Кіріспе

Калаупапа ұлттық тарихи паркі – Гавайи штатының Калаупапа қаласында, Молокай аралында орналасқан АҚШ ұлттық тарихи паркі. Калауао округінің шекарасымен және негізінен Калаупапа түбегінде орналасқан, ол 1980 жылы Конгресс Калаупапа жалпақ тері ауруымен ауырғандар қонысының бұрынғы Ұлттық тарихи ескерткішін кеңейту үшін құрды. Оны Ұлттық парктер қызметі басқарады. Оның мақсаты – 1866 жылдан 1969 жылға дейін жұмыс істеген және ондаған жылдар бойы 8500 тұрғыны болған Молокай аралындағы екі жалпақ тері ауруымен ауырғандар колониясының мәдени және физикалық ортасын сақтау. Аралдың қалған бөлігінде 7300-ден астам адам тұрады, онда ондаған жылдар бойы мал шаруашылығы және ананас өндірісі жүргізілді. Бұл жерлердің көп бөлігі Молокай ранчосының иелері мен дамытушылары сатып алып, басқарып келді. Аралдың бұл бөлігі сонымен қатар туристер тартатын орын болып табылады.

Калаупапа түбегінің тарихы

Археологиялық зерттеулер еуропалықтар келгенге дейін 900 жылдан астам уақыт бұрын жергілікті халықтардың қоныстанғанын көрсетті. Мұнда ежелгі тұрғындар салған үйлер, өрілген таро егістіктері мен суару жүйелері, тас қабырғалар және ғибадатханалар (хеиау) сақталған. "1800 жылдардың басы мен ортасындағы тарихи жазбаларда түбектің, аңғарлардың және ауылдардың ішінде 1000-нан 2700 адамға дейін тұрғандығы айтылады", бірақ 1853 жылға қарай Еуразиялық аурулардың эпидемиясынан кейін бар болғаны 140 адам қалды. Үкімет жергілікті гавайиліктерді Калаупападан көшіруді ұйымдастырды, осы жерді ауыр дене мүшесінің салдарынан туындаған аурумен (араша) ауырғандарды оқшаулау үшін дамытуға дайындалды. Бұл арал тұрғындарының ғасырлар бойы қалыптасқан айна (жер) -мен мәдени байланысын үзіп, олардың байланыстарын жойды. Алғаш Калауаода, содан кейін Калаупапада оқшаулау орындарына науқастарды әкелу Гавайи қоғамында кең ауқымды өзгерістерге алып келді. Көптеген отбасылар бұл аурудан зардап шекті, ал кейбіреулері мүшелері арашаға шалдыққанда бөлініп кетті. Корольдіктің, кейін Гавайи территориясы мен штатының үкіметтері осы қорқынышты ауруды (сонымен қатар Гансен ауруы деп те аталады) бақылауға тырысты, ауыр симптомдары бар науқастарды оқшауланған түбекке көшіру арқылы. Басқа науқастар негізгі аралдардағы карантинде емделді, бірақ бұл процесте де отбасылар ажырады. Алғашқы қоныс жел жағындағы Калауаода, содан кейін Калаупапада құрылды. 1890 жылы мұнда 1100 арашамен ауырған адам өмір сүрді, бұл тұрғындардың ең көп саны болды. Сол жылдары олар көбінесе басқа аралдардағы туыстарын қалдырып кетуге мәжбүр болды. Айнамен үзілген байланыстардың және Калаупапаға "жоғалған" отбасы мүшелерінің салдары бүгінгі Гавайиде де сезіледі. Молокайда арашамен ауырғандарға көмек көрсеткендердің арасында Иса мен Марияның қасиетті жүректері қауымының бельгиялық миссионер діни қызметкерлері де болды. Ең танымал – Бельгияда туған әйгілі Дамиан әке, ол 1873 жылдан 1889 жылы қайтыс болғанға дейін осы жерде қызмет етті. Оның қайырымдылығы үшін 2009 жылы Рим-католик шіркеуі оны әулие деп жариялады, қазіргі АҚШ-та танылған он бірінші адам. Басқа миссионерлер мен күтім көрсетушілердің арасында Сиракузадағы (Нью-Йорк) Сент-Джозеф ауруханасының басқарушысы және монах Марианна Коуп ана да болды. Сиракузалық әулие Франциск әпкелерінің бас діни қызметкері ретінде ол аралдарға арашамен ауырғандарды күтіп-ұстауға және медициналық мекемелерді дамытуға көмектесу үшін алты әпкемен бірге келді. Марианна ана мен оның қауымдағы әпкелері 1883 жылдан 1888 жылға дейін Оаху және Мауи аралдарында ауруханалар, үйлер мен мектептер құрды, содан кейін Калаупапаға барып, 1918 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрып жұмыс істеді. 2012 жылы Католик шіркеуі оны да әулие деп жариялады. Бұл 140 жылдық дәстүрдің аяқталуын білдірді. Марианна ана келген 1888 жылдан бері, алпыс бес Қасиетті Франциск әпкесі осы елді мекенде үздіксіз қызмет етеді. Қазіргі уақытта Епископ үйінде екі әпке тұрады, бұл үй 1888 жылы Марианна ананың шарапатсыз арашамен ауырған қыздар мен әйелдерге көмектесу үшін Чарльз Р. Епископ үйі деп атады. 1873 жылы бактерия тудыратыны анықталған араша ауруын 1940 жылдан бері заманауи антибиотиктердің көмегімен емдеуге болады. Калаупапа қонысының немесе Молокай аралының тұрғындары арасында арашаның белсенді жағдайлары жоқ. Елді мекенді басқару Ұлттық парк қызметіне берілгеннен кейін, бұрынғы колонияның тұрғындары қаласа, осы жерде қалуға рұқсат алды. Олар және олардың ұрпақтары түбектегі тұрғын үйлер маңында өмір сүруді жалғастыруды қалайды.

Парктің сипаттамасы

1980 жылы құрылған Калаупапа ұлттық тарихи паркі, Калауао және Калаупапа тарихи безгек қоныстарының физикалық ортасын сақтайды. Калаупапа мүйісінің желден қорғалған жағында орналасқан Калаупапа қауымдастығында әлі де бірнеше қарт, бұрын безгекпен ауырған науқастар тұрады. Кейбіреулері емделгенге дейін аурудың салдарынан келбеттері өзгеріп, осы жерде қауіпсіздікте қалуды қалаған. Олар аралдағы өмірі мен бастан өткерген қиындықтары туралы естеліктерін бөлісті. Мүйістің жел соғатын жағындағы Калауаодағы сақталған ғимараттардың ішінде 1866 жылы салынған Силоама протестант шіркеуі және әйгілі әулие отец Дамианның еңбектерімен байланысты Киелі Филомена католик шіркеуі бар.