Кіріспе

Американдық армияның барлаушысы (шамамен 1840–1876)

Қанды пышақ (Сиу: Tȟamila Wewe; Арикара: NeesiRAhpát; шамамен 1840 – 25 маусым 1876) – американдық үнді, АҚШ 7-ші кавалерия полкіне барлаушы және жетекші болып қызмет еткен. Ол подполковник Джордж Армстронг Кастердің ең жақын барлаушысы болды және «АҚШ армиясына қызмет еткен ең танымал үнді барлаушысы» деп аталған.

Қазылық қызметінің алғашқы жылдары

Американдық тері компаниясында жұмыс істегеннен кейін, Қанды пышақ 1865 жылы бригада генерал Альфред Саллимен бірге Сиу экспедициясында барлаушы болып қатысты. Қанды пышақ Гальванизацияланған янкилер тобына көмектесті, олар Конфедерация армиясының тұтқындары болып, Форт Бертольдтағы әскери тұтқын лагерінде отырудың орнына Америка батысында Одаққа қызмет етті. Ол сондай-ақ Сиулар бақылауындағы аймақтағы басқа әскери бөлімдермен байланыс орнатуға көмектесетін хабаршы ретінде жұмыс істеді. 1865 жылдың соңында Қанды пышақ С ротасының капитаны Адамс Бассеттпен кездесті, ол оған Галлдың жақында Форт Бертольдқа келгенін, Галлдың бейбіт емес екенін және Миссури өзені бойында ақ адамдарды өлтіргенін айтты. Бассетт лейтенантты бір взводпен және Қанды пышақпен Галлды тұтқындауға немесе ол берілмесе, өлтіруге жіберді. Қанды пышақ сарбаздарды Галл тұрған бекіністен оңтүстікке қарай Хункпапа ауылына бастап барды. Олар келген кезде Галлды тұтқындауға тырысты, бірақ Галл қашуға тырысқанда, оны штыкпен соққылап, жерге құлатты және екі рет штыкпен жаралады. Әңгімеге сүйенсек, Қанды пышақ Галлдың басына оқ атуға дайындалған, бірақ командир Галлдың өліп қалғанын айтып, оқ атуды бұрып жіберді. Қанды пышақ офицермен ашуланып дауласты, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізбеді. Ол Галлдың тірі қалғанын қалдырып кетті, ол Сиу соғысының басшысы болды. 1866 жылы президент Эндрю Джонсон Үнді скауттарын тіркеу туралы заңға қол қойып, үнді скауттарының жасағын құруға рұқсат берді. Қанды пышақ 1868 жылдың мамырында Форт Стивенсон қаласында капрал болып тіркелді, бірақ оның ертегі қызметі мәселесіз болған жоқ. Қанды пышақтың алкогольге құмарлығы болды, бұл оның 1868 жылдың қыркүйегінде өзінің орнынан қашуына себеп болуы мүмкін. 1872 жылы, Йеллоустоун экспедициясына қатысқан жылы, ол ланцевый капрал болды. Қанды пышақ баласының өліміне Галл кінәлі деп есептеді. Экспедициядағы арикаралардың көпшілігі шабуылдан кек алмақ болды, және олар Сиу тобының белгілерін тапқанда, Қара төбелерде соғыс әндерін айта бастады және аттары мен өздерін соғыс бояуымен әшекейледі. Кастер тайпалық дауларды шешуге қызығушылық танытпады және барлаушыларға оқ атылмаса, Сиуларға шабуыл жасамауға бұйрық берді. Ол "Ремингтон" мылтығымен аюды екі рет атты, жамбасына тиді, ал Қанды пышақ пен Уильям Ладлоу оны өлтіруге көмектесті. Аю қарт, сынған тістері бар, жарақаттармен жабылған және ауыр салмаққа ие болды. 2002 жылғы "The Custer Companion" кітабында аюды өлтіру соққысын Қанды пышақ жамбас тамырын кесіп жасады делінген. Көптеген үнді скауттары әскерлерге берілгендей айына 13 доллар табады, ал Кастер Қанды пышаққа квартирмейстермен жұмыс орнын ұйымдастырды, онда ол айына 75 доллар (қазіргі бағамен) табады. Қанды пышақ Реноға соғыста қаза тапқан үш арикаралық скауттың бірі болды; қалғандары Кішкентай Батыл (Отбасының жолы немесе Кішкентай солдат деп те аталады) және Бобтейл Буль. АҚШ армиясы ауыр жеңіліске ұшырады. Қанды пышақтың басын Сиулар шауып тастаған. Қанды пышақтың әпкесі айтқандай, оның қыздары оның денесін майданнан тауып алады, бірақ оның өз ағасының денесі екенін білмейді, оның басын кесіп, Хункпапа ауылына алып кетеді. Басты көргенде, ол оның бауырының басы екенін білгенде, Қанды пышақтың әпкесі қорқып қалды. Дэвид Хамфрис Миллердің айтуынша, ол соғысқа қатысқан көптеген адамдармен және куәгерлермен сөйлескен. Алайда басқа жазбаларда Галлдың не оның әпкелерінің басшының кім екенін білгенде қандай реакция жасағаны туралы ештеңе айтылмаған.

Мұра

Қанды пышақ 1866 жылы арикара тайпасынан Жас сұлу әйел немесе Сұлу деп аталатын әйелге үйленді. Оның кем дегенде үш баласы болды – бір қызы және екі ұлы. Қызы 1870 жылдың 28 желтоқсанында аурудан қайтыс болып, Форт-Бюфордта жерленді.