Company Succumbs Suddenly in The Hague". However, on that day the Dutch envoy in London, René de Marees van Swinderen, wrote in a letter to the Dutch foreign minister, Herman Adriaan van Karnebeek:"P. S. I could not resist sending also herewith the obituary in the Daily Mail dedicated to Deterding, who happily is very much alive." Deterding was a steadfast enemy of the Soviet Union, largely because of the nationalization of his properties in Azerbaijan. He was accused of conspiring against Soviet oil interests and even of printing counterfeit Soviet money. He became a target for Soviet press attacks. In 1936, Deterding bought the manor of Dobbin, near Krakow am See, in Mecklenburg, Germany, and moved there, becoming a neighbor of his friend the then director of Deutsche Bank, Emil Georg von Stauß. He also had a property in Suvretta, St. Moritz, Switzerland, where he died on 4 February 1939. His body was returned to Dobbin to be buried there, but, in 1968, it was moved again, to a grave in Liechtenstein, where his daughter Henriette resided with her husband and Deterding's grandchildren. Deterding's funeral was hosted by the Nazi government to honour one of the NSDAP's most generous financiers, ardent anti bolshevik and supporter of the Nazi regime.