Кіріспе

Вирджиния, Батыс Вирджиния және Мэриленд штаттарының тоғысқан жері. Харперс-Ферри ұлттық тарихи паркі, бастапқыда Харперс-Ферри ұлттық ескерткіші, Батыс Вирджиния штатының Харперс-Ферри қаласы мен оның төңірегінде, Потомак және Шенандоа өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Паркке 19 ғасырдағы маңызды өнеркәсіптік аймақ ретінде және Джон Браунның құлдырауға қарсы көтерілісінің сәтсіз аяқталған жері ретінде танымал Харперс-Ферридің тарихи орталығы кіреді. Онда Батыс Вирджиния штатындағы ең көп талданған тарихи орын – Джон Браунның бекінісі орналасқан. Парк Шенандоа аңғарындағы, Батыс Вирджиния штатының Джефферсон округіне, Мэриленд штатының Вашингтон округіне және Вирджиния штатының Лудун округіне қарасты жерлерді қамтиды. Парктің басқарушысы – АҚШ Ішкі істер министрлігінің құрамындағы Ұлттық парктер қызметі. 1944 жылы Харперс-Ферри ұлттық ескерткіші деп белгіленген парк 1963 жылы АҚШ Конгресімен Ұлттық тарихи парк деп жарияланды. Шамамен 1750 шаршы километрді құрайтын паркте Томас Джефферсон 1783 жылы осы аймақты аралағаннан кейін «Потомак өзенінің Көк таулар арқылы өтуі табиғаттағы ең таңғажайып көріністердің бірі болуы мүмкін» деп жазған жер де бар. Вашингтон қаласынан 80 шақырымдай қашықтықта орналасқан, тарихи оқиғаларға толы және демалысқа қолайлы орын болғандықтан, парк 1966 жылғы 15 қазанда Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 2017 жылы парктің бастығы Тайрон Брэндибург болды. Парк бастапқыда Джон Браунға арналған ескерткіш ретінде жоспарланған, ол Харперс-Ферри тарихындағы ең әйгілі оқиға – 1859 жылғы шабуылға және федералды қару-жарақ қоймасын басып алуға жауапты болды. 1930 жылдары Ұлттық парктер қызметінің қызметкерлері Джон Браунның шабуылы мен Азамат соғысын пайдаланып, тарихи және әскери парк құру үшін Харперс-Ферридің бөліктерін сатып алуды негіздеуге тырысты. Бұл Конфедерацияның Біріккен қыздары және Конфедерация ардагерлерінің ұлдары сияқты ұйымдар тарапынан қарсылыққа ұшырады.

Ерте тарих

Бұл аймақтағы американдықтардың тарихы кем дегенде 8000 жыл бұрын басталады. Тускарора тайпасы осы аймақты көптеп мекендеген соңғы жергілікті халық болды, олар 18-ғасырдың басында дерлік жоғалып кетті. Осы еуропалық иммигранттардың бірі Роберт Харпер 1751 жылы Вирджиния заң шығарушы органынан жерге патент алды, себебі 1863 жылға дейін Батыс Вирджиния Вирджинияның бір бөлігі болған. Қала бастапқыда Роберт Харпер басқарған және иеленген паромдық бизнеске байланысты Харпердің паромдағы Шенноа шарлауы деп аталды (1763). Бүгінде Роберт Харпер салған алғашқы үй парктің төменгі бөлігіндегі ең көне құрылыс болып табылады. Джордж Вашингтон 1785 жылы өзендердің қосылған жеріне саяхат жасап, батысқа тауар жеткізуге арналған су жолын іздеді. Кейін Вашингтон осы жерде федералдық Харперс Ферри қару-жарақ фабрикасын салуды бастады, өндіріс мақсатында өзендердің су қуатын пайдаланды. Meriwether Lewis үкіметтік келісімшарт бойынша Харперс Ферридегі қару-жарақ фабрикасынан Льюис пен Кларк экспедициясы үшін қажетті қару-жарақ пен керек-жарақтардың көп бөлігін сатып алды. Теміршілер экспедиция үшін жиналмалы темір қайық каркасын да жасады. 1820-1840 жылдар аралығында Джон Х. Холл қару-жарақ фабрикасында ауыстырылатын бөлшектерді жасауды жетілдіруге жұмыс істеді. Дәлдік қалыптар мен тіреу құралдарын пайдалану арқылы, бұл дәлдік өндірісінің бастауы болды, сондықтан қару-жарақ пен оған қатысты механикалық жабдықтарды стандарттауға және бөлшектерді ауыстыруға болады. Соңынан Джеймс Х. Бертон қазіргі заманғы оқты жасады, ол дөңгелек қорғасын оқтарды ығыстырды, және бұл жақсарту 1855 жылы АҚШ армиясы қабылдады. Кейде 400-ге дейін жұмысшы жұмыс істеген қару-жарақ фабрикасы 1801 мен 1860 жылдар аралығында жарты миллионнан астам мылтық пен мылтықтарды өндірді.

Джон Браунның шабуылы және Америка Азамат соғысы

1859 жылы қару-жарақ қоймасын басып алуға қарулы топты жетекшілік еткен құлдыраушы Джон Браун. Браун құлдарды қаруландырып, оларды АҚШ күштеріне қарсы көтеріліс жасап, құлдықты жоюға бастайды деп үміттенеді. Қару қоймасындағы теңіз жаяу әскерлерінің тобы (АҚШ армиясының полковнигі Роберт Ли басқарған) оны ұстағаннан кейін Браун асылды, соңғы сөзінде азамат соғысы көкжиегінде тұрғанын айтты, бұл болжамы екі жылдан кейін расталды. Джон Браунның шабуылынан қалған ең маңызды ғимарат – өрт сөндіру станциясы, қазір Джон Браунның форты деп аталады, онда ол теңіз жаяу әскерлеріне қарсылық көрсетті. Американдық Азамат соғысы (1861–1865) Харперс-Ферриді Одақ пен Конфедерация күштерінің арасындағы шекарада тапты. Бұл шекарадағы стратегиялық орналасқандық және құнды өндірістік база екі тарап үшін де, әсіресе Оңтүстік үшін, өндіріс орталықтарының жетіспеуіне байланысты маңызды стратегиялық мақсат болды. Осы себепті қала соғыс барысында кемінде сегіз рет қолдан-қолға өтті. Вирджиния штаты Одақтан шыққаннан кейін Одақ әскерлері қаланы дереу тастап кетіп, қару-жарақ қоймасын өртеп, 15 000 мылтықты тартып алды. Кейін «Стоунволл» деп танылатын полковник Томас Джексон бір аптадан кейін Конфедерация үшін аймақты қамтамасыз етіп, өндіріс құралдарының көп бөлігін оңтүстікке жіберді. Джексон келесі екі айды әскерін дайындауға және бекіністер салуға жұмсады, бірақ оған П. Г. Т. Борегардқа бірінші Булл-Ран шайқасында көмектесу үшін оңтүстікке және шығысқа шегінуге бұйрық берілді. Одақ әскерлері қайта оралып, қаланы басып алып, қару-жарақ қоймасының бір бөлігін қайта жасай бастады. Қазір генерал-майор болған Стоунволл Джексон 1862 жылдың қыркүйегінде Роберт Лидің бұйрығымен арсеналды қайтарып алып, Мэриленд штатындағы Ли армиясына қосылу үшін оралды. Джексонның Харперс-Ферри шайқасы кезіндегі Федералды күштерге жасаған шабуылы 12 500 одақтық әскердің капитуляциясына әкелді, бұл соғыс барысында бір уақытта тұтқынға алынған одақтық әскерлердің ең көп саны болды. Келесі екі жылда қала бірнеше рет иесіз қалды.

Сторр колледжі

Сторр колледжі Харперс-Ферриде АҚШ-тағы алғашқы интеграцияланған мектептердің бірі ретінде салынды. Фредерик Дуглас колледждің мүшесі болып қызмет етті және 1881 жылы Джон Браун туралы есте қалған сөз сөйледі. Кейіннен «Джим Кроу заңдары» деп белгіленген қаулылар, доктор В. Е. Б. Дю Бойс сияқты басқа афроамерикандық көшбасшыларды 1906 жылы мектепте Ниагара қозғалысының (NAACP-тің алдағысы) екінші конференциясын өткізуге алып келді, онда заңмен бекітілген кемсітушілік пен сегрегацияға қарсы бейбіт жолдарды талқылады. 1954 жылы мектептегі сегрегация тоқтатылғаннан кейін, Сторр колледжі келесі жылы жабылды. Сторр колледжінің қалдықтары қазір Ұлттық саябақтар қызметінің басқаруында, Харперс-Ферри ұлттық тарихи паркінің, Харперс-Ферри орталығының және Стивен Т. Мэтер оқу орталығының бөлігі ретінде.

Бүгінгі саябақ

Қазір Харперс-Ферридің төменгі қала тарихи ауданында бірнеше тарихи мұражайлар 19-ғасырдағы қайта жаңартылған ғимараттарда орналасқан. Жыл сайын саябақты шамамен жарты миллион адам келіп көреді. (Қарама-қарсылық ретінде, Вашингтон қаласына жыл сайын 15 миллион адам келеді.) Саябақтың солтүстігінде, Харперс-Ферриден Потомак өзені арқылы Чесапик және Огайо каналының ұлттық тарихи паркі жатыр. 1828-1924 жылдар аралығында жұмыс істеген бұл канал, теміржол келгенге дейін және одан кейінгі жылдары, өзеннің жоғары және төменгі ағысындағы аймақтармен маңызды су жолын байланыстырды. Бүгінде, Харперс-Ферри ұлттық тарихи паркінің Мэриленд Хайтс бөліміне қол жеткізуді қамтамасыз ететін каналдың жағалық жолы мен паркіне, Ұлттық парк қызметі Потомак өзені үстіндегі теміржол көпірінің қасында салынған жаяу көпір арқылы немесе АҚШ 340 тас жолымен Харперс-Ферриден шығысқа қарай, Мэриленд штатындағы Сэнди Хук маңындағы кіру орындарына дейін көлікпен баруға болады. Парктің зор тарихи маңызынан өзге, демалыс мүмкіндіктеріне балық аулау, қайықпен жүзу, тау өзендерінде рафтинг және жаяу серуендер кіреді, ал Аппалачиан табиғат жолы парктен өтеді. Парк Харперс-Ферри тарихи ауданымен және тағы екі Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген нысанмен – Санкт-Петер католик шіркеуімен және B & O теміржолының Потомак өзенін кесіп өту орнымен – шектеседі. 2016 жылдың 6 маусымында Харперс-Ферри ұлттық тарихи паркі «Американың әдемі монеталары» сериясының үшінші 2016 жылғы шығарылымында көрсетілді. Монетаның ортасында Джон Браунның бекінісінің суреті бейнеленген, ал сыртында жыл (2016), орналасқан жері (Харперс-Ферри) және штаты (Батыс Вирджиния) көрсетілген. Бұл монета – «Американың әдемі парк монеталары» сериясынан шығарылған 33-ші монета. Азаматтық соғыс қоры (Америкалық шайқас алаңдары қорының бөлімшесі) және оның серіктестері шайқас алаңының тоғыз бөлігін сатып алып, сақтап қалды. Осы жердің көп бөлігі Ұлттық парк қызметіне сатылды немесе берілді және парктің құрамына енгізілді.

Виргиния аралы

Виргиния аралы Азамат соғысына дейін су энергиясымен жұмыс істейтін дамыған өндіріс орталығы болды. Экономикалық тұрғыдан ол әрқашан Харперс-Ферринің бір бөлігі болды, ал Винчестер және Потомак темір жолының Харперс-Ферри станциясы Виргиния аралында орналасқан, оның темір жол желісі осы арал арқылы өтті; темір жол желісі қайта жаңартылғанымен, қазір де күнделікті пайдаланылуда. Бұл – жұмысшы табының қауымы еді. Азамат соғысынан кейін аралдағы өнеркәсіптер төмендеді, ал кезекті су тасқындары оларды жойды. 1936 жылғы су тасқынынан кейін ешбір құрылыс тұрған жоқ және аралда тұрғындар қалмады. Ұлттық саябақтар қызметі Виргиния аралының өнеркәсіптік және әлеуметтану тарихын жан-жақты зерттеді. Көптеген қираған орындар нығайтылып, таңбалар қойылды, жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер мен жолдар күтіліп бапталады. Оны жаяу саяхаттап көруге болады.