Кіріспе

Адамдардың қатысуына сезімтал электрондық ортаны білдіру үшін есептеу техникасында қолданылатын термин – қоршаған ортаның интеллектуалдығы (AmI). Бұл термин көбінесе тұтынушы электроникасы, телекоммуникация және есептеу техникасы салаларында қолданылады. Қоршаған ортаның интеллектуалдығы құрылғылардың осы құрылғыларды байланыстыратын желіде жасырылған ақпарат пен интеллектті пайдалану арқылы адамдардың күнделікті іс-әрекеттерін түйсікті түрде орындауына көмектесуді мақсат етеді. Заттар интернеті (IoT) – қоршаған ортаның интеллектуалдығының бір мысалы. Қоршаған ортаның интеллектуалды ортасының ең көп кездесетін жері – үй, бірақ ол жұмыс орындары (офистер, коворкинг), қоғамдық кеңістіктер (мысалы, смарт-жарық шамдары сияқты технологияларға негізделген) және медициналық мекемелер де болуы мүмкін. Қоршаған ортаның интеллектуалдығы тұжырымдамасы алғаш рет 1990 жылдардың соңында Эли Зельха және оның Palo Alto Ventures командасы тарапынан 2010-2020 жылдарға арналған болашақ үшін әзірленген. Дамытушылар құрылғылардың кішіреюіне, байланысқа өтуіне және адамдардың өміріне енуіне байланысты, олардың технологиялық негізі айналамен бірте-бірте жоғалып, тек пайдаланушы интерфейсі ғана көрінетін болады деп болжайды.

Шолу

Айналадағы интеллект тұжырымдамасы кең таралған есептеу, кездесетін есептеу, жеке тұлғаны анықтау, жағдайды сезіну және адамға бағытталған компьютерлік өзара әрекеттесу дизайны негізінде құрылған. Ол жүйелер мен технологиялармен сипатталады:
Қыстырылған: Көптеген желілік құрылғылар ортаға енгізілген. Жағдайды сезінуге қабілетті: Бұл құрылғылар адамдарды және олардың жағдайын тани алады. Жекелендірілген: Олар адамдардың қажеттіліктеріне қарай бейімделе алады. Бейімделгіш: Адамдарға жауап ретінде өзгеріске ұшырай алады. Алдын ала сезуге қабілетті: Адамның саналы қатысуынсыз оның тілектерін болжай алады. Айналадағы интеллектті іске асыру үшін бірнеше технологиялардың болуы қажет. Оларға миниатюраландырудан, нанотехнологиядан және ақылды құрылғылардан пайда көретін көрінбейтін аппараттық құралдар, сондай-ақ адамға бағытталған компьютерлік интерфейстер (ақылды агенттер, көп түрлі өзара әрекеттесу, жағдайды сезіну және т.б.) жатады. Бұл жүйелер мен құрылғылар өзара байланыс, сымды және сымсыз желілер және қызметке бағытталған архитектурамен сипатталатын үздіксіз мобильді/тұрақты байланыс және есептеу инфрақұрылымы арқылы жұмыс істейді. Жүйелер мен құрылғылар сондай-ақ сенімді және қауіпсіз болуы керек, бұл өзін-өзі тексеру және өзін-өзі жөндеу бағдарламалық жасақтамасы және құпиялылықты қамтамасыз ететін технология арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Айналадағы интеллект сенсорлық технология мен сенсорлық желілердегі жетістіктермен байланысты және оларға тәуелді. 1990-жылдардың соңында пайдаланушы тәжірибесі әзірлеушілер үшін маңыздырақ болды, себебі түсіну немесе пайдалану қиын болатын цифрлық өнімдер мен қызметтер пайда болды. Оған жауап ретінде пайдаланушы тәжірибесі дизайны пайда болды, ол пайдаланушының жеке тәжірибесін орталыққа қойып, жаңа технологиялар мен медианы құруға бағытталған. Айналадағы интеллект пайдаланушыға бағытталған дизайнға ықпал етеді, онда пайдаланушы жобалау процесінің ортасында орналасады және дизайнерге кері байланыс береді.

Тарих және өнертабыс

1998 жылы Philips Research басқармасы Пало-Альто Венчурс компаниясының Эли Зельха және Брайан Эпштейн ұйымдастырған презентациялар мен ішкі семинарлар сериясын тапсырыс берді. Олар болашақ сценарийлерді және тұтыну құрылғыларының келесі ширек ғасырда қалай дамитынын зерттеді. Зельха мен Эпштейн 1990 жылдардағы тұтынушы электроника индустриясын " мүмкіндіктерге толы, бірақ фрагменттелген" деп сипаттады; олар 2020 жылға қарай пайдаланушыға ыңғайлы құрылғылар ақпаратты, байланысты және ойын-сауықты кеңінен қолдайтын индустрияны күтті. Осы нәтиже үшін "қоршаған орта интеллектісі" термині қолданылды. Қоршаған орта интеллектісі концепциясын дамыта отырып, Palo Alto Ventures компаниясы 1998 жылғы "Цифрлық тұрғын үй" конференциясында Philips компаниясының Roel Pieper үшін негізгі баяндаманы жасады, оған Eli Zelkha, Brian Epstein, Simon Birrell, Doug Randall және Clark Dodsworth қатысты. 2000 жылы қоршаған орта интеллектісіне арналған мүмкіндігін зерттеу және пайдалану орталығын салу жоспарланды; бұл 2002 жылдың 24 сәуірінде HomeLab ашылуына әкелді. 2005 жылы Philips компаниясы 21-ғасырдағы компьютер технологиясын дамытуға бағытталған MIT-тің Oxygen Project аясындағы өнеркәсіптік серіктестердің халықаралық консорциумы Oxygen Alliance-ке қосылды. Philips компаниясының дамуымен қатар, қоршаған орта интеллектісін тереңірек зерттеуге бірнеше параллель бастамалар қолға алынды. Ақпараттық қоғам және технологиялар жөніндегі консультативтік топтың (ISTAG) кеңесіне сүйене отырып, Еуропалық комиссия осы көріністі 3,7 миллиард еуро бюджетпен Ақпарат, қоғам және технологиялар саласындағы алтыншы бағдарламасын (FP6) іске қосу үшін пайдаланды. 21-ғасырдың алғашқы онжылдығында бірнеше маңызды бастамалар іске қосылды. Фраунгофер қоғамы мультимедиа, микрожүйелер дизайны және кеңейтілген кеңістіктерді қамтитын бірнеше іс-шараларды бастады. Массачусетс технология институты Медиа-зертханасында қоршаған орта интеллектісін зерттеу тобы құрды. АҚШ, Канада, Испания, Франция және Нидерланды сияқты елдерде тағы бірнеше зерттеу жобалары басталды. 2004 жылдан бері қоршаған орта интеллектісі бойынша Еуропалық симпозиум (EUSAI) және қоршаған орта интеллектісіндегі арнайы тақырыптарды қарастыратын көптеген басқа конференциялар өткізілуде.

Бизнес-модельдер

ISTAG қорытындысы бойынша, кеңеюші интеллект технологиялары бизнестің табыстылығына бірнеше тәсілмен үлес қоса алады. Анықталған әдістер:

Өнеркәсіптік, коммерциялық немесе қоғамдық салалардағы бастапқы, премиум құндылық нарықтары. Топ, жылдам өтетін немесе нәзік жағдайларда адам өнімділігін қолдау үшін жетілдірілген интерфейстер қажет болатын жерлерде ерекше құнды болады деп болжады. Қолданыстағы нарықтардағы олқылықтарды толтыру арқылы стартаптар мен жаңа кәсіпорындар құру мүмкіндігі. Жоғары қолжетімділік және төмен кіріс бағасы арқасында масштабты экономия құру – мүмкін болатын шығын көтергіш бағалау жүйесін пайдалану. Жарнама, қосымша қызметтер немесе тауарлар арқылы төленетін, жеткізілім орнындағы «тегін» қызметтер; бұл AmI-ді дамып келе жатқан назар экономикасымен байланыстырады. Үлкен пайдаланушылар қауымдастығының желілік экономикасына негізделген өзін-өзі қамтамасыз ету, ақпаратты сый ретінде немесе дерлік тегін беру (мысалы, әлеуметтік желілердегі қолданбалар). Тұтынушылардың мінез-құлқын түсіну үшін бір платформада әртүрлі деректер жиынтығын біріктіру.

Сын

Қоршаған ортаның интеллектуалды тұжырымдамасы сынға ұшырайды. Қоршаған ортаның ақыл-ойы толыққанды, жекелендірілген, жағдайға бейімделген және болжамды болуы мүмкін; осы қасиеттері жеке өмірдің жоғалуына байланысты қоғамдық, саяси және мәдени алаңдаушылықтарды тудырады. Ақыл-ойлы ортаны қолдаушылар, оның қолданыстары жеке өмірге қажетсіз зиян келтірмей жұмыс істей алатынын айтады. Сыншылар ірі ұйымдарда билік шоғырлану мүмкіндігін, фрагменттелген, жеке өмірдің азаюын және виртуалды мен нақты аражігін ажырату қиын гипернақты ортаны талқылайды. Бірнеше зерттеу топтары мен қауымдастықтар қоршаған ортаның ақыл-ойының әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени жақтарын зерттеді.

Көркем әдебиеттердегі кейіпкері

Галактикаға жол көрсетуші, Дуглас Адамстың 1979 жылғы романы: Есіктер сезімтал және адамдар оларды пайдаланған кезде оны көрсетеді. Алмаз дәуірі, Нил Стивенсонның 1995 жылғы романы: Ол нанотехнологияның толыққанды дамуынан түгелдей өзгерген әлемді суреттейді, ол әр жерде кездеседі. Minority Report (2002 жылғы фильм): Бір сахнада болашақ тұтынушылар торлы қабықшаны сканерлеу арқылы анықталып, оларға бағытталған жарнамалар көрсетілетін бейімделмелі жарнама мысалы келтіріледі. "Ол" (2013 жылғы фильм): Бастапқы сахнада кейіпкер үйіне келеді. Үйге келгеннен кейін, кейіпкер бөлмелерде қозғалғанда пәтердегі барлық шамдар (автоматты жарықтандыру басқару) қосылады. Кейінірек бір сахнада жасанды интеллект осы жүйелерді басқара алатыны, жағдайды жеңілдету және күлкілі әсер үшін фондық музыканы өзгерте алатыны көрсетіледі.