Кіріспе
Оңтүстік Кореяның Үшінші Республикасы (hangul=제3공화국) – 1963 жылдың желтоқсанынан 1972 жылдың қарашасына дейін Оңтүстік Корея үкіметі. Үшінші республика 1961 жылдың мамырында Екінші Республиканы құлатып, әскери үкімет орнатқан Ұлттық қайта құру жөніндегі Жоғарғы Кеңес таратылғаннан кейін құрылды. Жоғарғы Кеңестің төрағасы Пак Чун Хи 1963 жылғы президент сайлауында Оңтүстік Корея президенті болып сайланды. Үшінші республика Ұлттық Ассамблея басшылығымен азаматтық үкіметке қайта оралу ретінде ұсынылғанмен, іс жүзінде Парк, Жоғарғы Кеңес мүшелері және Демократиялық Республикалық партияның билігімен диктатуралық режим болды. Үшінші республика Оңтүстік Кореяның экономикалық дамуына, коммунизмге қарсы күреске және АҚШ пен Жапониямен байланысты нығайтуға басымдық берді. Парк 1967 жылғы президент сайлауында қайта сайланды, ал Ұлттық Ассамблея конституциялық түзетулер арқылы оған үшінші мерзімге үміткер болуға мүмкіндік берді, сосын ол 1971 жылғы президент сайлауында тағы да қайта сайланды. Парк 1971 жылдың желтоқсанында төтенше жағдай жариялады және 1972 жылдың шілдесінде Солтүстік Кореямен бірлескен хабарлама арқылы Кореяны біріктіру жоспарларын жариялады. Парк 1972 жылдың қазанында «Қазанды қалпына келтіру» науқанын бастады, әскери жағдай енгізіп, Ұлттық Ассамблеяны таратып, жаңа конституция қабылдау жоспарларын жариялады. Үшінші республика 1972 жылдың қарашасындағы конституциялық референдумда Юсин конституциясы бекітілгеннен кейін таратылды және оның орнына Кореяның Төртінші Республикасы құрылды.
The Third Republic of South Korea (hangul=제3공화국) was the government of South Korea from December 1963 to November 1972. The Third Republic was founded on the dissolution of the Supreme Council for National Reconstruction that overthrew the Second Republic and established a military government in May 1961. Park Chung Hee, the Chairman of the Supreme Council, was elected President of South Korea in the 1963 presidential election. The Third republic was presented as a return to civilian government under the National Assembly but in practice was a dictatorship under Park, Supreme Council members, and the Democratic Republican Party. The Third republic prioritized South Korea's economic development, anti communism, and strengthening ties with the United States and Japan. Park was re elected in the 1967 presidential election, and the National Assembly forced through a constitutional amendment to allow him to seek a third term, and he was re elected in the 1971 presidential election. Park declared a state of emergency in December 1971 and announced plans for Korean reunification in a joint communique with North Korea in July 1972. Park launched the October Restoration in October 1972, declaring martial law, dissolving the National Assembly, and announced plans for a new constitution. The Third republic was dissolved on approval of the Yusin Constitution in the November 1972 constitutional referendum and replaced with the Fourth Republic of Korea.
Өмірбаян
1961 жылғы мамыр айында Ұлттық қайта құру жөніндегі Жоғарғы кеңес 16 мамырдағы төңкеріс кезінде Кореяның екінші республикасын құлатты. Бұл төңкеріс генерал-майор Пак Чунг Хидің басшылығымен, сәуір революциясында президент Сингман Ри басқарған Кореяның бірінші республикасы құлатылғаннан кейін туындаған саяси тұрақсыздықты тоқтату мүмкін болмауына жауап ретінде жасалды. Жоғарғы кеңес генерал Чан До Ён мен Корея Республикасы армиясындағы 16 мамыр төңкерісін қолдағандар басқарған әскери хунта құрды. Олар Бірінші Республика кезінде он екі жыл бойы назардан тыс қалған Оңтүстік Кореяның экономикалық дамуын жандандыруды және Кореяның тәуелсіздік күресіне қатысқан консервативті саясаткерлердің биліктегі тобын, яғни «бостандық аристократтарын» жоюды мақсат етті. Жоғарғы кеңестегі билік үшін күрес Паркке билікті Чаннан өзіне біртіндеп ауыстыруға мүмкіндік берді. Шілдеде Парк Чанның орнын ресми түрде басып алып, Оңтүстік Кореяның іс жүзіндегі диктаторына айналды. Жоғарғы кеңес Ұлттық Ассамблеяның қызметін тоқтатты, Оңтүстік Кореяның коммунизмге қарсы позициясын нығайтты және елді индустрияландыру мен дамытуға бағытталған бірқатар реформалар жүргізді, оның ішінде бірінші бесжылдық жоспар да болды. Жоғарғы Кеңестің әскери үкіметіне Оңтүстік Кореяның басты одақтасы – АҚШ наразылық білдірді, ал Парктің американдықтарды ынауландыруға жасаған алғашқы тың әрекеттері ескерілмеді. 1962 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди және оның әкімшілігі Паркке Оңтүстік Кореяда демократияны және азаматтық билікті қайта орнату үшін қысым көрсетуді бастады. 1962 жылғы 2 желтоқсанда президенттік басқару жүйесіне оралу туралы референдум өтті, нәтижесінде 78% дауыспен қабылданды деген мәлімдеме жасалды. Оған жауап ретінде Парк әскери лауазымынан бас тартып, алдағы президент сайлауында азаматтық кандидат ретінде қатысуға мүмкіндік алды, әйтсе де ол және басқа әскери жетекшілер мемлекеттік қызметке түспеуге уәде берген болатын. Парк 1963 жылғы қазан айында өткен президент сайлауында тартысты жеңіске жетіп, Юн Посунды Корея президенті лауазымынан ығыстырды.
Құру
1963 жылғы 17 желтоқсанда Кореяның Үшінші Республикасы жарияланды, ол Жоғарғы Кеңесті таратып, үш жылдық конституциялық құрылымсыздық ахуалын аяқтады. Үшінші Республика Ұлттық Ассамблея басшылығымен либералды-демократиялық азаматтық үкіметке қайта оралу және Президенттің төменгі екінші лауазымындағы Премьер-министрмен бірге жаңа, күшті президенттік жүйе ретінде ұсынылды. Теориялық тұрғыдан алғанда, Президент Пак және оның Демократиялық-республикалық партиясы Ұлттық Ассамблеядағы демократиялық сайлау арқылы құрылған көпшілік орындар арқылы жұмыс істеді. Бірақ іс жүзінде Үшінші Республика Парктің әскери диктатурасының жалғасы болды, ал оның үкіметінің көп бөлігі Жоғарғы Кеңестің бұрынғы мүшелерінен құралды, олар көбінесе маңызды автократиялық биліктерді жүзеге асырды. 1967 жылғы мамыр айында Парк 1967 жылғы президенттік сайлауда Жаңа Демократиялық Партияның Посунын 51,4% дауыспен жеңіп, қайтадан президент болып сайланды. Оңтүстік Корея Конституциясы Президенттің өкілеттігін екі төрт жылдық мерзіммен шектеді, демек Парк өзінің мерзімі аяқталғаннан кейін 1971 жылы қайта сайлануға құқылы емес еді. Алайда, 1969 жылы Демократиялық-республикалық партия басымдығымен Ұлттық Ассамблея конституциялық түзетуді күштеп қабылдады, осылайша оған үшінші мерзімге үміткер болуға мүмкіндік берді. Парк 1971 жылғы мамырдағы президенттік сайлауда өзінің қарсыласы Ким Дэ Чжунды 53,2% дауыспен жеңді. 1971 жылғы желтоқсанда Парк «халықаралық жағдайдың қауіпті шындықтарына негізделген» төтенше жағдай режимін жариялады. 1972 жылғы 4 шілдеде Пак және Солтүстік Корея жетекшісі Ким Ир Сен 4 шілдедегі Оңтүстік-Солтүстік бірлескен мәлімдемесін жариялады, онда корейлік біртүтастықтың үш принципі – тәуелсіздік, бейбітшілік және ұлттық бірлік – белгіленді.
Тарату
1972 жылы 17 қазанда Парк «Октябрь қалпына келтіруі» деп аталатын өзіне қарсы төңкеріс жасады, Ұлттық Ассамблеяны таратып, конституцияны күштен шығарды және бүкіл елде әскери жағдай режимін енгізді. Университеттер жабылды, баспасөз, радио және теледидар сияқты бұқаралық ақпарат құралдары күшейтілген цензураға ұшырады, сөз еркіндігіне елеулі шектеулер қойылды. Парк жаңа конституцияны жасау жұмысын тапсырды, ол 27 қазанда төтенше жағдайлық Мемлекеттік кеңес тарапынан аяқталды. «Юшин конституциясы» деп аталған жаңа конституция өте авторитарлық және автократиялық сипатта болды, президенттік мерзімге қатысты ережелер болмады, ал сайлаулардың арасы алты жылға ұзартылды – бұл Пак Чон Хиге өмір бойы президенттік лауазымда қалуға мүмкіндік берді. 1972 жылы 21 қарашада Юшин конституциясы 1972 жылғы Оңтүстік Корея конституциялық референдумында сайлаушылардың 92,3% дауысымен бекітілді және күшіне енді, Үшінші Республиканы таратып, оның орнына Кореяның Төртінші Республикасын құрды.
Экономика
Үшінші Республика кезінде Оңтүстік Корея экономикасы қарқынды өсті және үкімет Жоғарғы Кеңес белгілеген экономикалық даму басымдықтарын жалғастырды. Оңтүстік Корея үкіметі Жапония мен АҚШ-тан түскен сыртқы көмекті экспорттық бизнестерге процентсіз несие беруге пайдаланды, сондай-ақ POSCO болат зауытын салу сияқты өнеркәсіптік жобаларды қаржылық тұрғыдан қолдады. Үшінші Республика Жапонияның отаршылдық кезеңінен бері Оңтүстік Кореядағы инфрақұрылымды ірікте дамытуды көздейтін алғашқы жобаларды жүзеге асырды, елінің түкпір-түкпірінде көптеген жаңа жолдар, теміржолдар мен әуежайлар салынды. Үшінші Республикада chaebol – Оңтүстік Кореядағы ірі өнеркәсіптік конгломераттардың алғашқы өсуі байқалды, олардың меншік иесі немесе отбасы басқару құқығына ие болды. 1961 жылы билікке келген Жоғарғы Кеңес Бірінші Республиканы мазалаған бизнес әлеміндегі жемқорлықпен күресуге уәде берді, және бұл жаңа үкімет тарапынан да жалғастырылды. Бірақ, жетекші өнеркәсіпшілердің кейбіреуі тұтқындалып, жемқорлықпен айыпталғанына қарамастан, жаңа үкімет экономиканы жаңғырту жөніндегі үкіметтің амбициялық жоспарларын іске асыру үшін кәсіпкерлердің көмегіне мұқтаж екенін түсінді. Нәтижесінде, келісімге келді, оған сәйкес көптеген айыпталып отырған компания басшылары үкіметке айып төледі. Содан кейін экономиканы жаңғырту ісінде корпоративтік және мемлекеттік басшылар арасындағы ынтымақтастық күшейді. Оңтүстік Кореяның экономикалық өркендеуі жұмысшылардың құқықтарын шектеудің есебінен болды, ал өнеркәсіптік даму кезінде жұмысшылардың құқықтарын қорғауды талап ететін еңбек қозғалыстары Үшінші Республика үкіметі тарапынан белсенді түрде басылды. Үшінші Республика Батыс Германия үкіметімен бірлесіп Оңтүстік Кореялық медбикелер мен кеншілерді Gastarbeiter ретінде жұмысқа алу бағдарламасын жалғастырды, ол Жоғарғы Кеңестің соңғы айларында басталған еді. Бұл бағдарламаның шығындарының көп бөлігін Оңтүстік Корея үкіметі төледі, ал Батыс Германиядағы жұмыс берушілер олардың жалақысын және кейбір тілдік қызметтерін ғана қаржыландырды. Германиядағы корейлер өздерінің ана еліне үлкен сомада ақша жібере алды, себебі олардың жалақысы, елдегі мүмкіндіктерден әлдеқайда жоғары болды, олардың субсидияланған тұрмыс шығындарынан асып кетті. Gastarbeiter ретінде келген Оңтүстік Кореялықтардың 20-шы ғасырдың соңында Оңтүстік Кореяның қарқынды экономикалық өсуіне үлкен үлес қосып, маңызды себепкер болғаны дәлелденді. 1970 жылы Саэмаул Ундонг (Жаңа Ауылдық Қозғалыс) енгізілді, ол елдің ауылдық аймақтары мен экономикасын жаңғыртуды мақсат етті, бұл бай қалалық аймақтармен байлықтың өсуіне жауап ретінде жасалды. Саэмаул Ундонг қоғамдық бірлестікті ынталандырды және үкімет жергілікті тұрғындарға мемлекеттік инфрақұрылымға толық тәуелді болмай, өздерінің инфрақұрылымын дамыту үшін тегін материалдар берді. Үкімет сондай-ақ фермерлерге электр қуаты мен су жеткізді, тас жолдар салды және сабан төбелерді қалайымен ауыстырды. Хабарламаларға сәйкес, Парк фермерлердің үйлеріндегі сабан төбелерді көруге шыдамады, себебі ол оны Оңтүстік Кореяның артта қалу белгісі деп есептеді, ал оларды ауыстыру практикалық қажеттіліктен гөрі жеке құштарлықты білдірді. Саэмаул Ундонг қозғалысы Оңтүстік Кореяның ауылдық аймақтарындағы "әуекестікке" қарсы иконоклазмды белсенді түрде қолдады, бұл корей шаманизмін ұстанатын көптеген адамдарды мазалауға және ғасырлар бойы қалыптасқан корей дәстүрлерін жоюға әкелді.
Білім
Үшінші Республика Оңтүстік Кореяның білім беру жүйесінде бірнеше реформалар енгізді. 1968 жылы орта мектептерге қабылдау емтихандары жойылды, соның нәтижесінде барлық орта мектептер тең мүмкіндікке ие болды. Сондай-ақ 1968 жылы Ұлттық білім беру туралы харта қабылданды, ол білім беруде ұлтшылдық пен коммунизмге қарсы күреске баса назар аударды. Харта білім берудің төрт мақсатын белгіледі: ұлттық қайта жаңғыру, тәуелсіз жеке тұлғаларды дайындау, елдің жаңа бірлескен бейнесін қалыптастыру және коммунизмге қарсы күресті қолдау. Үшінші Республика үкіметі Бірінші Республиканы құлатқан университет студенттері арасындағы саяси белсенділікті азайтуға тырысты және академиялық бәсекелестікті күшейту арқылы осы белсенділіктің алдын кестемек болды. Үкімет университеттер мен колледждерге бітірушілер санының 130%-ға дейін студенттерді қабылдауға рұқсат берді, осылайша студент-белсенділер бітіру үшін бір-бірімен күшті бәсекелесуге мәжбүр болды. Дегенмен, студенттік белсенділік бұл шараларға қарамастан жоғары, бірақ азайған деңгейде жалғасты.
Халықаралық қатынастар
Үшінші республика халықаралық саясатта маңызды рөл атқара бастады және әлемнің көптеген елдерімен жаңа қарым-қатынастар орнатты. Оңтүстік Кореяның Жапониямен алғашқы дипломатиялық қарым-қатынастары Үшінші республика кезінде құрылды, ал Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынастар 1965 жылғы 22 шілдеде қол қойылған Негізгі қатынастар туралы шартта және 1965 жылғы 14 тамызда бекітілген келісімде нормализацияланды. Жапония Оңтүстік Кореяға ірі көлемде өтемақы, гранттар мен қарыздар беруге келісті, соның нәтижесінде екі ел экономикалық және саяси ынтымақтастыққа кірісті. Үшінші республика АҚШ-пен тығыз байланыстарды сақтап, үлкен көлемдегі сыртқы көмекті алуын жалғастырды. 1965 жылы күштер туралы келісімге қол қойылды, ол Корейдегі АҚШ күштерінің құқықтық мәртебесін анықтады. Парк әскери өзін-өзі қамтамасыз етуді жариялап айтса да, олардың Оңтүстік Кореяда қалуын қалады. Осыдан кейін Оңтүстік Корея «Көптеген тулар» бағдарламасының ынталандыруымен Вьетнам соғысына қатысушы ретінде кірді, соңында коммунистік Солтүстік Вьетнам мен оның одақтастарына қарсы Солтүстік Вьетнамды қорғау үшін барлығы 300 000 әскерді (АҚШтан кейінгі екінші ірі шетелдік контингент) жіберді. Батыс және Азия-Тынық мұхиты елдерімен дипломатиялық қарым-қатынастарды дамытуға Үшінші республикада үлкен күш салынды, соның ішінде Корея мемлекет басшысының Еуропаға жасаған алғашқы мемлекеттік сапарлары да осыған жатты. 1960 жылдары Оңтүстік Корея Бельгия, Грекия, Нидерланды, Португалия, Исландия, Швейцария, Люксембург, Австрия, Ватикан және Мальтамен қарым-қатынас орнатты. Оңтүстік Корея Тайваньмен және Батыс Германиямен тиісінше Қытай мен Шығыс Германиядағы бәсекелес коммунистік үкіметтерге қарсы ынтымақтастықта болды. Үшінші республика Оңтүстік Кореяны мойындамаған коммунистік елдермен қарым-қатынас орнатуға тырысуды көбінесе қабылдамады.