Кіріспе

18 ғасырдағы британдық армияның генералы Эдвард Корнуоллис (5 наурыз 1713 [Е.С. 22 ақпан 1713] – 14 қаңтар 1776) Канадада алғашқы британдық сот жүйесін құрды; жетім балаларға арналған мемлекеттік мектеп ашты; және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі арқылы діни көптүрлілікті құрметтеді. Ол Галифаксқа еуропалық иммигранттарды тартты, соның нәтижесінде алғашқы еврей қауымы, Германия мен Швейцариядан келген протестанттардан құралған алғашқы этникалық неміс қауымы және Канада колониясындағы алғашқы протестанттық диссиденттер қауымы құрылды. Корнуоллистің құрметіне Жаңа Шотландияда өзендерге, саябақтарға, көшелерге, қалаларға және ғимараттарға ат қойылды. Корнуоллистің осындай тарихи еске алуы құрттарды жою туралы жарлықтан кейін даулы мәселеге айналды. Корнуоллис отбасы Саффолк және Канал аралдарындағы Калфордтағы иеліктерге ие болды. 1731 жылы, 18 жасында Эдвард 47-ші жаяу әскер полкіне офицер болып тағайындалды. Корнуоллис 1745 жылғы якобит көтерілісін басуда маңызды рөл атқарды. Бір тарихшы кейінірек Камберлендтің жорығын шексіз зорлық-зомбылыққа толы жорық деп сипаттады. Корнуоллис өзінің әскерлеріне мал-жанды қууға, егістіктерді және азық-түлік қоймаларын жоюға бұйрық берді. Корнуоллистің бұйрығына бағынбаған бірнеше сарбаздар якобиттерді одан әрі қарсылық көрсетуден қайтармақ болып, бейбіт тұрғындарды зорлап, өлтірді. 1747 жылы Корнуоллис Бедчэмберге қызметке алынды және 1764 жылға дейін Георг II және Георг III патшаларының сарайларында қызмет етті. Ол сондай-ақ 1743 жылдан 1749 жылға дейін Ай округі үшін, ал 1753 жылдан 1762 жылға дейін Вестминстер округі үшін парламент депутаты болды. Парламентте ол көне вигтердің өкілі ретінде танылды.

Галифакстың құрылуы

Британ үкіметі Корнуоллисті Жаңа Шотландияның губернаторы етіп тағайындады, оның міндеті – Францияның Луисбург бекінісіне қарсы жаңа британдық елді мекен құру. Сол кезде губернаторлар көбінесе жоғары шенді офицерлерден таңдалатын. Ол 1749 жылғы 14 мамырда Англиядан HMS Sphinx кемесімен аттанды, одан кейін 15 кемеден тұратын қоныс аудару экспедициясы (ішінде HMS Baltimore және HMS Winchelsea) шамамен 2500 қоныс аударушыны алып жүрді. Корнуоллис 1749 жылғы 21 маусымда Чебукто портына жетті, ал қалған флот бес күннен кейін келді. Экспедиция кезінде бір ғана адам қайтыс болды, себебі мұқият дайындық жасалған, кемелерде жақсы желдету болған және сәттілік те серпілген. Бұл сол кездегі ұзақ Атлантикалық экспедициялар үшін ерекше еді, мұндай сапарлар көбінесе жұқпалы аурулар салдарынан көптеген адамдардың өмірін қиды. Корнуоллис дереу қаланы қай жерге орналастыру керектігін шешуге тиіс болды. Англиядағы қоныс аударуды ұйымдастырушылар мұхитқа жақындығы мен қорғанудың ыңғайлылығы үшін Point Pleasant-ті ұсынды. Оның теңіз кеңесшілері бұл орынға қарсы болды, себебі ол қорғанышсыз және теңізге жүретін кемелерді тоқтатуға қолайсыз жағалаулары бар еді. Олар қаланы Бедфорд шығанағында, терең сулы және қорғалған жерде орналастыруды қалады. Басқалары Дартмутты жақты көрді. Корнуоллис қоныс аударушыларды түсіріп, қаланы қазіргі Халифакс қаласының орталық бөлігінде салуға шешім қабылдады; ол портың ортасында, терең сулы және табиғи, қорғанысқа қолайлы төбемен (кейін Citadel Hill деп аталды) қоршалған еді. 24 шілдеге қарай қаланың жоспары дайын болды. Тамыз айында сауда және плантациялар жөніндегі кеңестің төрағасы лорд Галифакстың құрметіне "Халифакс" деп аталған елді мекендегі қала учаскелерін бөлу үшін жеребе тартылды. Лорд Галифакс (дереккөздерге сүйенсек, оның қызметкерлері) британ үкіметі үшін экспедиция жоспарларын жасады.

Ле Лутр әкесінің соғысы

Корнуоллис Галифаксқа келген кезде, микмактардың қазіргі Мэндегі британдық елді мекендеріне шабуыл жасау тарихы ондаған жылдарға созылған еді, олар көбінесе ұлттық шиеленістерді жалғастыруда француз отарлаушыларымен одақтасты. Екі тарап та тұтқындарды алып, кейде оларды құтқару үшін немесе алғашқы халықтарға асырап беру үшін алып отырды. (Солтүстік-шығыс жағалаудағы науқандарды қараңыз: 1688, 1703, 1723, 1724, 1745, 1746, 1747). Осы кезеңде әртүрлі британдық губернаторлар микмактардың шабуылдарға қатысқандары үшін оларға қарсы жарияламалар жасады. Корнуоллистің бірінші басымдықтарының бірі – аймақтағы микмак және басқа да жергілікті тайпалармен жасалған келісімдерді жаңару болды. 1749 жылдың жазында ол Чигнэктодан келген малисеет, пасамакуодди және микмак (микмау) басшыларымен кездесті. Олар британдықтармен соғысты тоқтатуға келісті және Бостонда 1725 жылы жасалған бұрынғы келісімді жаңартты, ол 1749 жылғы келісім ретінде қайта жазылды. Корнуоллис басқа микмак тайпаларын келісімге қол қоюға тырысты, бірақ олар одан бас тартты. Жаңа Шотландиядағы микмак басшыларының көпшілігі француз патшасына адал болды. Микмак басшылары 1749 жылдың қыркүйегінде француз миссионері Мальярдпен Сент-Петерсте кездесіп, британдықтардың осы әрекеттеріне жауап берді. Олар Корнуоллиске хат жазып, Анаполис Роялдағы шағын гарнизонды төзімділікпен қабылдағанын, бірақ Галифакстағы қоныстануға мүлдем қарсы екенін түсіндірді: «Сіз тұрған жер, сіз үйлер салып жатқан жер, сіз қазір бекініс салып жатқан жер, сіз өзіңізді таққа отырғызатын жер, өзіңізді абсолютті билеуші қылатын жер – бұл жер маған тиесілі». Корнуоллис бүкіл Жаңа Шотландияда британдық әскери күшін көрсету үшін ең ірі акадиялық қауымдастықтарда, Писигуитте (Виндзор) (Форт Эдвард), Гранд Преде (Форт Вье Логос) және Чигнэктода (Форт Лоуренс) бекіністер салды. Француздар қазіргі Сент-Джон, Чигнекто (Форт-Бозэжур) және Порт-Эльгин, Нью-Брансуик қалаларында бекіністер салды. Қақтығыстар акадиялықтар мен микмактардың Чигнэкто, Кансо және Дартмут қалаларында британдықтарға шабуыл жасауымен басталды. Британдықтардың елді мекендеріне шабуылдарды тоқтату және жергілікті тұрғындарды бағынуға мәжбүр ету үшін Корнуоллис Микмактарды Жаңа Шотландия түбегінен шығарып тастау туралы жарлық шығарды. Ол микмау ер адамдарын тұтқындаған немесе бас киімін алып тастаған әркімге сыйлық ұсынды. Кейінгі нұсқауларда әйелдер мен балаларды тұтқындағандарға да сыйлық ұсынылды: сыйлық «әрбір үндіні жойғанда (әдет бойынша оның бас сүйегін көрсеткеннен кейін) немесе әрбір тұтқынға алынған үндіні, еркек, әйел немесе баланы» марапаттады. Осы сыйлыққа қарамастан, британдық күштер мен қоныс аударушылар микмактармен кездеспеді және олардың британдықтарға қарсы шабуылдары жалғасты. Корнуоллис микмау жауынгерлеріне берілетін сыйлықты арттырды. Қоныс аударушылар келесі тоғыз айда тек бір бас терісін әкелді. 1751 жылдың мамырында микмактар британдық қоныс аударушыларға ең үлкен шабуыл жасады – Дартмут шабуылы. Осы шабуылмен микмактар британдықтардың кеңеюін тоқтатты және шабуылдауды тоқтатты. Корнуоллис шабуылдардың тоқтатылуын микмактардың бейбітшілікке ұмтылуы деп түсіндірді. Корнуоллис 1752 жылғы келісімнің негізін қалады және майор Коуппен бірге оған қол қойды, Коуптің өтініші бойынша қатысты. Тек екі жылға ғана губернатор болуға бел буған Корнуоллис ақырында лауазымынан кетіп, 1752 жылдың қазан айында колонияны тастап кетті. Келісімді басқа микмак басшыларының көпшілігі қабылдамады. Коуп келісімге қол қойғаннан кейін алты ай өткен соң оны өртеп жіберді. Губернатор ретінде Корнуоллис Ұлыбританияның Сауда кеңесіне есеп берді. Кеңес Корнуоллиске артық шығындарға қатысты бірнеше рет алаңдаушылық білдірді: жеткізілген нан мөлшері, Чигнэктоны қаруландыру шығындары. 1751 жылдың наурыз айында Корнуоллиске, егер ол болашақта артық шығын жасаудан бас тартпаса, парламенттің сенімінен айырылатындығы айтылды. Корнуоллис кеңес Галифаксты осындай қиын жағдайда құру міндетін бағаламағанын және «Сіздердің лордстволарыңызға үнемдеу үмітімен мақтану» «ең нашар түрдегі жалғандық» болар еді деп жауап берді. Офицерлер «бұйрыққа бағынбаған және міндетін атқармаған» деген айыппен әскери соттың алдында тұрды. Бинг кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Корнуоллис бұйрыққа бағынбағанын, бірақ француздың қатаң қорғанысының салдарынан Меноркаға қону «әдістемелік тұрғыдан мүмкін емес» екенін айтты. Оның үстіне, ол Бингтің бұйрығын орындап отырғанын айтты. «Мен өзімді адмиралдың бағынышында деп есептедім және оған бағынуым керек болар еді», - деп куәлік берді ол. Мордаунт тұтқындалды және әскери сотқа тартылды. Корнуоллис Рошфорттағы қонуға тырысу «қауіпті, дерлік мүмкін емес және ақылға сыймас» болар еді деп куәлік берді.

Гибралтар губернаторы

Корнуоллис 14 маусым 1761 жылдан 1776 жылдың қаңтарына дейін Гибралтар губернаторы қызметін атқарды және 63 жасында қайтыс болды.

Жеке өмір

1763 жылы Корнуоллис Чарльз Тауншендтің қызы Мэри Тауншендке үйленді. Олардың Мэримен некелескенінен балалары болмады. Оның інісі, Чарльз Корнуоллис, 1-ші Корнуоллис графы, Мэридің жарты қарындасы, Чарльздың бірінші әйелі Элизабет Пелхамның қызы Елизаветаға үйленді. Інісінің некесі арқасында ол Чарльз Корнуоллистің ағасы болды.

Жаңа Шотландиядағы еске алу және даулар

Бірнеше ғимарат (Канадалық әскерлер базасы Корнуоллис, бұрынғы Канада әскерлері базасы, Деп-Брук, Новая Шотландия), орындар (Халифакстағы Корнуоллис көшесі, Шелбурндағы Корнуоллис көшесі, Луненбургтегі Корнуоллис көшесі, Корнуоллис өзені және Корнуоллис паркі ауылы) мен ескерткіштер Корнуоллис есімімен аталып келді. Корнуоллис есімімен бірнеше кеме аталды, соның ішінде 1944 жылғы порт паромдарының бірі – «Губернатор Корнуоллис» және Канадалық жағалау күзетінің кемесі CCGS «Эдвард Корнуоллис». Корнуоллистің бұл еске алулары Жаңа Шотландияда қырқыс дау тудырды. Корнуоллис орта мектебі 2012 жылдың қаңтарында «Галифакс орталық орта мектебі» деп аталды. 2018 жылы Корнуоллис көшесіндегі баптист шіркеуі Корнуоллиспен байланысын үзу үшін атын «Жаңа Көтеріліс баптист шіркеуі» деп өзгертті. 2023 жылы Галифакстағы Корнуоллис көшесі Нора Бернард көшесі деп қайта аталды. Бұл мүсін 2017 жылы бірнеше Микмак наразылықтарының ортасы болды және қала мәселені қалай шешу керектігін анықтау үшін комиссия құрды. 2018 жылдың қаңтарында Микмак басшыларының ассамблеясы мүсінді дереу алып тастауға шақырды. Корнуоллис мүсіні брезентпен жабылды, содан кейін 2018 жылдың 30 қаңтарында Галифакс аймақтық кеңесінің бұйрығымен алынып, сақтауға орналастырылды. Кеңес Микмак басшыларымен бірлесіп Корнуоллистің еске алуын және мүсіннің соңғы тағдырын, сондай-ақ Галифакс аймақтық муниципалитетіндегі жергілікті халықтың тарихын ең жақсы еске алу жолдарын зерттеу үшін жұмыс тобы құрды. Канадалық жағалау күзетінің кемесі CCGS «Эдвард Корнуоллис» 1752 жылы Микмак басшысы Жан Батист Коп пен Новая Шотландия губернаторы Перегрин Хопсонның құрметіне CCGS «Копит Хопсон» деп аталды. 2018 жылдың қыркүйегінде Галифакс тұрғыны Солтүстік аяғындағы Корнуоллис көшесін танымал құқық қорғаушы Рокки Джонстың құрметіне қайта атау туралы петиция бастады. Петицияға 1700-нен астам адам қол қойды және оны аудандық кеңесші Галифакс қалалық кеңесіне ұсынды. Көшеге Джонстың есімін беру туралы петиция 2021 жылдың қазан айында 9330 қол қойылған күйінде қайтадан Галифакс аймақтық кеңесіне ұсынылды. Кеңес көшенің атын өзгертуге шешім қабылдады және халықтан ұсыныстар қабылдауды басталды. Кеңес құрған жұмыс тобы көшені «Жаңа Көтеріліс» көшесі деп атауды ұсынды, бұл атау «Жаңа Көтеріліс баптист шіркеуінің» атынан алынған. Халықтан алынған ұсыныстардың қысқа тізімі жасалды және соңғы атауды таңдау үшін қосымша сауалнама өтті. Халық арасында өткен сауалнамада Микмак белсендісі Нора Бернардтың есімімен аталатын «Нора Бернард көшесі» көшбасшы болып шықты. 2022 жылдың желтоқсанында Галифакс кеңесі жаңа атауды мақұлдады, ол 2023 жылдың қазанында күшіне енді. 2021 жылы Галифакстағы Корнуоллис паркі Галифакс аймақтық муниципалитетімен «Бейбітшілік және достық паркі» деп аталды. Бриджвотер 2022 жылы Корнуоллис көшесінің атын «Крессент» көшесіне өзгертті. Кентвилл қаласы 2023 жылдың қыркүйегінде Корнуоллис көшесін «Бридж» көшесі деп атады. Луненбург та Корнуоллис көшесінің атын өзгертуге бейім муниципалитеттердің бірі. Қала 2023 жылдың желтоқсанында Куин-стритке өзгеріс енгізуді мақұлдады, бірақ бұл шешімді Микмак атауын қарастыру үшін қоғамдық пікірді ескеру мақсатында қайта қарастыруда.