Кіріспе

IEC 60906 стандартының 1-ші бөлігі (IEC белгісі "N түрі") Стандартты алғаш рет Халықаралық электротехникалық комиссия 1986 жылы жариялаған, ал қазіргі нұсқасы – 2009 жылы жарық көрген 2.0 нұсқасы. Ол 1937 жылы стандартталған 10 А 250 В айнымалы тоққа арналған швейцариялық SEV 1011 T12 шанышқысына өте ұқсас, бірақ оның өлшемдері сәл өзгеше және поляризациясы кері тілінген (егер розеткада қорғаныш/жер сымы төменгі жағында болса, фаза сол жақта, ал бейтарап – оң жақта орналасады). 2014 жылдың шілдесіне дейін тек Оңтүстік Африка ғана IEC 60906 1 стандартына негізделген SANS 164 2 стандартын қабылдады. Бразилия оны NBR 14136 стандартының негізі ретінде пайдаланды, бірақ ол IEC 60906 1 стандартымен үйлесімді емес. 2017 жылы Еуропалық Одақ (ЕО) ЕО-дағы тұрмыстық шанышқылар мен розеткалар жүйелерін үйлестіруге қарсы кеңес беретін ұсынымдарды жариялады.

Ерекшеліктері

IEC 60906 1 стандартындағы сымдар мен розеткалар 16 А, 250 В АС номиналында болып, 200 В және 250 В АС арасындағы номиналды кернеуі бар тарату жүйелерінде қолдануға арналған. IEC 60906 1 I сыныптағы құрылғылар үшін 3 тісті жалғауыштарды, ал II сыныптағы құрылғылар үшін 2 тісті нұсқаларын анықтайды. (Стандарттың бірінші басылымында анықталған 0 сыныптағы құрылғыларға арналған қосымша сопақ пішіндес 2 тісті жалғауыштар ешқашан іске асырылмаған және қазіргі екінші басылымда енді кездеспейді.) IEC 60906 1 сымдары 16 А номиналындағы басқа еуропалық сымдардан кішірек, 2,5 А Europlug-тан сәл ғана үлкен және әлдеқайда сенімді байланыс қамтамасыз етеді. Розеткалар соншалықты кішкентай, олардың екеуін Schuko немесе BS 1363 розеткасы алатын орынға орнатуға болады. Розеткада 10 мм тереңдіктегі ойыс немесе 12 мм биіктігіндегі жиек болады, бұл үйлесімсіз сымдарды қабылдаудан қорғайды. Ол қорғаныш жер тірегінің желілік және бейтарап тіректерге дейін байланыс орнатуын қамтамасыз етеді. Розеткалар желілік және бейтарап тесіктері үшін жапқыштармен жабдықталуы керек. Ол көптеген еуропалық жүйелердегідей (Schuko және т.б.) 19 мм штифт арақашықтығын пайдаланады, сондықтан дәстүрлі сымдарды да, IEC 60906 1 I және II сыныптағы сымдарды да қабылдай алатын розеткаларды жасауға болады, осылайша жаңа жүйеге оңай көшуге мүмкіндік береді. Дегенмен, IEC 60906 1 стандарты көп стандартты розеткаларды пайдалануды қатаң түрде ұсынбайды, себебі мұндай розеткалар басқа елдердің сымдарымен қолданылғанда қауіпсіздік проблемаларын тудыруы мүмкін.

Өлшемі

IEC 60906 1 стандартты тығындар өлшемі мен пішіні жағынан Europlug-қа ұқсас, алдыңғы бөлігі жазық алтыбұрыш тәрізді. Олардың ені шамамен 35,5 мм. 3 тісті I класты тығынның биіктігі 17 мм, ал 2 тісті II класты тығынның биіктігі 14 мм (Europlug сияқты). Параллель жақтары 26 мм қашықтықта орналасқан, ал екі жұп жақтары бір-біріне перпендикуляр. Schuko және Europlug сияқты, қуат беру және бейтарап тістің ұзындығы 19 мм, ал олардың арақашықтығы 19 мм. Тістің диаметрі 4,5 мм, Schuko (⌀4,8 мм) мен Europlug (⌀4,0 мм) арасындағы мән. Europlug-тағыдай, қуат беру және бейтарап тістің негізінде оқшаулағыш қаптама бар. 3 тісті нұсқада қуат беру және бейтарап тістің ұзындығы мен диаметрімен бірдей дөңгелек қорғаныш жер тістігі бар, бірақ оқшаулағыш қабығы жоқ. Қорғаныш жер тістігінің ортасы қуат беру және бейтарап тістің арасындағы орталық нүктеден 3 мм-ге ығысқан.

Оңтүстік Африканың SANS 164-2 стандарты

Оңтүстік Африка – IEC 60906-1 типті ашалар мен розеткаларды өзінің ұлттық стандарттарына SANS 164-2 ретінде енгізген жалғыз ел. SANS 164-2 стандарты 2013 жылы ескі SANS 164-1 (BS 546 негізінде) стандартының орнына басымдыққа ие болды, бірақ Оңтүстік Африка стандарттау бюросының (SABS) электротехникалық стандарттарды дамыту басқарушысының сөзіне сәйкес, жаңа ашалар мен розеткалардың енгізілуі "ұзақ, ұзақ кезеңді, 20 жылдан астам" уақытты қажет етеді.

Бразилиялық NBR 14136 стандарты

Бразилияның Ұлттық метрология, стандарттау және өнеркәсіптік сапа институтының мәліметінше, Бразилияның техникалық стандарттар қауымдастығы "1980 жылдары IEC 60906:01 халықаралық стандартына негізделген жобаға сүйене отырып, тығындар мен розеткалар стандартын жасау туралы талқылауды бастады. Бұл талқылау 1998 жылдың шілдесінде, тығындар мен розеткалар, сондай-ақ электр және электрондық жабдықтар өндірушілерінің кең қатысуымен ABNT NBR 14136 стандартын жариялау арқылы аяқталды". IEC 60906:1 стандартына қатысты бірқатар сәйкессіздіктер бар. Бразилияда 127 В және 220 В желілік кернеулер қолданылады, және көбінесе олар бір қалада, тіпті бір үйде де қол жетімді; сондықтан төменгі кернеу үшін IEC 60906:2 стандартын пайдаланудың орнына, NBR 14136 стандарты екеуі үшін де қолданылады, себебі Бразилиядағы көптеген құрылғылар 127 В және 220 В кернеуін автоматты түрде немесе ауыстырып қосу арқылы қолдайды. IEC 60906:1 стандартында 4,5 мм штығы бар 16 А номиналдық қуаты көрсетілсе, NBR 14136 стандартында 10 А және 20 А номиналдық қуаттары бар екі түрлі штық бар, 10 А штығының диаметрі 4 мм, ал 20 А штығының диаметрі 4,8 мм. NBR 14136 стандартында розеткалардағы тесіктерге қақпақтар талап етілмейді, бұл IEC 60906:1 стандартына сәйкессіздіктің тағы бір мысалы. 10 А розеткасы тек 10 А тығындарын және Europlugs-ты қабылдаса, 20 А розеткасы 10 А және 20 А тығындарын, сондай-ақ Europlugs-ты қабылдайды.

Еуропалық Одақта қабылдау мүмкіндігі

1990 жылдары Еуроодақ CENELEC-ке Еуропа үшін үйлестірілген розетка және плагиндік жүйе әзірлеуді тапсырды. 1995 жылы бұл әрекеттен бас тартты, себебі CENELEC делегаттары қанағаттанарлық шешімге келісе алмады. CENELEC еуропалық үйлерді, кеңселерді және фабрикаларды ортақ стандартқа көшіруге шамамен 125 миллиард доллар жұмсалатынын болжады. Еуропалық комиссияның Еуроодақтың барлық аймағында ортақ жүйе енгізу туралы ұсынысына жауап ретінде, комиссияның Регламенттік тиімділік және өнімділік (REFIT) бағдарламасы 2017 жылы ұсынымдар жариялады. REFIT мынаны анықтады: "Еуропадағы розеткалар мен плагиндік жүйелерді үйлестіру, ұлттық электр жүйелеріне қатысты заңнаманы өзгерту арқылы (75 жылдан асатын) маңызды кезеңсіз өтуді қажет етеді", сондай-ақ "ескі розеткаларды (және қолданылып жатқан құрылғылардың сәйкес плагиндерін) ауыстыру құны 100 миллиард еуроға бағаланып, "ұлан-зәулім экологиялық әсер тудырады, шамамен 700 000 тонна электрлік қалдықтар өндіреді" делінген.

Италиялық тығыны

IEC 60906 1 итальяндық CEI 23 50 10 A ("L түрі") штепселіне ұқсас, алдыңғы пішіні бірдей, жазық алтабұрышты және сызықтық және бейтарап тіреуіштерінің орналасуы да осыған сәйкес (орталықтары 19 мм қашықтықта). Дегенмен, L 10 A түріндегі штепсельдердің диаметрі 4 мм (Еуроплагтағыдай) және жер тіреуіші басқа екі тіреуішпен бір қатарда орналасқан (қанағатсыздық жоқ), бұл итальяндық штепсельді полярланбаған етеді. Сонымен қатар, итальяндық штепсель 10 амперге дейін (16 амперлік нұсқасы бар, бірақ ол әртүрлі және үйлесімсіз өлшемде) есептелген, ал IEC 60906 1 штепсельдері 16 амперге есептелген.